Кіріспе

Рафаэльдің гобелендерге арналған эскиздері

Рафаэльдің гобелендерге арналған эскиздері – бұл 1515–16 жылдары Жоғарғы Ренессанс суретшісі Рафаэльдің Ватикан сарайындағы Сикстин капелласы үшін Папа Лев X-тің тапсырысымен жасалған он эскиздік топтамадан сақталған жеті үлкен эскиз. Гобелендерде Жаңа өсиет және Апостолдардың істерінен көріністер бейнеленген және (арнайы жағдайларда) Папа Сексттің тапсырысымен салынған Мәсіхтің өмірі мен Мұсаның өмірінен бейнеленген фрескалардың астына ілінеді. Эскиздер Британдық Корольдік жинағына тиесілі, бірақ 1865 жылдан бері Лондондағы Виктория және Альберт мұражайына берілген. Гобелендер Микеланджелоның төбесімен бірдей Ренессанстың ең танымал және ықпалды суреттері ретінде бәсекелестікке түсті және гравюралар түрінде көбейтілу арқылы Ренессанс және Барокко дәуірінің барлық суретшілеріне белгілі болды. Оларға деген құрмет 18-шы және 19-шы ғасырларда ең жоғары деңгейге жетті; олар "қазіргі өнердегі Парфенон мүсіндері" деп сипатталды.

Комиссия және тасбегілер

Рафаэль өзінің жұмысы Микеланджело екі жыл бұрын аяқтаған Сикстин капелласы төбесінде көрінетінін жақсы білді және ең ірі және күрделі жобаларының бірі болатын дизайнын жетілдіруге ерекше көңіл бөлді. Алғашқы жоспарда жиынтыққа 16 гобелен кіруі тиіс болған. Лео Рафаэльге 1515 жылдың маусымында және 1516 жылдың желтоқсанында екі рет төлем жасады, соңғы төлем жұмыстың аяқталуымен байланысты болды. Ренессанс дәуірінде гобелендер өздерінің кеш готикалық мәртебесін сақтап қалды. Рафаэльге барлығы 1000 дукат төленді. Басым шығын өндіріске жұмсалды, Брюссельде гобелендер жасау 15 000 дукатқа бағаланды. Рафаэль өзінің жұмысының соңғы нұсқасын шеберлердің өзге материалда оның дизайнын бейнелеуін білгендіктен, оның күш-жігері егжей-тегжейлі өңдеуге емес, күшті композициялар мен жалпы әсерге толығымен бағытталған. Кейіннен кішігірім нұсқада басылып шыққанда, осы дизайндардың тиімді болуының бір себебі осы болды. Эскиздер қағаздың көптеген парақтарына жабысқақ бояумен боялған, олар бір-біріне жабыстырылған (толық өлшемді иллюстрациялардан көрінеді). Қазір олар кенепке орнатылған және түстерінің азаюынан басқа, жақсы сақталған. Эскиздердің барлығы 3 метрден сәл биік, ені 3-тен 5 метрге дейін, ал фигуралар тірі өлшемнен асып түседі. Эскиздер аяқталған гобелендердің айна бейнесі болып табылады, олар арт жағынан тоқылған. Рафаэльдің шеберханасы үлкен қамқорлықпен эскиздерді аяқтауға көмектесті. Эскиздерде гобелендерде көрінетіннен гөрі әлдеқайда көп түс және нәзік градиенттер бар. Кейбір дайындық суреттері де сақталған: Проконсулдың дінге өтуі үшін жасалған сурет Корольдік жинақта, ал Малибудағы Гетти мұражайында Киімдерін жыртып жатқан Әулие Павелдің суреті бар. Барлық сюжеттер үшін басқа суреттер де болған, олар жоғалып кетті; алғашқы гравюралар олардан жасалды. Гобелендерде Рафаэльдің де дизайнымен жасалған өте кең және күрделі шекаралар болды, бірақ бұл эскиздерде олар жоқ; олардың өз эскиздері болған болуы мүмкін. Кейбір бүйірлік шекаралар бөлек бөліктерден тұрады. Шекараларда ежелгі Рим бедерлі мүсінінің және ою-өрнектелген порфирдің имитациясы, сондай-ақ Леоның өмірінен көріністер бейнеленген. Олар өте ықпалды болды және кейде басқа гобелендер үшін де пайдаланылды. Эскиздер 1516 жылы аяқталған, содан кейін Брюссельге жіберілді, онда Ватиканның гобелендерін Питер ван Аелст шеберханасы тоқыды. Бірінші партия 1517 жылы жеткізілді, ал жеті гобелен 1519 жылғы Рождество күні капеллада көрсетілді (ол кезде де, қазір де олардың көрсетілімі арнайы жағдайлармен шектелген). 1527 жылы Римді шабуылдаған кезде гобелендер ішінара қиратылды. Олар алтын және күміс жіптен жасалғандықтан, шабуыл кезінде кейбіреулерін сарбаздар қымбат металдарды алу үшін өртеп жіберді. Ватикан музейлері гобелендерді сатып алып, толық жиынтықты қалпына келтірді, олар әдетте галереяда көрсетіледі, бірақ кейде арнайы жағдайларда Сикстин капелласына көшіріледі. Олар 2020 жылдың ақпан айында Рафаэльдің қайтыс болғанына 500 жыл толуына орай капеллада бір апта бойы көрсетілді. Капеллада олардың орналасуы ғалымдар арасында талқыланып отырады, өйткені бастапқы жоспар туралы ешқандай жазба қалмаған. Рафаэльдің эскиздерін Карраччилер бағалады, бірақ олардың ықпалының үлкен кезеңі Никола Пуссенмен басталды, ол олардан көп нәрсе алды және "Рафаэльдің стилін асыра пайдаланды; немесе одан гөрі оны шоғырландырды, өйткені ол әлдеқайда кіші масштабта жұмыс істеді". Содан кейін олар кем дегенде 19 ғасырдың басына дейін тарихты суретке салудың бір тәсілінің өлшеуіші болып қалды. Прерафаэлиттер бас тартқысы келген Рафаэль, бәлкім, барлық эскиздердің Рафаэлі болды.

Тақырыбы

Рафаэльдің эскиздері – Әулие Петір мен Пауылдың өмірінен алынған көріністерді бейнелейді. Әдеттегідей, дайын тоқымалар эскиздердің кері бейнесін көрсетеді. Бағдарлама протестанттық реформацияға дейін болған кезеңдегі маңызды мәселелерге, әсіресе шіркеуді папалықтың негізін қалаушы Әулие Петірге сеніп тапсыруға назар аударды. Бұл сюжеттерге бұрынғыдан кешіп, аз мысал болғандықтан, Рафаэль Мәсіхтің немесе Мариямның өмірінен жасалған серияларға қарағанда дәстүрлі иконографиялық талаптармен шектелмеді. Ол, әлбетте, қай көріністерді бейнелеу керектігі туралы кеңес немесе нұсқау алған болуы керек. Петірдің өмірінен алынған көріністер Капелланың ортаңғы қатарында Перуджино және басқалардың Мәсіхтің өмірінен жасаған фрескаларының астына ілу үшін жоспарланған; ал олардың қарама-қарсы жағында Әулие Пауылдың өмірі Мұсаның өмірінен жасалған фресканың астына ілуге тиіс болды. Арасындағы кішкентай фриз Леоның өмірінен алынған сюжеттерді көрсетті, ол да басқа серияларды толықтыру мақсатында жасалған. Әрбір серия алтарь қабырғасынан басталады, Капелланың оң жағында Петірдің өмірі, сол жағында Пауылдың өмірі бейнеленген. Сақталмаған эскиздері жоқ үш сюжетті қоса алғанда, жиынтықта (толық кітаптық цитаталар мен түсіндірмелер V&A веб-сайтында):

Исаның керемет түрде балық аулағаны (Лұқа 5:111)

Бұл сурет Мәсіхтің Петір мен апостолдарға желілерін қайда лақтыру керектігін айтып тұрғанын көрсетеді. Бұл "кереметтік көтеріліс"ке алып келді. Суретте Петір Мәсіхке бас иіп, толы мол балық аулағаны үшін оған алғыс айтып тұрғандай бейнеленген. Рафаэльдің егжей-тегжейге назар аударуы осы гобеленде судағы суреттің көрінісі арқылы көрсетілген. Ұзындығын қысқарту әдісі тиімді қолданылған. Оның алыс фонға перспектива қолдануы да тиімді. Рафаэль суреттің алғы бөлігіндегі түстерді шеберлікпен пайдаланған.

Исаның Петірге берген тапсырмасы (Матай 16:1619)

Бұл кестеде Рафаэль Матай 16:18–19-дағы екі Библия оқиғасын біріктіреді. Рафаэль Мәсіхтің Петірге Оның Евангелиясын таратуға бұйрық бергенін бейнелейді. Мәсіх Петірге қарап, бір мезгілде қойларға да нұсқайды. Бұл Петір үшін байланыс тудырады. Ол сенушілердің бақташысы ретінде таңдалады. Рафаэль көрермендердің назарын негізгі бейнелер мен суреттенудің мағынасына аудару үшін перспективалық қысқаруды пайдаланады. Ол жарық пен көлеңкені шеберлікпен қолданады. Түстердің жарықтың әртүрлі деңгейін көрсетуі, күннің кейіпкерлерге қатысты орналасуын көрсетеді.

Исаның "көктегі Әкесі" (Жохан 14:6)

Петірдің сал адамды айғайлап емдеуі туралы керемет оқиға, Елшілердің істері 3:1–8 Рафаэльдің эскиздер жинағында бейнеленген. Бұл керемет оқиға Исаның "рухани емдеуін" көрсетеді. Суретте сал адам күрделі өрнектелген бағанаға сүйеніп отыр, ал қолымен Петірдің қолын ұстау үшін жоғары созылған. Рафаэль сал адамның бетіне ерекше назар аударған. Көлеңкелер мен түстер оның қарт, шаршаған екенін көрсетеді. Оның бетіндегі әжімдер мен көзіндегі шыдамсыздық оның сезіміндегі ауыртпалықты көрсетеді. Аяқтары мен табандарының сызықтары бұлшықетті аяқтар мен зақымдалған табандарды анықтайды. Бұл суретшінің барлық егжей-тегжейлілігі сал адамның мүгедектігінен қанағаттанбай, көп жылдар бойы жерде жатып, сүйіріп жүргенін көрсетеді. Ал Петір оның қолын ұстап, оған дұға оқып тұр. Петірдің беті мен мінезі оның алаңдауын көрсетеді. Киімнің бейнеленуі ерекше. Ол материалды сезінуге болатын, бүктеліп қалғандай көрінеді. Сонымен қатар, әр адамның шашындағы егжей-тегжейлілік көрерменге олардың шашының нақты қандай болатынын анықтауға мүмкіндік береді.

Исаның шәкірттері (Еврейлерге 13:⁠1)

Рафаэльдің гобелені Іс-әрекеттер 5:1–10 оқиғасын шеберлікпен бейнелейді. Бұл Петірдің ғажайыптары деп те атауға болады. Бұл туынды Петірдің басқаларды жазалай білуі мен құтқару қабілеті туралы оқиғаны түсіндіреді. Апостолдар христиан жамағатынан мүліктерін сатуды және түскен ақшаның оннан бірін садақаға беруді сұрады. Осы кезде Анания шіркеу ақшасының бір бөлігін ұрлап алады. Петір сұрағанда, Анания ешқандай қателік жасағанын жоққа шығарады. Сәлден кейін Анания сол жерде қайтыс болады. Ол ұрлық және жалған сөйлегені үшін жазаланды. Рафаэль осы гобеленін суретке түсіру үшін тағы да кьяроскуро әдісін қолданады. Оның тон мен көлеңкелерді пайдалануы осы туындының белгілі бір бөліктеріне жарық пен көлеңке түсіруге көмектеседі. Бейнелі сызықтар Ананияның үстінде тұрған адамның екінші бір адамды жоғары қарап көрсетуі арқылы көрсетілген, бұл Құдайға сияқты. Бұл Құдай оған көмектесе алады дегенді білдіреді. Оң жақтағы топ Ананияға алаңдап, көмектесуге тырысады. Ал сол жақтағылар қорқып қалған сияқты көрінеді.

Ехобаның қызметшілері (Езра 10:6)

Бұл гобелен Аян 13:6–12-де баяндалған оқиғаны көрсетеді. Елимас Пауыл мен Барнабаның басқаларды христиандыққа өткізуіне бөгет қоюға тырысады. Осы ісі үшін Елимас уақытша соқыр болады. Осы оқиғаны көріп, өзі бастан өткерген соң, проконсул христиандыққа келеді. Пауылдың басқаларды христиандыққа өткізу мақсаты осы гобелен арқылы бейнеленеді. Рафаэль түрлі жарық деңгейлерін беру үшін тон мен көлеңкелерді қолданады. Ол әр адамға әртүрлі түсті киім тіккен. Бұл олардың халықтан ерекшеленуіне көмектеседі. Киімге жағылған бояу мөлшерінің айырмашылығы гобеленде текстура жасайды және суреттерді көбірек тірідей етеді.

Исаның шәкірттері (Еврейлерге 13:⁠1)

Бұл тасбақа Елшілердің істері 14:8 тарауы ықпал етті. Ол Пауыл мен Барнабаның Пауыл бір кемтарды айықтырғаннан кейін Меркурий мен Юпитер құдайлары деп жаңылысқан оқиғасын көрсетеді. Лүстра қаласының халқы оларға құрбандық шалуға ниеттенді. Пауыл мұнан қатты алаңдап, көпшілікті олардың Құдайдың елшілері екеніне көндірді. Бұл көріністегі басты тұлға – құрбандыққа қатысуға дайын азамат. Ол балтасын көтеріп тұр, мүйізді бұқаны союға дайын. Рафаэльдің осы адамның бетіне назар аударуы оның осы жағдайға деген нық қабілетін көрсетеді. Рафаэльдің сызықтар, көлеңкелер мен түс араласуы оның дене бітімін ашып көрсетеді.

Қасиетті Пауыл Афинада уағыздап жүр (Елшілердің істері 17:1634)

Бұл көрпе Аян 17:16–34-те баяндалған оқиғаны көрсетеді. Онда Пауылдың Афина сот кеңесі алдында сөз сөйлеп жатқаны бейнеленген. Пауыл христиан дінін және Құдайды танудың маңыздылығын түсіндіреді. Көрермен Пауылдың хабарламасын бөлісудегі құштарлығын сезіне алады. Ол қолдарын көпшілікке созып, олардың назарын аударып, хабарламаға шақырып тұр. Рафаэльдің әр адамның бет-әлпетіндегі ең ұсақ бөлшектері олардың Пауылға қатысты ойларын және сезімдерін анық көрсетеді. Пауылдың және кеңес мүшелерінің киімдері жарқыраған түсті, әдемі оралған халаттардан тұрады. Еденге түсірілген сызықтар, түстер және көлеңкелер салқын мрамор еденді көзге елестетеді.

Брюсселде жасалған қосымша жиынтықтар

Кейде комиссарға эскиздер гобелендермен бірге қайтарылатын, бірақ бұл жерде Леоның қайтысы себепті мұндай болмаған анық. Бұл Брюсселде кейіннен тағы төрт жазба жиынтығын жасауға мүмкіндік берді, барлығы тоғыз гобеленнен, олардың құрамында түрмедегі кішкентай Әулие Павел болмады. Олардың бірін 1542 жылы Англия королі Генрих VIII сатып алған. Бұл гобелендер Елизавета I-нің тәж кию рәсімінде Вестминстер аббаттығында болды, сондай-ақ 1613 жылдың 14 ақпанында Уайтхолл сарайының капелласын ханшайым Елизавета мен Фредерик V Пфальцтың үйлену тойына арнап безендіру үшін қолданылды. 1649 жылы Англия королі Карл I-нің жинағын сату кезінде сатылғаннан кейін Генрихтің жиынтығы Берлинге жетті, онда ол Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында өртте қырылды. Франция королі Франциск I-нің де осыған ұқсас жиынтығы болған, бірақ ол қазір жоғалып кеткен. Мантуядағы Герцог сарайында 16 ғасырдың басында кардинал Эрколь Гонзага үшін Брюсселде жасалған, шеттерінде Гонзаганың гербі бар жиынтық сақталған. Дюслер оларды "Ватикан сериясынан да жақсы жағдайда" деп сипаттаған. Шамамен 1550 жылы жасалған және келесі онжылдықтарда Испания корольдік коллекциясына қосылған жиынтық қазір Patrimonio Nacional-ға тиесілі және әдетте Мадридтегі Корольдік сарайында ілінеді.

Англияда

Қазіргі кезде Лондонда сақталған жеті карикатураны 1623 жылы Генуя коллекциясынан Англия королі Карл I, сол кезде Уэльс ханзадасы, агенттері арқылы сатып алған. Ол оларға 300 фунт төлеген, бұл олардың өздері өнер туындылары емес, жұмыс үлгілері ретінде қарастырылғанын көрсетеді. Карл I Лондонға жақын орналасқан Мортлейк гобелендер шеберханасында олардан қосымша гобелендер жасауды жоспарлаған, және оның дизайнері Фрэнсис Клейнмен жаңа барокко шекараларын қосып, әрқайсысына 500 фунт төлеген, бірақ олардың көркемдік маңызын жақсы білген. Төмен сопақшалы тоқыма станоктарында қолдану үшін қажет болғандықтан, олар бір жарым метр ені бар ұзын тік жолақтарға кесілген және 1690 жылдары ғана Хэмптон-Кортта қайта біріктірілген. Карл I тұсында олар Уайтхоллдағы банкет залында ағаш қораптарда сақталған. Олар корольдік коллекциядағы шамалы ғана заттардың бірі болды, оларды Оливер Кромвель Карл I өлімнен кейін сатудан тыйым салған. Жинақтың қалған үш карикатурасының тағдыры белгісіз; Әйіз Пауылдың дінге келуі 1521 жылы Венециядағы кардинал Гримани коллекциясында және 1526 жылы оның мұрагерінің коллекциясында тіркелген. Уильям III 1699 жылы Хэмптон-Корт сарайында "Карикатуралар галереясын" салуды сэр Кристофер Рен мен Уильям Талмангa тапсырды, осы галерея олар үшін арнайы салынған. Осы кезде гобелендердің мәртебесі төмендеп, сақталған алғашқы жиынтықтардың көпшілігі, мүмкін, әлсіз және лас болған. Осы кезден бастап карикатуралар Рафаэльдің идеяларының ең нақты және әдемі көрінісі ретінде танылды. Еуропалық талғам да олардың пайдасына өзгерді; олардың қадірлі классицизмі барокконың шабыттанған нұсқаларынан алшақтаған қозғалысқа сай келді. Карикатуралардың даңқы, жалпы дизайнмен салыстырғанда, тез өсті. 1763 жылы Георг III оларды жаңадан сатып алынған Букингем үйіне (қазір Букингем сарайы) көшіргенде, Джон Уилкс және басқалар парламентте наразылық білдірді, себебі олар енді жұртшылыққа қолжетімді болмайды (Хэмптон-Корт көптен бері келушілерге ашық болған). Олар Хэмптон-Кортта болған кезде суретшілер мен өнер білгіштері оларды зерттеді және монументалды сурет салу стиліне қатысты ағылшын үміттерін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды; 18 ғасырдағы ағылшын өнерінің маңызды мәселесінің бірі. Бұл туралы сэр Джошуа Рейнольдстың ғасырдың өнері туралы ең маңызды сындық еңбегінде жиі айтылған. "Қазіргі заманғы өнердің негізгі туындылары фрескада" деп түсіндіргеннен кейін, ол "қатаң түрде фреска деп аталмаса да, осы санатка жатқызылуы мүмкін" карикатураларды қосады, содан кейін "Рафаэль жалпы алғанда, ең жақсы суретшілердің алдында тұрады" деп мәлімдейді және Рафаэльдің майлы туындыларын оның фрескаларымен салыстырады. 1804 жылы олар Хэмптон-Кортка қайтарылды, онда 1858 жылы Чарльз Томпсон Терстон оларды алғаш рет суретке түсірді, оларды аулаға шығарып, арнайы мұражайлық құрылымдарға кері қойды. 1865 жылы Виктория патшайымы карикатураларды Лондонның Виктория және Альберт мұражайында көрмеге қоюға шешім қабылдады, олар әлі күнге дейін арнайы галереяда көрсетілуде. Кноул Хаусы және Хэмптон-Корт сарайы сияқты көптеген жерлерде де олардың көшірмелері бар, онда 1690 жылдары Генри Кук салған көшірмелер Карикатуралар галереясында көрсетілген. Корольдік коллекцияда да гобелендердің жиынтығы бар. Сэр Джеймс Торнхилл салған көшірмелер жиынтығы 1959 жылдан бері Колумбия университетіне тиесілі, ал тағы біреуі Корольдік академияда сақталады. Мортлейкте бірнеше басқа жиынтықтар жасалды; Клейн дизайнның көшірмелерін жасады, олар қолданылды. Карл I жиынтығын кардинал Мазарин сатып алған, қазір ол Франция үкіметіне тиесілі. Форд аббаттығы, Чатсворт үйі, Букклюх герцогы және басқалары да жиынтықтарға ие. Алты гобеленнен тұратын жиынтық қазір Дрездендегі Gemäldegalerie Alte Meister мұражайында, ал Урбинодағы герцог сарайында да жиынтық көрсетілген.

Үлгіден кейінгі басып шығару

XVI ғасырдың басында көптеген итальян суретшілері Альбрехт Дюрердің өзінің гравюралары арқылы қол жеткізген зор және өте жылдам халықаралық беделінен сабақ алып, оған еліктеуге тырысты. Рафаэльдің гравюра жасау туралы білімі болмады, және ол, мүмкін, осы техниканы үйренуге уақыты болмады, бірақ ол итальян суретшілерінің арасында гравюра арқылы ең көп танылды, гравёр Маркантонио Раймондимен және оның шеберханасымен болған тығыз байланысы арқасында. Рафаэль көптеген суреттерді гравюраға арналған эскиздер ретінде жасады, ал шеберханасында Рафаэльдің Ватикан мен басқа жерлердегі картиналарының суреттерінен, сондай-ақ гобелендердің эскиздерінен көптеген гравюралар жасалды – олар дайын туындылар емес, суреттердің негізінде жасалған. Бұл гравюралар басқа гравёрлер тарапынан кеңінен көшіріліп, Еуропаға жылдам тарады. Дизайнның бірінен жасалған ең ерте гравюра – 1516 жылы Агостино Венецианоның (сол кезде Маркантонио Раймондидің шеберханасында жұмыс істеген) Ананияның өлімі туралы гравюрасы. Бұл, тіпті, гобелен тоқыла салыс бұрын жасалған болуы мүмкін. Композиция гобеленмен бір бағытта, бірақ гравюра жасау процесі композицияның бағытын кері қайтаратындықтан, бұл оның негізі болған Корольдік коллекциядағы егжей-тегжейлі дайындық суретіне қатысты әдейі кері бұрылғандығын білдіреді (жоғарыда қараңыз; екеуі де барлық егжей-тегжейде сәйкес келеді), мүмкін, бор суретінен кері гравюра жасау арқылы. Ландау мен Понс айтуынша, Рафаэльдің өмір кезеңінде Раймонди мен Венецианоның жасаған барлық гравюралары суреттерге негізделген. Раймонди өзі 1516 жыл шамасында жасалған жиынның бірін гравюралаған, сондықтан Рим өнер әлеміндегі көптеген адамдар гобелендерді көруден бұрын олардың гравюралық нұсқаларын көрген болуы мүмкін. Агостиноның гравюрасы тез арада тағы бір танымал нұсқада көшірілді – 1518 жылы Уго да Карпи жасаған төрт түсті ксилография. Да Карпидің ксилографиясы ертедегі бейне авторлық құқығының күрделі мәселелерін зерттеуде жиі сілтеме ретінде келтіріледі, өйткені ол (алғашқы күйінде) бейне астындағы латын жазуында Венеция Республикасы мен Папалықтан (Папалық мемлекеттерін қамтитын) «авторлық» құқықтарды талап етеді және соңғысын бұзғандарды анафемаға салумен қорқытады. Раймонди жиынтығындағы гравюралардың басқа да қарапайым көшірмелерінен бөлек, Пармиджанино 1530 жыл шамасында жиынтақтағы бір дизайнның өзіндік гравюралық нұсқасын жасады. Кейіннен Маттеус Мериан Ескісінің ғасыр соңындағы Библияны суреттейтін үлкен гравюралар жиынтығында кейбір композицияларды пайдаланып, олардың биіктігін сәл арттырып, толықтырды. Бұл гравюралар көп қолданылып, танымал кітаптарда көшірілді, дизайн туралы білімді одан да көп аудиторияға таратып, кеңейтті. 17 ғасырдың соңында эскиздер қайта жиналғаннан кейін, сол кезде гравёрлер үлкен картиналардан тікелей көшіруге үйренген, олар жаңа гравюралық көшірмелердің басты көзіне айналды. 18 ғасырда әртүрлі нұсқалар таратылды, олардың сапасы мен дәлдігі әртүрлі болды.