Кіріспе

"Бейнеленген портик" ежелгі Афинадағы Стоа Поикиле (ἡ ποικίλη στοά, hē poikílē stoá) немесе Боялған портик – б.з.б. 460 жыл шамасында Афинаның Ежелгі Агорасының солтүстік жағында салынған дорилік стоа (жабық серуендеу жолы немесе портик) болды. Ішіндегі суреттері мен соғыс олжаларының көрсетілуі және ежелгі грек философиясымен, әсіресе стоицизммен байланысының арқасында ол ежелгі Афинаның ең танымал орындарының біріне айналды.

Тарих

Стой әдеби және эпиграфикалық дереккөздерде жиі кездеседі. Оны Периклдің туысы Пеизианакс б.з.д. 460 жылдары салған, сондықтан ол бастапқыда "Пеизианактий стоасы" (ἡ Πεισιανάκτειος στοά, hē Peisianákteios stoá) деп аталды. Стоаның ішінде Полигнот (өз үлесін тегін салған), Микон және, мүмкін, Панаен (Фидийдің жас туысы) салған суреттердің жиынтығы салынған тақталар болды. Қай суретшінің қандай сурет салғаны туралы дереккөздер келіспейді. Демосфен, Эсхин және басқа авторлар Марафон шайқасының суретін Афинаның ежелгі батырлығының еске алу орны ретінде көрсетеді. Б.з.д. 425 жылы Сфактерия шайқасында және б.з.д. 421 жылы Скион қамалында спартандықтардан тартып алынған қола қалқандар стоада орнатылды, оларды біздің заманымыздың 2-ші ғасырында да көруге болады еді. Диоген Лаэртій айтуынша, бұл 403 жылы Отыз Тиранның үкіметі 1400 афиналық азаматты "құртатын" орын болған. Бұл олардың өлім жазасына кесілген жері ме, әлде іс жүзінде осы жерде өлім жазасы орындалған жері ме екені белгісіз. Элеусин мистерияларының басталуында иерофант пен дадух барлық кірмегендердің жолдан шығуы керектігін жариялаған. Б.з.д. IV ғасырдың ортасындағы дереккөздерде оның сот ретінде және ресми төреліктерді өткізу орны ретінде қолданылғаны айтылады. Б.з.д. IV ғасырдан бастап философтар көбінесе стоада дәріс берген. Баспанасыз циник философ Кретес уақытын сонда өткізген. Оның шәкірті, Цитийлік Зенон, стоамен ерекше байланысты болды, ол шамамен б.з.д. 300 жылдан бастап өмірінің соңына дейін, б.з.д. 262 жылға дейін мұнда дәріс берді. Ол негізін салған философиялық мектеп стоицизм деп аталды. Б.з.д. III ғасырдың соңындағы комедияшы Теогнет философтар туралы әзілде "Поикиле стоасынан ұсақ-түйек пікірталас" туралы айтады. Кейбір философтар ізбасарларына стоа бойымен жүріп сөйлеген, бірақ адамдар отырып дәрістерді тыңдай алатын орындықтар да болған. Сондай-ақ, қаңғыбаздар әдетте отыратын сатылар да болған. Біздің заманымыздың екінші ғасырындағы хатшы Алцифрон "Поикиледе аяқ киімсіз, өлідей көрінетін адамдар" және "онда қалжыңдаған философтардың қиындық тудыруы" туралы айтады. Лукиан бірнеше еңбектерінде философтардың мұнда оқып, пікір алмасатынын көрсетеді. Империя кезеңінде бұл көшедегі ойын-сауық орны болды; біздің заманымыздың екінші ғасырындағы романист Апулей мұнда семсер жұтатын адамдар мен гимнасттарды көргенін айтады. Эллинизм дәуірінде стоаның батыс жағына батысқа қарай есік қосылды. 267 жылы болған герулдардың шабуылынан стоа зардап көрмеген. 396 жылы жазылған хатында Синезий суреттерді Рим губернаторы алып кеткенін айтады. Ғимарат біздің заманымыздың V ғасырында да тұрды, сол кезде батысқа қарай "кейінгі римдік стоасы" салынды; бұл ғимарат Стоа Поикиледің батыс қабырғасына тірелген. Қалдықтардың үстіндегі қиратылған материалдар оның пайдаланудан шығып, біздің заманымыздың VI ғасырында құрылыс материалы үшін бұзылғанын көрсетеді.

Сипаттама

Стой Агораның солтүстік-батыс бұрышында, Панафина жолының сол жағында (солтүстік) Агораға кірген кезде орналасқан. Батысында солтүстік-оңтүстік бағыттағы тар көше бар. Көшенің арғы жағында құрбандық тасы мен (Рим дәуірінде) ғибадатхана орналасқан, бұл ғибадатхана Афродита Уранияға арналған болуы мүмкін. Солтүстігінде классикалық сауда ғимараты орналасқан. Оңтүстігінде Эридан өзенінің арнасын құрайтын дренаж жүйесі болған. Оның оңтүстік-батысында, Панафина жолының арғы жағында, Базилейдің стойы, Леокорион және Он екі құдайдың құрбандық тасы орналасқан. Тағы бір солтүстік-оңтүстік көше, мүмкін, стойдың шығыс шекарын белгілеген, ал одан шығысқа қарай Гермдердің стойы орналасқан. Стой оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай бағытталған. Солтүстік (арқалық) қабырғасы 1,40 метр енді және 10,40 метрге дейін ашық қалды. Стойдың жалпы ұзындығы белгісіз, бірақ оның тереңдігіне пропорционалды ең кемі 46 метр болуы керек. Бұл стой, мүмкін, келесі солтүстік-оңтүстік көшеге дейін созылған, ол Агораға шамамен 55 метр қашықтықта, шығыс жақтан кіреді. Батыс қабырғасының ұзындығы 12,6 метр, ал қалыңдығы 2,68 метр болған. Негіз үш сатыдан тұрды, олар өте жақсы өңделген, қатты және ұсақ түйірлі порос тасынан жасалған. Бұл сатылар темірден жасалған қос Т-тұтқалармен бірге қорғасынмен нығайтылған. Сатылардың тозуы олардың орындық ретінде пайдаланылғанын көрсетеді. Кері жазылған "калос" жазуы бұл блоктардың бұрынғы құрылыстан қайта пайдаланылғанын көрсетеді. Стойдың оңтүстік жағы негізгі фасады болды. Онда төрт саты және 1,998 метр аралықтағы дориялық колоннада болды. Оның үстінде 0,718 метр биіктіктегі триглифтік фриз орналасқан. Триглифтердің ені 0,384 метрді құрады, ал триглифтердің арасындағы метопалар, мәрмәр панельдерден тұрды, олардың ені 0,615 метр болды. Бұл фриз стойдың батыс және шығыс жақтарында жалғасты. Ішкі жағында, иондық колоннада орналасқан, олардың тіректері порос тасынан, ал капительдері мәрмәрден жасалған, бұл колоннада төбенің жотасын қолдады. Бұл Афинада дориялық және иондық ордерлерді біріктіретін ең ертегі ғимаратты құрайды. Арқалық қабырғаның ішкі жағында орналасқан дөрекі порос тас блоктары, бәлкім, арқалық қабырға бойындағы орындықтың тірегі болған. Негіздің толтырылысы порос тас сынықтары мен қызыл топырақтан тұрды, онда б.з.д. 460 жылдарға тән көптеген керамика сынықтары табылды, бұл құрылыс мерзімі осы кезеңге жататынын көрсетеді. Біздің заманымыздың екінші ғасырына қарай, стойдың алдында Гермес Агорей, Солон, Селевк және басқалардың қола мүсіндері орналасқан.

Марафон шайқасы

Марафон шайқасының суреті парсы соғыстарынан кейін афиналықтардың сенімділігі мен өзіндік санасын бейнеледі. Бұл сурет туралы Паузанияс былай дейді:
Суреттің соңында Марафонда соғысқандар бейнеленген; Платаялық боеотиялықтар мен Аттика жасағы шетелдіктермен шайқасып жатыр. Бұл жерде екі тараптың да басымдығы жоқ, бірақ шайқастың ортасында шетелдіктер қашқандарын және бірін-бірін батпаққа итеріп жатқандарын көруге болады, ал суреттің соңында финикиялық кемелер мен гректердің оларға таласып кіріп жатқан шетелдіктерді өлтіруі көрсетілген. Мұнда жазыққа атын берген Марафон батырының, жер астынан келген Тесейдің, Афинаның және Гераклдың портреттері де бар. Марафондықтар өздерінің айтуынша, Гераклды құдай деп санаған алғашқылар еді. Суреттегі жауынгерлердің арасында ең ірі тұлғалар – афиналықтардың бас қолбасшысы болып сайланған Каллимах, генералдардың бірі Мильтиад және мен кейін айтатын Эхетлус есімді батыр. |Паузанияс 1.15.3.

Эллиндік қақпа

Гректік кезеңде солтүстік-оңтүстік көшеде есік салынған, ол стоаның батыс қабырғасына тірелген және алдыңғы антасымен толық сәйкес келген. Бұл қақпаның негізі порос тас блоктарынан тұрады және екі үлкен тіректен, сондай-ақ көліктер үшін 2,5 метрлік тығыз шағылдан тұратын кеңістіктен құралған. Жоғары құрылымнан (жақсы сапалы порос) тек екі блок сақталған. Оның нақты келбетін қайта құру мүмкін емес, бірақ ол үлкен әрі "әсерлі" құрылыс болғанға ұқсайды. Көшенің ішінде табылған қыш ыдыстар б.з.д. 325 жылдан б.з.д. 300 жылға дейінгі кезеңге жатады, яғни ол шамамен б.з.д. 300 жылы салынған. Батыс тіректің алдында монументтің негізінің конгломераттан жасалған іргетасы орналасқан. Бұл қақпаны Паусаний есімді автор айтқан, ол оның үстінде афиналық атты әскерінің Плейстархты жеңгеніне арналған жеңіс белгісі орнатылғанын хабарлаған. Бұл құрылыс 5-ші ғасырдағы Кейінгі Римдік стоаның салынуына дейін немесе оның құрылысы кезінде бұзылған. Батыс тірегі кейіннен бағаналы ескерткіштің негізі ретінде пайдаланылды; оның үстінде иониялық стильдегі негіз әлі де сақталған.

Қазба жұмыстары

Стой Америка классикалық зерттеулер мектебінің Агорадағы қазба жұмыстарының бір бөлігі ретінде жарыққа шығарылды. 1949 жылы Гомер А. Томпсон Аттал стоясының батысында, Кейінгі Антикалық қабырғада қайта пайдаланылған стояның архитектуралық фрагменттерін тапты. Оларға б.з.б. V ғасырдың ортасына жататын дориялық антаблетура және оиникалық ішкі бағаналар кірді. 1970 жылы Люси Шу Мерит оларды Стоа Поикиле фрагменттері деп анықтады. Стояның негізі 1980-1982 жылдар аралығында де басшылығымен Агораның солтүстік-батыс бұрышында, 13 Hadrianou көшесінде жаңа американдық қазба жұмыстары кезінде табылды. Стояның қазу жұмыстарын 1981 жылы де және Маргарет Майлз, ал 1982 жылы де қадағалады. Стояның тек батыс бұрышы ғана қазылды. Бұл жаңалық Шу Мериттің теориясын жоққа шығарды, себебі негіздің өлшемдері Кейінгі Антикалық қабырғадан табылған архитектуралық фрагменттерге сәйкес келмейді. Агораның солтүстік-батыс бұрышынан негізге сәйкес келетін архитектуралық фрагменттер шашырап жатыр.