Кіріспе

Микеланджелоның Сикстин капелласындағы фрескасы

«Адамның жаратылуы», сондай-ақ «Адамның жасалуы» деп те аталатын бұл фреска итальян суретшісі Микеланджелоның туындысы. Ол шамамен 1508–1512 жылдары Сикстин капелласы төбесіне салған суреттердің бір бөлігін құрайды. Фрескада Құдайдың алғашқы адам Адамға өмір сыйлау эпизоды бейнеленген, бұл сурет Киелі кітаптың «Тек қана» кітабындағы жаратылыс туралы айтылған оқиғаға негізделген. Бұл фреска күрделі иконографиялық схеманың бөлігі болып табылады және «Тек қана» кітабынан алынған эпизодтарды бейнелейтін панельдер тізбегіндегі төртінші туынды. Суреттің көптеген көшірмелері мен пародиялары жасалған. Микеланджелоның «Адамның жаратылуы» – барлық уақыттағы ең көп көшірілген діни суреттердің бірі.

Тарих

1505 жылы Микеланджело жаңа сайланған Рим папасы Юлий II шақырды. Оған Папаның қабірін салу тапсырылды, онда қырық мүсін болуы және бес жылда аяқталуы тиіс болды. Папаның қолдауымен Микеланджело көптеген басқа жұмыстарды орындау үшін қабірдегі жұмысына үнемі үзілістер кешірді. Микеланджело қабірде 40 жыл жұмыс істесе де, оны өз қанағаттануына жеткізе аяқтаған жоқ. 1516 жылы аяқталды. Қабірге арналған басқа мүсіндердің екеуі – «Батыр тұтқын / Көтерілісші құл» және «Өлі тұтқын / Өлі құл» деп белгілі, қазір Луврде сақталады. Дегенмен, екі басаңқой саусақтың арасында шағын кеңістік бар [], және кейбір ғалымдар бұл адамның құдайлық кемелділікке жете алмайтынын көрсетеді деп санайды. Құдайдың айналасындағы он екі тұлғаның кім екені және олардың мағынасы туралы көптеген гипотезалар жасалды. Алғашқы рет ағылшын өнер сыншысы Уолтер Пэтер (1839–1894) ұсынған және қазір кеңінен қабылданған түсіндірме бойынша, Құдайдың сол қолымен қорғалған тұлға – Хауа, себебі фигураның әйелдік сымбаты және Адамға қарауы, ал қалған он бір тұлға Адам мен Хауаның тумаған ұрпақтарының жандарын, яғни бүкіл адамзатты бейнелейді. Камео бұрын Римде тұрған кардинал Доменико Гриманиге тиесілі болған, Микеланджело төбеге сурет салған кезде. Микеланджело мен Гриманидың дос болғанына дәлелдер бар. Жакыннан қарағанда, суреттегі шекаралар мидың ішкі және сыртқы бетіндегі мидың негізгі ойықтарымен, ми сабасымен, маңдай бөлігімен, базальді артериямен, гипофиз безімен және оптикалық хиазмамен сәйкес келеді.

Алдын ала зерттеулер

Микеланджело Адамның жаратылысы көрінісіне дайындалу үшін Римде екі эскиз жасады. Екеуі де Лондонның Британ мұражайында сақталады. Олар Микеланджелоның Сикстин капелласы төбесінің композициясын мұқият жоспарлау процесін, сондай-ақ перспектива мен көлеңкеге берген назарын көрсетеді. Беттің оң жағы 1508 жылы қара құмырсқамен сызылған, ол Адамның жаратылысы көрінісінде Құдайдан өмір сыйлығын алғанға дейін әлсіз қалған қолын зерттейді. Микеланджело бұл эскизді Сикстин капелласының күмбезді төбесінің бұрынғы қоңыр, қорғасын ұшты стилусымен жасалған эскизінің үстіне салған. Микеланджело осы кезеңде қызыл құмырсқаны артық жақсы көретін, себебі оны қара құмырсқадан гөрі жіңішкелеп кесуге болатын. Микеланджело осы жіңішке ұштың көмегімен осы эскизге тән, кейінгі туындыларында кездеспейтін, жарқыраған тері бетін жасады. Эскиз осы оқиғаға кіріспе болып табылады, себебі ол да толыққанды емес – суреттегі жалғыз толық бөлік Адамның қисайған денесі. Адамның басқа мүшелері кесілген беттен жас кезеңінде, дамымаған күйде шығып тұр.

Контекст

Микеланджело адам денесін жан-жақты зерттеп, өнер жолында көптеген мәйіттерді тілді, соның нәтижесінде ер адамның дене бітіміне қызығушылық танытты. Осылайша, "Зерттеудегі" дене мүшесі еркек пішінінің идеализациясын көрсетеді, "Құдайдың жаратылысындағы кемелділіктің символы" болып табылады. Белведер торсы – б.з.б. 1 ғасырдағы ежелгі грек мүсінінің римдік көшірмесі. Микеланджело ежелгі классикалық мүсіндерді өзінің ұлы туындыларында адам денесін бейнелеу үшін шабыт көзі ретінде пайдаланған. Эльгин мәрмәрлеріндегі жас шағын жігіттердей көркем, бірақ Сикстин капелласының Адамы олардан өзін-өзі ұстап тұратын, тәуелсіз өмірдің сезімін жақсы көрсететін тепе-теңдік пен толықтықтан мүлдем айырмашылығы бар. Осы жайбарақат кейіпте әдепсіздік пен сатираға ұқсас, тіпті ол жатқан тау беткейіне де еліктейтін нәрсе бар. Оның барлық денесі тек күту мен қабылдауға жиналған; оның бармағын тіктеп, Жаратушының бармағына тиюге күші жетпейді, бірақ бармақ ұштарының тиюі жеткілікті.