Кіріспе
Микеланджелоның мүсіні, «Флоренция піетасы» деп аталатын мүсіні қазір Миланда орналасқан. Мадонна делла Пиета (pjeˈta; 1498–1499), жай ғана Ла Пиета деп белгілі, Голгофа тауындағы Иса мен Мәриямның мәрмәрден жасалған мүсіні, Микеланджело Буонарротидің «Мүбәрак Мәриям ананың алтыншы қайғысы» бейнесі, қазір Ватикан қаласындағы Киелі Петір базиликасында сақталады. Бұл итальяндық Ренессанс мүсін өнерінің маңызды туындысы және көбінесе Жоғары Ренессанстың басталуы деп есептеледі. Мүсін, Иса айқыштан түсіріліп, анасы Мәриямға тапсырылған сәтті бейнелейді. Мәриям Исадан жас көрінеді; өнер тарихшылары Микеланджелоның Данте Алигьеридің «Құдайлық комедиясынан» алынған бір сөзге шабыттанғанын айтады: «О, таза ана, ұлыңның қызы, сенің лайықтылығың адам баласын соншалық деңгейге көтерді ki құдай Жаратушысы өзіңнің туындысы болуға асықты» (Paradiso, Canto XXXIII). Микеланджелоның Пиетаға жасаған эстетикалық интерпретациясы итальяндық мүсін өнерінде бұрын-соңды болмаған, себебі ол ерте натурализм формаларын Ренессанс дәуірінің классикалық сұлулық идеалдарымен үйлестіреді. Мүсін алғаш рет француз кардиналы Жан Бильер де Лаграулас, содан кейін Римдегі француз елшісі тапсырыс берген. Каррара мәрмәрінен жасалған мүсін, мүмкін, алтарь ретінде, кардиналдың Ескі Санкт-Петердегі жерлеу шіркеуі үшін жасалған. Шіркеу қиратылған кезде мүсін сақталды, ал 18 ғасырда жаңа базиликаның кіреберісінен кейін солтүстік жақтағы алғашқы капеллада орналасқан қазіргі орнына көшірілді. Бұл Микеланджело қол қойған жалғыз туынды. 1972 жылы Пентикост жексенбісінде психикалық ауруы бар бір адам Мәриямның бейнесін қиратқаннан кейін мүсін қалпына келтірілді; қазір ол оқтан қорғалған шыны экранмен қоршалған.
the sculpture referred to as the "Florentine Pietà"the one now in Milan
The Madonna della Pietà (pjeˈta; 1498–1499), informally known as La Pietà, is a marble sculpture of Jesus and Mary at Mount Golgotha representing the "Sixth Sorrow" of the Blessed Virgin Mary by Michelangelo Buonarroti, now in Saint Peter's Basilica, Vatican City. It is a key work of Italian Renaissance sculpture and often taken as the start of the High Renaissance. The sculpture captures the moment when Jesus, taken down from the cross, is given to his mother Mary. Mary looks younger than Jesus; art historians believe Michelangelo was inspired by a passage in Dante Alighieri's Divine Comedy: "O virgin mother, daughter of your Son your merit so ennobled human nature that its divine Creator did not hesitate to become your creature" (Paradiso, Canto XXXIII). Michelangelo's aesthetic interpretation of the Pietà is unprecedented in Italian sculpture because it balances early forms of naturalism with the Renaissance ideals of classical beauty. The statue was originally commissioned by a French cardinal, Jean Bilhères de Lagraulas, then French ambassador in Rome. The Carrara marble sculpture was made, probably as an altarpiece, for the cardinal's funeral chapel in Old St Peter's. When this was demolished it was preserved, and later took its current location, the first chapel on the north side after the entrance of the new basilica, in the 18th century. It is the only piece Michelangelo ever signed. The statue was restored after the figure of Mary was vandalized on Pentecost Sunday of 1972 by a mentally disturbed man; it is now protected by a bulletproof glass screen.
Сипаттама, теориялар және түсіндірмелер
Құрылымы пирамида тәрізді, ал шыңы Мәриямның басымен сәйкес келеді. Мүсін Мариямның киіміне оралған жамылғысынан төмен қарай, Голгофа тасына дейін біртіндеп кеңейе түседі. Фигуралардың пропорциясы бұрыс, себебі әйелдің құшағында толық бойымен жатқан ер адамды бейнелеу қиынға соқты. Мәриямның денесінің көп бөлігі монументалды жамылғысымен жасырылған, ал фигуралардың арақатынасы өте табиғи көрінеді. Микеланджелоның "Пиета" жөніндегі түсіндіруі басқа суретшілер жасағандардан мүлдем өзгеше болды, өйткені ол ұлы Исаның (33 жаста) жасына сәйкес келуі тиіс, табиғи түрде жасы үлкен әйелге (45 жастан жоғары) емес, жас және әдемі Мәриямды мүсіндеді. Христа айқышқа тартып өлтіргенінің белгілері өте кішкентай шеге іздерімен және Исаның қабырғасындағы жараның белгісімен шектелген. Сәйкесінше, Мәсіхтің бетінен азаптың іздері көрінбейді. Тағы бір түсінік бойынша, Микеланджело "Пиета" мүсінін жасауға кіріскенде, ол "жүректің бейнесі" деп сипаттаған туындыны жасағысы келді. Әйелдің Мәриямның басында екі тесік бар, олар бір кезде екі қалықтайтын періштелерді ұстаған таяқты тіреген, ал тағы бір тесік Мәсіх мүсінінің басында орналасқан.
Таңдау рәсімдері
Урбан VIII құрметті Мария бейнесіне 1637 жылғы 14 тамызда қол қойылған және нотариалды куәландырылған «Domina Coronatum Est» Паптық бұйрығы арқылы каноникалық тәж кигізу туралы жарлық берді, бұл жарлық оның қамқоршысы Лорд Асканио Сфорца и Паллавичини және Ватикан тарапының канондық діни қызметкері Монсеньор Уго Убальдиниге табысталды. Левитациялық диадеманы итальяндық шебер Фантино Тальети жасады, ол сол кезде 564 итальяндық скудо монетасымен төленді. Тәж кигізу рәсімі 1637 жылғы 31 тамызда өтті. Херувим періштелері 1713 жылы оның ұрпағымен қосылды, ал кейін 1749 жылы базиликадағы Қасиетті хор шіркеуіне көшірілді. VIII Урбан, Папа. «Domina coronatum est», 1637 жылғы 14 тамызда қол қойылып, нотариалды куәландырылған. Ватиканның құпия мұрағаты.
Басқа Микеланджело Пиетас
Бірнеше онжылдықтан кейін Микеланджело "Пиета" тақырыбына екі рет қайта оралды, бірақ ешқайсысы аяқталған жоқ. Шамамен 1547 – 1553 жылдар аралығында жасалған Флоренциялық "Пиета", көрінеу, оның өзінің қабірі үшін арналған еді, бірақ бірнеше жылдық еңбектен кейін тастап кетті. Оны көбінесе "Депозиция" деп атайды, ол оқиғаның сәл ертерек кезеңін бейнелейді. Ронданини "Пиетасы" 1552 жылы басталды және 1564 жылы қайтыс болған кезде әлі де толыққан жоқ еді; ол өмірінің соңғы алты күнінде де осы жұмыстың үстінде болған.
Қайта қалпына келтіру (1736)
Ойып жасалғаннан кейін Пиета көп зақымдарға ұшырады. Марияның сол қолындағы төрт саусағы, бір көшіру кезінде сынғаннан кейін, 1736 жылы римдік мүсінші Джузеппе Лириони (1690—1746) тарапынан кәсіби түрде қалпына келтірілді. Қазіргі заманғы ғалымдар реставратордың қол қимылдарын көбірек "әдеби" ету үшін көркемдік еркіндіктерге барып-жолмағаны туралы пікірде бөлініп отыр.
Вандализм (1972)
Ең ауыр зақым 1972 жылғы 21 мамырда (Пентекост жексенбісі) тіркелді, сол кезде психикалық ауруы бар геолог, Австралияда туған венгр Ласло Тот шіркеуге кіріп, "Мен Иса Мәсіхпін; Мен өлгеннен қайта тірілдім!" деп айқайлап, геологтың балғасымен мүсінге шабуыл жасады. Ол 15 рет соққы беріп, Марияның қолын шынтақтан жұлып алды, мұрнының бір бөлігін сындырып, бір қабағына нұқсан келтірді. Миссури штатының Сент-Луис қаласынан келген америкалық азамат Боб Кассилли Тотты Пиетадан алғашқылардың бірі болып алып кетті. Ол келесі оқиғаларды еске алды:
Көрермендер ұшып кеткен мәрмәр сынықтарының көп бөлігін алып кетті. Кейін бірнеше сынықтар қайтарылды, бірақ Марияның мұрны сияқты көптеген сынықтар қайтарылмады, оны арқасынан кесілген бөліктен қайта жасауға тура келді. Шабуылдан кейін жұмыс мұқият қалпына келтіріліп, базиликадағы орнына, кіреберістің оң жағында, қасиетті есік пен Әйіс Себастьян алтарының арасында қайта орнатылды және қазір оқтан қорғалған акрилдік шыны панельмен қорғалған.