Кіріспе

Алабама немесе Алибаму – Солтүстік-Шығыс мәдениетінің түпкілікті американдық халқы, бастапқыда Алабамадан шыққан. Олар дербес қалалардың еркін сауда және әскери ұйымы – Мускоги Крик Конфедерациясының мүшелері болды; олардың туған жерлері Алабама өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан. Алабама және жақын туысқан Кушатта халқы 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында шығыстан келген еуропалық-американдық қоныс салушылардың қысымымен Алабама мен Миссисипиден Техас аймағына көшіп келді. Олар іс жүзінде бірігіп, бірлесіп резервация жерлерін пайдаланды. Тайпа 1950-ші жылдары таратылса да, 1987 жылы Техас Алабама-Кушатта тайпасы ретінде федералдық мойынға алды. Оның 1137 мүшесі бар.

Тіл

Алабама тілі мускогиан тілдер отбасының бір бөлігі болып табылады. Алабама тілі Коасати тілімен жақын, ал Хичити, Чикасо және Чоктау тілдерімен алыс байланыста. Бұл тіл Алибаму деп те аталады, және шамамен 100 адам, көбінесе Техас штатынан, осы тілде сөйлейді.

Тарих

Алабама тайпасы еуропалықтармен алғаш рет 1540 жылы Эрнандо де Сото келгенде кездесті, ол өзінің экспедициясы барысында көптеген жерлерді аралады. 18 ғасырда француздықтар Мексика шығанағына жетіп, қазіргі Мобил қаласы орналасқан жерде бекініс салған. Алибаму және Коасати тайпалары Крик конфедерациясының құрамына кірді. Олар басқа Крик тайпаларына қарағанда Он үш колониядағы британдық отаршылармен аз байланыста болды. 18 ғасырдың ортасында британдық отаршылар аймаққа қоныстанғаннан кейін, француздардың Жеті жылдық соғыста жеңіске жеткенінен кейін берілген жерлерге байланысты, олар бірінші болып көшіп кетті (колонияларда бұл соғыс француз-үнді соғысы деп аталды). Алабама және Кушатта тайпалары бүгінгі Миссисипидегі қуатты Чоктау тайпасынан қашуға тырысты, сонымен қатар басқа үнді тайпаларының да қысымына тап болды. Олар болашақ штаттардың аумақтарына, бірінші Луизианаға, содан кейін Техасқа көшіп барды. Алабама және Кушатта қалалары «қызыл» және «ақ» қалаларға бөлінді. «Ақ» қалалар бейбітшілікті сақтауға және пана беруге жауапты болды, ал «қызыл» қалалар әскери науқандар жүргізуге жауапты болды. «Қызыл» және «ақ» қалалары болғанымен, Алабама Кушатта тайпасы өзін бейбітшілік сүйгіш халық деп есептеді. 1795 жылы Кушатта тайпасы Шығыс Техастағы Үлкен тоғай аймағына келді. 1805 жылы шамамен 1000 Алабама тайпасы Шығыс Техастағы Тайлер округіндегі Персик ағашы ауылына келді. Екі тайпа жаңа жерлерін бірге аралап, аң аулап, тығыз достық қарым-қатынас орнатты. 19 ғасырдың басында Техас Конгресі әр тайпаға Тринити өзенінің бойындағы екі жер учаскесін берді. Бірақ олардың жерлерін көп ұзамай еуропалық америкалық қоныс аударушылар басып алды, олар үйсіз қалды. Техас губернаторы Сэм Хьюстон штатының Алабама тайпасы үшін жер сатып алуын ұсынды; Кушатта тайпасы үшін де қаржы бөлінді, бірақ жер ешқашан сатып алынбады. Көптеген Кушатта тайпасы неке арқылы немесе арнайы рұқсат алып Алабама тайпасына берілген жерге қоныстанды. Басқа Кушатта тайпасы Луизиананың оңтүстігіндегі Қызыл өзенге жақын жерде қалды. Олардың көптеген ұрпақтары бүгінгі күні федералдық деңгейде танылған Луизиана Кушатта тайпасының мүшелері болып табылады. 1820 жылы Шығыс Техаста, Үлкен тоғай деп аталатын аймақта үш негізгі Алабама қаласы және үш ірі Кушатта қаласы болды. 1854 жылы Алабама тайпасына Полк округінде 5 км² жер берілді. Келесі жылы Полк округінде Кушатта тайпасына да 2,6 км² жер берілді. 1859 жылы Кушатта тайпасының жер иелігіне ақ түсті қоныс аударушылар талас қойды. Кушатта тайпасы жер иелігінен айырылғаннан кейін Алабама тайпасы оларды өз жерлерінде тұруға шақырды. 1928 жылы федералдық үкімет резервация маңында қосымша жер сатып алу үшін үлкен грант берді; ол «Алабама және Кушатта тайпаларына» берілді. Сол кезден бері резервация ресми түрде «Алабама Кушатта» деп аталады. Тайпалардың шығу тегі туралы мифтер олардың өзара байланысына баса назар аударады. Бір аңыз бойынша, екі тайпа бір кипарис ағашының екі жағынан шыққан. Тағы бір аңыз 1857 жылы Үндістан аумағындағы ең көне Крик тайпасының бірінен алынған Се ко пе чиден жазылған. Ол бұл тайпалар «Кохауба және Алабама өзендерінің арасындағы жердің астынан пайда болды» деді. Алабама Кушатта тайпасының символы Миссисиппи мәдениетіне дейінгі дәуірден келген: екі біріккен тоқылдақ, қазір екі тайпа арасындағы байланыстың символы.

Этноботаника

Pseudognaphalium obtusifolium өсімдігінің obtusifolium түршесі жүйке қату мен ұйқылылыққа қарсы күрделі тұнбада, ал жүйке аурулары мен ұйқысыздыққа қарсы бетке жағу үшін тұнба ретінде қолданылады.

Техас

Техасқа көшіп келген Алабама тайпасы Техастың тәуелсіздігін қолдады. Алғыс айту ретінде, губернатор Сэм Хьюстон Техас штатының осы тайпа үшін жер сатып алуын ұсынды, себебі олардың бұрынғы жерлерін қоныс аударушылар басып алған болатын. Бұл екі тайпаның көптеген мәдени ерекшеліктері ортақ. 1974 жылы Үндістердің талаптары жөніндегі комиссияның отырысында доктор Дэниел Джейкобсон Алабама және Кушатта тайпаларының мәдени жағынан байланысты екенін, себебі олардың арасында некелер болған деп болжады. "Техас анықтамалығында" осы тайпалардың тілдері бір түбірден шыққандығы, бірақ кейбір сөздерде айырмашылықтар болуы мүмкін екендігі хабарланған. Олар Кушатта тайпасымен бірігіп, қазіргі Техастың Алабама-Кушатта тайпасын құрады. Тайпа ұзақ уақыт бойы штаттың қамқорлығында болды, себебі штат мемлекеттік жерлерді бақылап отырды. Бірақ 1987 жылы Конгресс қабылдаған заң арқылы, Ішкі істер министрлігінің әкімшілік тәртібі арқылы емес, федералдық тануға қол жеткізді. Бұл заң тайпаның федералдық мәртебесін қайта орнатып, сол кездегі штат заңдарымен тыйым салынған ойын-сауық түрлерін де шектеді. Қазіргі тайпалық жерлер Техастың шығыс Полк округінде орналасқан. Техастың ең көне резервациясы болып табылатын Алабама-Кушатта үнді резервациясының ауданы 18,484 км² (7,137 шаршы миль) құрайды. 1854 жылы штат сатып алған және Алабама тайпасына берген жер 1928 жылы федералдық грант негізінде тағы бір сатып алу арқылы кеңейтілді. 2000 жылғы халық санауы бойынша резервацияда 480 адам тұрады. 2010 жылғы мәліметтер бойынша Алабама-Кушатта тайпасының шамамен 1000 мүшесі бар.

Оклахома штаты

Оклахома штатының Окмулги округінде 1936 жылы Алабама Квасарте тайпалық қауымы құрылып, федералдық деңгейде мойындалды. Онда тұратын Алабама тайпасының ұрпақтары федералдық деңгейде мойындалған Мускоги Крик ұлтына да қатысты.