Кіріспе

Вангиондар тарихта алғаш рет белгісіз тегі бар ежелгі герман тайпасы ретінде кездеседі. Олар б.з.д. 58 жылы Дубс өзені арқылы Галлияға жорық жасауға тырысқан Ариовистпен бірге болды және Юлий Цезарьға қарсы, шамамен Белфорт маңындағы шайқаста жеңілді. Суэвтерден қорқып, аймақтың бір бөлігін кельттер тастап кеткеннен кейін, римдіктермен бейбіт келісімге келген вангиондарға солтүстік Эльзастағы медиоматриктер арасында қоныстануға рұқсат берілді. (Дегенмен, Метц қазір Лотарингияда орналасқан). Олар кельт қаласы Бурбетомагусты, кейіннен Вормсты бағындырды. Император Август оларды одақтас ретінде қолдады, Рейн мен Дунай арасындағы аймақ арқылы Германияға жорық жасауды жоспарлады. Ол Друзусқа вангиондардың ішінде екі бекініс салуды бұйырды: castrum Moguntiacum (б.з.д. 13 ж., кейіннен Майнц) және Вормста орналасқан, аты белгісіз бекініс (б.з.д. 14 ж.). Содан бері вангион әскерлері рим армиясына қабылдана бастады. Тевтобург орман шайқасынан кейін ол жоспарларын өзгерткенде, вангиондар Британия провинциясының алыс солтүстік шебінде, Адриан қабырғасында гарнизондық қызметке тағайындалды. Германияның Жоғарғы бөлігіндегі вангиондар, Германияның Жоғарғы бөлігінің бар болған кезеңі бойында өркениетті күштердің бекінісі ретінде өз позицияларын сақтап келді. Рим республикасы кезінде олар солтүстік-шығыс Франциядағы кельт герман тайпаларының одағы – белгтердің құрамына кірген жоқ. Кейінгі империя кезінде римдіктер бұл атауды солтүстік Франциядағы барлық кельт германдарына (франктердің алғабасы) қолданды, олардың арасында вангиондар да болды. Соңғы империя кезінде Германияның Жоғарғы бөлігінің қалдықтары «Бірінші Германия» және «Екінші Германия» деп бөлінді, ал біріншісі вангиондар, Вормс және Майнцті қамтыды. Аймақ аламандардың шапқынына ұшырап, Алисатия аталғанда, олардың ұлттық ерекшелігі дерлік жойылды. Вангиондар аламандарға сіңіп кетті. Вормс аймағындағы жергілікті атаулар ғана вангиондардың болғанын еске салды, мысалы, Вангиондар епископы. Британиядағы вангион әскерлерінің тағдыры белгісіз. Олардың кейбіреуі шотланд тайпасы ретінде сақталған болуы мүмкін (Могундар туралы бөлімді қараңыз), бірақ бұл гипотеза одан әрі күмәнді.

Юлий Цезарь

Вангиондар Цезарьдің "Галдық соғысы туралы" еңбегінде Ариовисттің "копиясы" ("күштері") құрамындағы бір бөлім ретінде еске алынады. Цезарьдің кельт ақпарат көздерінің мәлімдемесіне сәйкес, Ариовист б.з.д. 61 жылы Аммагетобрига шайқасында 15 мыңдық алғы шептің көмегімен Эдуй (Жоғарғы Луара) аймағына қоныстанған герман тайпаларының басшысы ретінде пайда болды. Германдықтар бастапқыда келттер тарапынан өз мәселелерін шешуге қатысу үшін шақырылған. Олар Рейн өзенін кесіп өтуді жалғастырды, және б.з.д. 58 жылы олардың 120 мыңы (Цезарь көрсеткен сан) Галлияда болды. Цезарь Вангиондардың осы 120 мыңның ішінде болғанын нақты айтпайды, бірақ мәтін мұны меңзейді. Ол сондай-ақ олардың нақты германдықтар екенін тікелей көрсетпейді, бірақ 120 мың адам германдықтар деп аталады, ал Цезарь Ариовисттің күштерін үнемі германдықтар деп сипаттайды. Цезарь германдықтардың Рейннің арғы жағындағы туған жері туралы ешқандай мәлімет бермейді. Бұдан бөлек, ол Ариовисттің жеңілісінен кейін Рейн өзенін кесіп өткен Вангиондар және басқа тайпалардың тағдыры туралы (егер олар мұндай қадам жасаған болса) ештеңе айтпайды.

Стребон

Ерте империяға жататын Страбонның географиясында Тейтобург орманы шайқасында Варустың жеңілісі туралы айтылады, бірақ Вангиондар туралы ештеңе жазылмаған. Эльзас аймағын қамтитын екі бөлімнің ішінде, Германияға арналған бөлімде швебтерден басқа герман тайпалары есімдері кездеспейді. Эльзас-Лотарингия көбінесе Галлия бөлімінде сипатталған, аймақ Ариовист Рейннен өтіп экспедиция бастағанға дейінгі қалпында бейнеленген. Хелветтер мен Трир маңындағы Треверлер арасында Страбон Секуандарды, Медиоматриктерді (Метц маңында), Леуктерді және Лингондарды тізімдейді. Медиоматриктер жерінде Трибоккилер мекендейді, олар германдықтар және Рейннен өз отанынан келген. Вангиондар мен Неметтердің неге жоқ екені белгісіз. Мүмкін, Страбон Ариовистке дейінгі Альзасты бейнелейтін ертерек дереккөзді пайдаланған, бірақ ол Варустың жеңілісін білген. Вангиондар да Германияда жоқ.

Тацит

Вангиондар біздің заманымыздың 1-ші ғасырында өмір сүрген, белгілі бір дәлдігі мен сенімділігі бар жазушы Тациттің еңбектерінде айқын көрінеді. "Германия" еңбегінде ол галдардың бір кездері германдардан күшті болғанын айтады. Сол кезде гельветтер Рейннің оң жағалауында, Майнның оңтүстігінде, ал боилер Дунай бойында төменде орналасқан. Тациттің заманындағы сол жағалауда тревирлер (Триер) және нервийлер германдық тегінен екенін мәлімдеді, убилер (Кельн) осымен мақтанды, ал вангіондар, трибоки және неметтер сөзсіз германдық текті болды. Тацит олардың ешқайсысы қазіргі уақытта германдық тілінде сөйлейтінін немесе германдықтар екенін айтпайды, тек олар қорқынышты галдардан өзгешеленуге тырысқандарын көрсетеді. Кельттік тайпалар енді Agri Decumates (Рейннің оң жағалауы) аймағында болмаған сияқты, себебі Тацит оның халқын қарапайым және ақшасыз авантюристтер ретінде сипаттайды. Оның "Анналдарында" вангіондар туралы қысқаша айтылады. Алсасқа шатилердің кішкентай топтарын жіберуге тым сенімді болған болуы керек, ал Алсас кельт және герман тайпаларымен мекенделген, Римге адал болған және Майнц пен Вормс қалаларындағы базалармен қорғалған. Римдік қолбасшы Публий Помпоний Секундс түнде шатилердің ашық лагерьдегі ұйықтап жатқан әскеріне шабуыл жасау үшін вангіондар мен неметтердің атты әскерін, сондай-ақ римдік әскердің тұрақты атты әскерін қолданды. Олар 40 жыл құлдықта болған Варус әскерлерінің бір бөлігін босатып алды. Оның "Тарихында" 69 жылғы жас империя үшін дағдарысты жыл сипатталған, онда Хулио-Клавдий әулеті құрған және азаматтық соғысқа шешім ретінде қарастырылған жүйе мұрагерлік мәселесімен күйреуге жақын болды. Неронның жаман басқаруынан құтылу үшін оны өлтірді. Римдіктер мұрагерлік мәселесінде келісе алмады, провинцияларды ішкі саясатына тартып алып, жақыт апатқа ұшырады. Вителлиус қайтыс болғаннан кейін, лимес бойында империяның билік ету және бейбітшілікті сақтау қабілетіне деген үмітсіздік орнады. Байланыс нашар болғандықтан Рейн бойындағы халықтар империяның ыдырағанына сенді. Рейн бойында көтеріліс басталды, оны батавтар және бельгиялықтардың басқа тайпалары (германдар арасында), тревирлер мен лингондар (кельттер арасында) бастады (Батавия көтерілісіне қараңыз). Олар Могунциакумдағы және басқа да базалардағы рим легиондарын Трирде құрылған галлдық үкіметке қарсы шығуға көндірді. Соңғылар вангіондар, керакаттар және трибоки болды. Осы уақытта Римдегі үкімет Веспасианның басшылығымен тұрақтанды, ол империяның әртүрлі бөліктерінен Квинт Петилий Цериалис басқаратын 8 легионды Рейн шекарасындағы жағдайды реттеу үшін жіберді. Цериалис келген кезде, бұрынғы легиондар Трирдегі үкіметтен бас тартып, медиоматриктерге қашқан, олар өз орнында қалған және Римге адал болған. Олардың арасындағы үш бельгиялық тайпа, соның ішінде вангіондар, дәстүрлерін сақтап, римдіктерге адалдығын қайта жаңартты. Цериалис жағдайды бажайлап шешті. Ол ұлттығына қарамастан, барлық руларды кешірді. Могунциакум қайта басып алынып, жаңадан қалпына келтірілді. Дезертир болған легиондар палаткаларында жасырынып, адал әріптестеріне қарамаққа батыл болмады. Цериалис оларға өсек айтпауды бұйырды. Галлия Трирді үкімет ретінде мойындамай, одан бас тартты. Цериалис оған шарттар ұсынды, оларды Батавия сияқты қабылдауға мәжбүр болды. Шекара қалпына келтірілді, бірақ енді батавтар рим әскерлерінің гарнизонын қабылдауға міндетті болды. Цериалис Веспасианның орнын басып алған қасарысқан Домицианға қарсы салмақ ретінде лайықты дәрежеге көтерілді.

Птолемей

Птолемей, біздің заманымыздың 2-ші ғасырында жазғанда, қалалар мен халықтар тізімінде Вангиондарды тек қысқаша ғана еске алады. Төменгі Германия Рейн өзенінің сағасынан басталып, Моконтиакумға, яғни Майнцке дейін созылады. Одан кейін белгісіз Obruncus немесе Obrincus өзені келеді, бірақ ол Майн өзені болуы керек, сосын Жоғарғы Германияның қалалары. Вангиондардың Borbetomagus (Вормс) және Argentoratum (Страсбург) қалалары есімдері аталады. Mediomatrices екі Германияның бірінде де жоқ, бірақ Трирден оңтүстікке қарай тізімделген. Олардың қаласы – Dividurum (Метц).

Аммиан Марселлин

Аммиан Марцеллин, IV ғасырдағы сарбаз және тарихшы (Res Gestae), Рейн бұрын екі юрисдикция басқарып келгенін көрсеткеннен кейін, өз заманының провинциялық бөлінуін сипаттайды. Дегенмен, "Жоғарғы" және "Төменгі Германия" деген аймақтық атаулар әлі де жиі қолданылады. Prima Germania ("Бірінші немесе Жоғарғы Германия") юрисдикциясында Могонтиак (Майнц), Вангион (Вормс), Немете (Спейер), Аргенторат (Страсбург) және "басқа муниципалитеттер" бар. Бірақ Мец және Трир Prima Belgica-да орналасқан. 356 жылы Аммиан император Юлианның Рейн шебіндегі герман тайпаларымен күресін жазады. 355 жылы франктар Кёльн (Агриппина) қаласын қиратты, оны қираған шөлге айналдырды, ал аламандықтар Эльзас аймалының ауылдарын басып алды, бірақ ондағы қалаларды иемденбеді. Тізім берілген (аккузатив жағдайда), бұл "Prima Germania" провинциясының "басқа муниципалитеттерін" қамтиды деп болжауға болады: Argentoratum (Страсбург), Brotomagum (Brumath), Tabernas (Saverne), Salisonem (Selz), Nemetas (Speyer), Vangionas (Вормс) және Mogontiacum (Майнц). 356 жылы Юлиан қалаларды құтқару үшін аттанды, аламандықтарды ығыстырып, Кёльн қаласын қайта басып алды, соның нәтижесінде франктар бейбіт келісімдерге отыруға мәжбүр болды. Ол Сенс қаласында қыстады, бірақ аламандықтар оны қоршауға алды, алайда олар көңілі толып, науқан басталмас бұрын кері шегінді.

" Notitia Dignitatum " (Құрмет белгісі)

V ғасырдағы Notitia Dignitatum құжатында "Майнц герцогының" (Dux Mogontiacensis) билігіндегі он бір префектура тіркелген. Олардың бірін Vangionis қамалынан (Vangionis немесе Vangio-ның орналасқан жері) Praefectus militum Secundae Flaviae, Vangiones басқарады; яғни, Вангиондар арасындағы Secunda Flavia аймағының префекті. Бұл аймаққа Рейнланд және солтүстік Эльзастағы 11 префектура кіреді.