Қолдау және шапалақ: ынтыққан дауыстар тарихы

Кіріспе

Көбінесе қолдау көрсету үшін жасалатын дыбыстар

Құрбылау – дыбыстарды айту немесе жасау, олар қолдау көрсету, әрекетке шақыру, мақұлдау немесе қарсы алу үшін қолданылады. "Cheer" сөзі бастапқыда бет, сыртқы көрініс немесе мінез-қалпын білдірген, 13 ғасырда көне француз тілінен орта ағылшын тіліне "cara" (бас) деген төменгі латын сөзі арқылы келген; бұл грек тіліндегі "καρα" сөзімен байланысты. 6-ғасылдың ақыны Флавий Кресконий Коріпп "Postquam venere verendam Caesilris ante caram (In Laud em Justini Minoris)" деген өлеңінде "cara" сөзін қолданған. Бастапқыда қуаныш, шаттық және қайғы сияқты сипаттамалармен берілген; мысалы, Чосердің "Тройл" шығармасында "Ол Диомедке құдайлық қуанышы үшін алғыс айтты", ал Шекспирдің сонеттерінде (xcvii) "Егер олар ән салса, онда олардың көңілі өте ауыр". Алғашқыда мағынасы қонақжайлылыққа, көңіл көтеруге, содан кейін тамақ пен сусынға, жақсы көңіл-күйге ауысқан. Қолдау немесе мақұлдау дауысы деген мағынасы кейінірек пайда болған. Дефо ("Капитан Синглтон") оны теңізшілердің сөзі деп айтады, ал оның мағынасы Джонсонның сөздігінде кездеспейді. Құрбылау кезінде қолданылатын әртүрлі сөздердің ішінде "hurrah" сөзі, қазіргі британдық құттықтаудың типік түрі саналса да, неміс, скандинавия, орыс ("ура"), француз ("hourra") тілдерінде әртүрлі формаларда кездеседі. Бұл сөздің шығу тегі дыбырлық болуы мүмкін. Ағылшын тіліндегі "hurrah" сөзінен бұрын "huzza" сөзі қолданылған, ол теңізшілердің сөзі саналады және көтеру, жоғары көтеру мағынасындағы "heeze" сөзімен байланысты, теңізшілердің сүйрегенде немесе көтергенде қолданатын айқайларының бірі болуы мүмкін. Неміс тіліндегі "hoch" (мысалы, "Hoch lebe der Kaiser"), француз тіліндегі "vive", итальян және испан тілдеріндегі "viva", "evviva" сөздері қолдау көрсетуден гөрі құттықтауға жатады. Жапондық "banzai" айқайы орыс-жапон соғысы кезінде кеңінен танымал болды. Парламенттік және басқа да пікірсайыстар туралы есептерде сөйлеудің кез келген жерінде құрбылаудың енгізілуі палата мүшелерінің мақұлдауын білдіреді. Құрбылау қызыл-қыздыр болуы мүмкін, немесе алдын ала дайындалған ырғақты түрде жүргізілуі мүмкін, мысалы, "Hip hip hip" айтылып, содан кейін бірлескен "hurrah" айтылады. "Hip hip hurrah" деген сөз 1800 жылдардың басында пайда болған. Дегенмен, кейбір дереккөздер оның тамырлары крестонос жорықтарына дейін барып тоқтайтынын болжайды, онда "Иерусалим сенімсіздерге жоғалып кетті, ал біз жұмаққа бет алдық" деген мағынаны білдірген. Сонда "HEP" аббревиатурасы латын тілінде "Иерусалим жоғалып кетті" деген мағына беретін "Hierosolyma est perdita" сөзінің қысқартылған түрі болар еді.

Cheering involves the uttering or making of sounds and may be used to encourage, excite to action, indicate approval or welcome. The word cheer originally meant face, countenance, or expression, and came through Old French into Middle English in the 13th century from Low Latin cara, head; this is generally referred to the Greek καρα;. Cara is used by the 6th century poet Flavius Cresconius Corippus, Postquam venere verendam Caesilris ante caram (In Laud em Justini Minoris). Cheer was at first qualified with epithets, both of joy and gladness and of sorrow; compare She thanked Dyomede for ale his gode chere (Chaucer, Troylus) with If they sing tis with so dull a cheere (Shakespeare, Sonnets, xcvii.). An early transference in meaning was to hospitality or entertainment, and hence to food and drink, good cheer. The sense of a shout of encouragement or applause is a late use. Defoe (Captain Singleton) speaks of it as a sailor's word, and the meaning does not appear in Johnson's Dictionary. Of the different words or rather sounds that are used in cheering, "hurrah", though now generally looked on as the typical British form of cheer, is found in various forms in German, Scandinavian, Russian (ura), French (hourra). It is probably onomatopoeic in origin. The English hurrah was preceded by huzza, stated to be a sailors word, and generally connected with heeze, to hoist, probably being one of the cries that sailors use when hauling or hoisting. The German hoch, seen in full in Hoch lebe der Kaiser, &c., the French vive, Italian and Spanish viva, evviva, are cries rather of acclamation than encouragement. The Japanese shout banzai became familiar during the Russo Japanese War. In reports of parliamentary and other debates the insertion of cheers at any point in a speech indicates that approval was shown by members of the House by emphatic utterances of hear hear. Cheering may be tumultuous, or it may be conducted rhythmically by prearrangement, as in the case of the Hip hip hip by way of introduction to a simultaneous hurrah. The saying "hip hip hurrah" dates to the early 1800s. Nevertheless, some sources speculate possible roots going back to the crusaders, then meaning "Jerusalem is lost to the infidel, and we are on our way to paradise". The abbreviation HEP would then stand for Hierosolyma est perdita, "Jerusalem is lost" in Latin.

Регби одағы

Рагби одағында ән айту жиі кездеспейді, бірақ «Огги Огги Огги» әні алғаш рет Уэльстің регби одағы матчтарындағы трибуналарда танымал болды. Австралиялықтар кейіннен әуенді өзгертті және өз әнін жасады («Aussie Aussie Aussie! Ой, ой, ой!»). Англия жақтастары «Swing Low, Sweet Chariot» әнін айтады, бұл ән регби клубтарында бұрыннан танымал, себебі оның сөздері қолмен жасалатын ұятты қимылдарға ыңғайлы, сонымен қатар австралиялықтар да соңғы он жылда осы әнді шырқап келеді. Уэльстіктер «Cwm Rhondda» әнін айтайды, ол «Guide Me O Thou Great Redeemer» әнұранының әуені, сондай-ақ Макс Бойс-тің «Гимндер мен ариялар» әнінің қосымша бөлігін де орындайды. «Атенридің далалары» әнін Ирландияның регби құрамасының жақтастары матчтарда жиі айтады. Жаңа Зеландия құрамасы (All Blacks) халықаралық матчтар алдында дәстүрлі маори хака биін орындауымен белгілі. Фиджи құрамасы – циби, Самоа құрамасы – сива тау, ал Тонга құрамасы – сипа тау билерін орындайды. 2004 жылы алғаш рет ойнаған Фиджи/Самоа/Тонга бірлескен регби одағы құрамасы әр елдің дәстүрлі билерінің элементтерін біріктіретін арнайы ән пайдаланады. Австралиялық регби одағы 1999 жылдан бері «Вальс Матильда» әнін насихаттауға күш салып келеді, үйде өткізілетін матчтарда әнші Джон Уильямсон көпшілікке ән айтуға жетекшілік етеді. Ән айту Австралияның спорттық мәдениетінің бөлігі болмағандықтан, бұл «дәстүр» әкімшіліктің белсенді қолдауы болмаса, уақыт өте келе жоғалуы мүмкін.

Крикет

Крикетте де әндер мен шыршалар қолданылады. "Барми армиясының" "Сіздердің бәріңіз сотталғандар колониясында тұрасыздар" сияқты әндер мен шыршалар жинағы бар, ол "Yellow Submarine" әуенімен орындалады. Бұл Австралия крикет жанкүйерлеріне олардың болжамды қылмыстық өткенін еске түсіру үшін жасалады. 2005 жылғы "Пепел" (Ashes) сериясы кезінде "Иерусалим" әнұраны Англия крикет командасының ресми әніне айналды, ал Майкл Воган бүкіл елді "Овал" стадионындағы соңғы сынақ матчы алдында осы әнді шырқауға шақырды.

Әлем бойынша

"Ура!" сөзіне әлемнің түкпір-түкпірінен ұқсас сөздер табылады, мысалы, Францияда "Урра!", испан тілінде "¡Вива!", жапон тілінде "Ятта!" және тағы да басқалар.