Кіріспе

Кокитлам өзені (/koʊˈkwɪtləm/ немесе /kəˈkwɪtləm/) – Канаданың Британ Колумбия провинциясындағы Фрейзер өзенінің саласы. Өзеннің атауы Кʷikʷəƛ̓əm сөзінен шыққан, ол "Өзен бойындағы қызыл балық" деп аударылады. Бұл атау бір кезде өзен суларында мекендеген соки лосось түріне сілтеме жасайды. Өзен 18 шақырымдық иректелген су арнасынан тұрады және 30 саласы бар. Өзеннің ауданы мен орналасқан жерінің кеңдігіне байланысты, оның тарихында қауіпті су тасқындары болған. Квикветелм тайпасы бұл аймақта алғашқы болып қоныстанған, олардан кейін мыңдаған жылдар өткен соң қоныс аударушылар келді. Өзеннің ұзақ тарихы мен маңыздылығы түрлі ұйымдардың сүтқоректілер, құстар, балықтар және өсімдіктерді қорғауға бағытталған күш-жігеріне әкелді. Лосось тұқымдас балық түрлерін жаңарту үшін шаралар қабылданды, оның ішінде балық шаруашылықтары құрылып, жабайы лосось тұқымдас балыққа тікелей көмек көрсетілді. Бұл аймақта BC Species at Risk Act және Канададағы Құрып кету қаупі төнген жануарлар туралы комитет (COSEWIC) тізіміне енген түрлердің бар екені белгілі.

Орнату

Коквитлам өзені Коквитлам өзені суайдынында орналасқан, оның жалпы ауданы 340 км² және соңғы мұздық жылжу кезінде қалыптасқан. Оның бастауы – Индия қолтығының жанындағы жағалау тауларындағы Көңілкөз көлі. Ол оңтүстікке қарай ағып, Коквитлам бөгетінің артындағы Коквитлам көліне құяды. Содан кейін Коквитлам өзені бөгеттен өте, оңтүстікке қарай ағып, Коквитлам мен Порт Коквитлам шекарасындағы Фрейзер өзеніне жетеді. Коквитлам өзені бөгеттен сағасына дейін 18 км-ге созылады және 30 саласынан шөгінділер мен су алады. Бұл климат аймағының және таулы жерде орналасуының нәтижесінде, оның жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 3498 мм құрайды.

Экология

Коквитлам өзені Фрейзер жазықтарының экосекциясының және Жағалаулық батыс гемулок биогеоклиматтық аймағының бір бөлігі болып табылады. Өзенді қоршаған дамытылмаған жерлерге ескі арналы көл, батпақтар және қосалқы арналар кіреді. Бұл өзен жағалауындағы орта мекенде мәңгі жасыл батыс қызыл кедрінен бастап, жапырақты қара мақта ағаштарына дейін әртүрлі өсімдіктер кездеседі. Бұл орманды аймақ өзеннің төменгі ағысындағы қалалық ландшафтта қара құйрықты бұғы және ракун сияқты жануарларға тығылған орын береді. Өзен мен оның салаларында 24 түрлі балық мекендейді, олардың 5-еуі – лосось тұқымдас балықтар. Шаруалықтанғаннан кейін балықтың денелері жағалауда ыдырайды және топыраққа өсімдіктерге, мысалы, лосось жидектеріне арналған қоректік заттарды бөліп шығарады.

Түрлер

Түрлердің статусы БК-нің қорғау дәрежелері бойынша жіктеледі. Қызыл тізім: "Жойылу қаупі бар (жергілікті түрден жойылу, құрып кету қаупі бар немесе қауіпті жағдайдағы) кез келген түр немесе экожүйе". Көк тізім: "Арнайы назар қажетті түрлер немесе экожүйелер". Сары тізім: "Жойылу қаупі ең төменгі деңгейдегі кез келген түр немесе экожүйе". Бұл тізімдер толық емес, олар жеке бақылаулармен қатар, бұрынғы орта тұрғылықтарын бағалау және аймақ туралы есептер негізінде құрастырылған.

Өсімдіктер

АтауыТүріСтатусыҚара мақта ағашыPopulus trichocarpaСарыҚызыл алдерAlnus rubraСарыТынық мұхиты сағасыSalix lasiandra var. lasiandraСарыЖібек жапырақты шағанAcer circinatumСарыСалманжаңғақRubus spectabilisСарыИіссіз қамысLysichiton americanusСарыТынық мұхиты тоғызқабығыPhysocarpus capitatusСарыБатыс гемолокаTsuga heterophyllaСарыТынық мұхиты күміс шыршасыAbies amabilisСарыБатыс қызыл кедріThuja plicataСарыДуглас шыршасыPseudotsuga menziesiiСарыГималай қарақұмырыRubus armeniacusЭкзоттықҚылыш тәрізді папоротникPolystichum munitumСарыҚызылсары папоротникPolypodium glycyrrhizaСарыАғылшын жидесіIlex aquifoliumЭкзоттықЖалған лаләгүлMaianthemum dilatatumСарыҚызыл жусанVaccinium parvifoliumСарыРоберттің гераниGeranium robertianumЭкзоттық

Тарихи

Коквитлам өзені кем дегенде соңғы тоғыз мың жылдан бері осы аймақта өмір сүрген Квикветлем тайпасының (kʷikʷəƛ̓əm) құрметіне аталған. kʷikʷəƛ̓əm сөзі "өзен бойымен қызыл балық" деп аударылады, бұл бір кезде Коквитлам көлінде шағылысқан ертедегі сока балығының түріне сілтеме жасайды. Квикветлем тайпасы қайық жасау және ескек шеберлігімен танымал болған. Квикветлем тайпасы Коквитлам өзенінің су алабында өмір сүрген, балық аулау, жинау және Фрейзер өзенінің бойында тұратын басқа тайпалармен сауда жасауға тәуелді болған. Еуропалықтар бұл аймаққа 1800 жылдардың ортасында келді және өзенді өздерінің қажеттері үшін пайдалана бастады. Нью-Вестминстердің өсіп келе жатқан қаласына ауыз су жеткізу үшін 1892 жылы Коквитлам көлінің кіреберісіне алғашқы бөгет салынды.

Қазіргі заманғы

Коквитлам көлінің бөгеті Metro Vancouver тұрғындарына электр қуатымен қамтамасыз етуді жалғастыруда және провинциялық энергия органы BC Hydro-ның меншігінде және басқаруында. Көл сондай-ақ Metro Vancouver пайдаланатын үш су қоймасының бірі болып табылады және 900 000 адамға ауыз сумен қамтамасыз етеді. Бөгеттің су ағынын азайтуы және судың Бунцен көліне бағытталуы өзендегі және оны қоршаған жағалау аймағындағы балықтар мен жануарларға әсер етеді. Бөгет салдарынан өзеннің жоғарғы және төменгі бөліктері арасындағы көші-қон шектеледі, бұл әсіресе көлді шағылысу орны ретінде пайдаланған лосось түрлеріне әсер етеді. Нәтижесінде, Коквитлам өзенінде сокей лососы дерлік толығымен жойылып кетті. Бөгет өзеннің төменгі ағысындағы тіршілік орындары үшін қолданылатын ағаш қалдықтарының жиналуын да азайтады. Өзен жағалауында Коквитлам өзен саябағы, Арыстар саябағы және Гейтс саябағы сияқты бірнеше танымал саябақтар мен жолдар орналасқан. Өзен жергілікті балықшылардың да сүйікті орны.

Қорғау топтары

Кокитлам өзеніне қауіп төндіретін мәселелерді шешу және жұртшылықты хабардар ету мақсатында көптеген бастамалар қолға алынды. Бұл 1996 жылы Кокитлам өзенінің су алабы бойынша қоғамдық бастамамен басталды және 1998 жылы құрылған Кокитлам өзенінің су алабы қоғамы сияқты басқа да ұйымдардың жұмысымен жалғасуда.

Сальмон

Өзендегі лосось тұқымдас балықтардың түрлерін жаңғырту мақсатында Порт Коквитлам және аудандық аңшылық және балық аулау клубы Балық және мұхиттар департаментінің (DFO) Лосось түрлерін күшейту бағдарламасы (SEP) аясында Грист Гоусон есімдігі еске алу ұрықханасын іске қосты. Бұл ұрықханада әр көктемде ондаған мың жас балықтар жіберіледі. Бұл күш-жігер кохо, чум және қызыл лосось популяцияларының қалпына келуіне әкелді, олардың саны ең төменгі көрсеткіштермен салыстырғанда шамамен 4 есеге артты. Дегенмен, сокейлы лосось және стальбасты алабұға сияқты басқа түрлер қайта оралмайды немесе өте аз санда оралады. Бұл, әдетте, Коквитлам көлінің бөгетінен, жоғарыдағы орманды кесуден және құм-қиыршық тас алудан туындаған ұзақ мерзімді салдарлардың нәтижесі болуы мүмкін. Бөгет салынысымен лосось Коквитлам өзенінің жоғарғы ағысының құнды өсіп-өну ортасынан үзіліп қалды. Бұл жағдайды түзету үшін, Балық және мұхиттар Канадасы 100-ге дейін қайтып келген кохо лососын тасымалдауды жоспарлап отыр. Бұл жоспар 2020 жылы ұсынылды және 5 жылдық сынақ кезеңінде жүзеге асырылуы мүмкін. Бұл тасымалдау да Грист Гоусон есімдігі еске алу ұрықханасының басқаруында болады.

Қауіпке ұшыраған түрлерді басқару

Коквитлам және Фрейзер өзендерінің қосылған жерінің солтүстік жағында қорғалған Жабайы табиғатты басқару аймағы орналасқан. Бұл жерді Британдық Колумбияның Орман шаруашылығы, жерлер, табиғи ресурстар және ауылдық даму министрлігі (FLNRORD) басқарады. Осы қорықта кездесетін үлкен көк құйрықтар Британдық Колумбияның Қауіп астындағы түрлер заңы (SARA) бойынша көк тізімге енген түрлер болып табылады және COSEWIC бойынша "ерекше қорғауға алыну керек" деп тізімделген. 2014 жылы Қауіп астындағы түрлерге қатысты жоба аяқталды, соның нәтижесінде үлкен көк құйрықтармен қатар, көк тізімге енген қызыл аяқты бақа да Коквитлам өзені бойында анықталды. Қызыл аяқты бақалар өзеннің жоғарғы ағысында байқалды, сонымен қатар олардың көбеюіне мүмкіндік беретін жерлер анықталып, қалпына келтіруге қолайлы орын ретінде ұсынылды. Бұл қосмекенділердің осалдығын ескере отырып, көбею маусымында тоғандарды құрғатудан және арықтарды тазалаудан аулақ болу ұсынылды.