Кіріспе

Рафаэль суреттеген Ватикан бөлмелері Ватикан мұражайларының бір бөлігі болып табылатын Апостольдық сарайдағы Рафаэльдің төрт бөлмесінен тұрады. Олар Рафаэль мен оның шеберханасы салған фрескаларымен әйгілі. Микеланджелоның Сикстин капелласының төбе фрескаларымен бірге, бұл фрескалар тізбегі Римдегі Жоғары Ренессанстың ең маңызды туындыларының бірі болып саналады. Әдетте Stanze деп аталатын бұл бөлмелер бастапқыда Папа Юлий II үшін пәтер ретінде жоспарланған. Ол 1508 немесе 1509 жылы Урбинолық Рафаэльге және оның студиясына бөлмелердің ішкі кеңістігін толығымен жаңаруды тапсырды. Юлийдің мақсаты, бәлкім, өзінің ізашары әрі қарсыласы Папа Александр VI-ның пәтерін басып өту болған, өйткені Stanze Александр Борджианың пәтерінің үстінде орналасқан. Бөлмелер екінші қабатта орналасқан және Бельведер ауласының оңтүстік жағына қарайды. Қонақ пәтерге кіргендегі бағыт бойынша, шығыстан батысқа қарай орналасқан бөлмелер: Сала ди Константино ("Константин залы"), Станза ди Элиодоро ("Элиодор бөлмесі"), Станза делла Сегнатура ("Қолтаңба бөлмесі") және Станза делл'Инцендио дель Борго ("Боргодағы өрт бөлмесі"). 1513 жылы Юлий II қайтыс болғаннан кейін, екі бөлме фрескалармен аяқталғаннан соң, Папа Лев X жобаны жалғастырды. Рафаэльдің 1520 жылы қайтыс болуынан кейін, оның көмекшілері Джанфранческо Пенни, Джулио Романо және Рафаэллино дель Колле Сала ди Константинодағы фрескалармен жобаны аяқтады.

Константиноның бөлмесі

Он екі бөлменің ең үлкені – Сала ди Костантино ("Константин залы"). Оның суреттері Рим папасы Юлий және Рафаэльдің өлімінен кейін ғана қолға алынды. Бұл зал христиан дінінің мәңкілік діндерге қарсы жеңісіне арналған. Ондағы фрескалар Рим императоры Константиннің өмірінен осы күресті бейнелейді және Джулио Романо, Джанфранческо Пенни және Рафаэллино дель Колле еңбектерімен жасалған. Фрескалар шебердің өзі салғандықтан, көрші бөлмелердегі туындыларға қарағанда олар аз танымал. Рафаэльдің шәкірттері ұзақ жылдар бойы қалыптасқан құрмет көрсету дәстүрін жалғастырып, қазіргі папа Клемент VII-нің сырт келбетін суреттерде папа Сильвестрге берді.

Крест туралы аян

Крест көрінісінің фрескасы Константин қарсыласы Максенциймен шайқасуға аттанғанда оған үлкен крест көрінген туралы аңызды бейнелейді. Аспандағы көрініс грек тілінде "Εν τούτω νίκα" ("Осымен жеңіңіз", латынша In hoc signo vinces) деп жазылған сөздермен бірге суреттелген.

Милви көпірінің шайқасы

Мильвий көпірінің шайқасы Константиннің көрісінен кейін 312 жылғы 28 қазанда болған шайқасты бейнелейді.

Константиннің шомылдыру рәсімінен өтуі

Кезектегі үшінші сурет, Константиннің шомылдырылуы, ең болжамды түрде Джанфранческо Пеннидің туындысы болып табылады және Римдегі Латеран баптистериясында императорды Папа Сильвестр I-нің шомылдыру рәсімінен өткізуін бейнелейді. Бұл Сильвестрдің іс-әрекеттерінде және Liber Pontificalis-те келтірілген Константиннің шомылдырылуы туралы баяндамаға сүйенеді, Евсевийдің "Константиннің өмірі" еңбегінде айтылған өлім төсегіндегі нұсқадан емес. Константиннің шомылдырылуы суретінде Папа Сильвестр I-нің сыртқы келбеті Рафаэль бөлмелерін аяқтауға бұйрық берген VII Климент (1523–1534) папасының сыңайын ұқсайды.

Константиннің қайырымдылығы

Кезектегі соңғы картина, «Константиннің сыйға тартуы», Константиннің крещениеден кейін болған деген оқиғаны бейнелейді және Грацианның «Декретумына» енгізілген, Рим папасына Римнің жерлеріне билік беру туралы танымал жалған құжаттардың ықпалында жасалған.

Элиодор стансасы

Келесі бөлме, шығыстан батысқа қарай орналасқан, "Станца ди Элиодора" ("Гелиодор бөлмесі") деп аталады. 1511-1514 жылдар аралығында салынған бұл бөлме өз атын осы жердегі суреттердің бірінен алған. Бұл жеке бөлменің – мүмкін, қабылдау бөлмесінің – тақырыбы Мәсіхтің шіркеуге берген құдайлық қорғауы еді. Төрт сурет: Гелиодордың ғибадатханадан қуылғаны, Болсенадағы әйін, Папа Лев I мен Аттиланың кездесуі және Әулие Петрдің түрмеден құтылуы. Осы фрескалардың бірінші екеуінде Рафаэль өзінің демеушісі Папа Юлий II-ні қатысушы немесе куәгер ретінде бейнелейді; ал үшіншісі, Юлийдің қайтысынан кейін салынған, оның ізбасары Лев X-тің портретін қамтиды.

Рафаэльдің стилі мұнда Stanza della Segnatura-дан өзгеше. Папаның кітапханасының тұрақты суреттерінен айырмалы, ол драматикалық оқиғаларды бейнелеуге мүмкіндік алды, және оның мақсаты фрескалардың көркемдік әсерін арттыру болды. Ол кейіпкерлердің санын азайтып, оларды ірі етіп көрсетті, осылайша олардың қимылдары мен сезімдері көрермендерге тікелей әсер етеді, сондай-ақ, кейбір кейіпкерлерді бөліп көрсету және жағдайдың шиеленісін арттыру үшін театрлық жарық беру әдістерін қолданды.

Гелиодордың ғибадатханадан қуылғаны

"Хирамнан Гелиодордың қуылған сәті" атты туындысында Рафаэль II Макавейлер кітабынан (3:21–28) алынған, Гелиодордың Иерусалим ғибадатханасында сақталған қазынаны тартып алуға жіберілген, бірақ ғибадатхананың дін қызметкерінің дұғасы қабыл етіліп, кіргінші Гелиодорды сабалаған және оны ғибадатханадан қуған періштелер мен атты періште арқылы тоқтатылған библиялық оқиғаны бейнелеген. Бұл композиция Рафаэльдің Stanza della Segnatura-дағы бұрынғы фрескаларына қарағанда әлдеқайда күшті әсер етеді. Суреттің орталық тұлғасы – дұға етіп тұрған дін қызметкері болғанымен, Гелиодор мен періштелер кеңістікке қарай шапқылап, суреттен сыртқа ағылып кетуі мүмкін. Сол жақта, швейцариялық гвардия көтеріп әкелген креслода отырған Юлий II оқиғаға куә болады. Оның осы суретте бейнеленуі, діни билікке бағынбаған әміршілердің папалық жерлерді басып алуын болдырмау үшін күрескенімен байланысты.

Болсенадағы месса

Болсенадағы әйінде 1263 жылы нанның қасиетті дауышталған сәтте қанға айналып жатқанын көрген богемиялық дін қызметкерінің трансбұтанциация доктринасына деген күмәнін тоқтату оқиғасы бейнеленген. Қанға боялған мата жақын орналасқан Орвието қаласында қасиетті реліквия ретінде сақталған; Юлий II 1506 жылы Орвиетоға сапар шегіп, реліквияға дұға жасаған. Папа әйінге қатысушы және кереметтің куәсі ретінде бейнеленген; ол алтардың оң жағында тізе бүгіп тұр, ал Курия мүшелері (олардың портреттері де) оның артында тұр. Рафаэль "шынайы" XIII ғасыр куәгерлерін папаның замандастарынан оқиғаға қатысу деңгейі арқылы ажыратады; соңғылары кереметке реакция білдірудің орнына, дұғаларына шүкіршілік етіп тізе бүгіп отырған Юлийге тыныш назар аударады.

Ұлы Леон мен Аттиланың кездесуі

Ұлы Лео мен Аттиланың кездесуі Папа мен гун жаулап алушысы арасындағы маңызды келіссөзді бейнелейді және аспанда қылыштар ұстаған Әулие Петр мен Әулие Павелдің аңызға толы суреттерін қамтиды. Рафаэльдің дайын суреті оның Юлийдің сырт келбетімен бейнеленген папаны фонға орналастыруды жоспарлағанын көрсетеді; Лео X папа болғанда және сәйкес келіп, Лео есімін таңдағанда, ол суретшіні папаны алға шығарып, өз портретін салуға ынталандырған болуы керек.

Қасиетті Петірдің құтқарылуы

"Петрдің құтқарылуы" атты шығармада, Елшілердің істері кітабының 12-тарауында баяндалғандай, Петірдің түрмеден періште арқылы қалай босатылғаны үш эпизодта көрсетілген. Бұл – Мәсіхтің өкілінің адамның шектеулерінен азат болу қабілетін символдайды. Юлий II кардинал дәрежесінде, папалыққа сайлануы алдында S. Pietro in Vincoli (Тізбектегі Петір) шіркеуінің титул иесі болған, сондықтан бұл картина папалыққа жалпы сілтеме болып табылады және Юлийге арналған нақты еске салғыш. Фреска жарықты зерттейді: табиғи ай жарығы, адамның жасаған шам жарығы және Құдайдан келген періште жарығы. Әрине, үшіншісі ең жарқыны.

Станза делла Сегнатара

Станца делла Сеньятура ("Сеньятура бөлмесі") Рафаэльдің фрескаларымен безендірілген алғашқы бөлме болды. Бұл Юлий II-нің кітапханасын қамтитын кабинет еді, онда бастапқыда Грейс трибуналы орналасқан. Суретшінің идеясы Антика және Христиандық рухтарды үйлестіреді және папаның кітапханасының мазмұнын теология, философия, құқықтану және поэзия өнері тақырыптарында көрсетеді, бұл тақырыптар қабырғалардың лунеттерінің үстіндегі тондилерде бейнеленген. Бұл бөлменің тақырыбы – дүниелік және рухани даналық, сондай-ақ Ренессанс гуманистері христиандық ілім мен грек философиясы арасындағы үйлесімділікті қабылдауы. Бұл бөлме Апостольдық Сеньятураның кеңес залы болғандықтан, даналық тақырыбы өте орынды, себебі осы жерде маңызды паптік құжаттарға қол қойылып, мортатқан.

Қасиетті Тағамның таласы

Рафаэль 1509 және 1510 жылдар аралығында жасаған алғашқы туындысы – "Қасиетті Таинство туралы пікір-таластар", бұл іс жүзінде Таинствоға табынудың дәстүрлі атауы. Суретте Рафаэль аспан мен жерді біріктіретін шіркеу бейнесін жасады.

Парнасс

Рафаэль екінші композициясын 1509 және 1511 жылдар аралығында аяқтады. Ол Парнас бейнелейді – классикалық миф бойынша, Аполлон құдайы мен Музалардың мекені, поэзияның отаны. Фрескада Аполлон мен Музалар антикалық дәуірден және Рафаэльдің замандастарынан ақындармен оралаған.

Афина мектебі

1509 және 1511 жылдар аралығында Рафаэль «Диспута»ның қарама-қарсысындағы қабырғаға тағы бір жұмысын аяқтады. «Афина мектебі» деп аталатын бұл үшінші сурет ақыл-ой арқылы қол жеткізілген білімнің дәрежелерін немесе шындықты бейнелейді. Фресканың орналасуы және философтардың қарсы қабырғадағы Киелі Ғыйнапқа қарай бағытталған қозғалысы, бөлмені классикалық философиядан нағыз дінге, христиандыққа дейінгі әлемнен христиандыққа қарай жасалған қозғалыс ретінде түсіндіруге мүмкіндік берді. Ол Папа Юлий II кітапханасының философиялық бөлімінде орналасуы жоспарланған еді. Бұл, әдетте, Рафаэльдің ең танымал фрескасы саналады.

Басты қасиеттер

Төртінші қабырғадағы екі сурет, шеберхана жұмысымен орындалған, және оның үстіндегі кардиналдық қасиеттер бейнеленген лунетка 1511 жылы салынды. Кардиналдық қасиеттер – батылдық, парасаттылық және ұстамдылық сияқты қасиеттерді, сондай-ақ қайырымдылық, сенім және үмітпен бірге әлеуметтік-символикалық түрде көрсетеді.

Борго өртінің стансасы

Stanza dell'incendio del Borgo бөлмесі Ватиканға жақын Римнің Борго ауданындағы өртті сөндіру үшін крест белгісін жасайтын Папа Лео IV-ті бейнелейтін Borgo-дағы өрт фрескасының атымен аталған. Бұл бөлме Юлийдің ізбасары Лев X үшін музыкалық бөлме ретінде дайындалған. Фрескалар Папалар Лео III және Лео IV өмірінен оқиғаларды көрсетеді. Бөлмедегі басқа суреттер: Лео III-нің ант беруі, Лео III-нің Карл I-ні таққа отырғызуы және Остия шайқасы. Borgo-дағы өрт Рафаэльдің жетілген эскиздеріне негізделгенімен, оны оның шәкірттері салған, ал қалған үш картинаны оның жетекшілігі болмағанда жасаған.

Лео III ант

800 жылы 23 желтоқсанда Рим папасы Лев III өзінің ізашары Адриан I папаның туыстары тарапынан қойылған айыптамалар бойынша өзін ақтауға серт берді. Осы оқиға «Лев III анті» атты туындыда бейнеленген.

Ұлы Карлдың таққа отырғызылуы

Карл I-нің тағына отыруы 800 жылы Рождество күні оның Imperator Romanorum атағымен таж кигізілгенін көрсетеді.

Боргодағы өрт

"Боргодағы өрт" Либер понтификалисінде тіркелген оқиғаны көрсетеді: 847 жылы Римдегі Боргода болған өрт. Католик шіркеуінің мәліметінше, папа Лео IV өзінің батасымен өртті тоқтатқан.

Остия шайқасы

Остия шайқасы 849 жылы Лео IV-тің Остияда сарацендерге қарсы теңіз шайқасында жеңіске ие болуымен шабыттандырылды.