Кіріспе

Вестминстерлік жүйедегі пікірталас күні – Вестминстерлік жүйені қолданатын заң шығарушы органның күн тәртібін оппозициялық партия белгілейтін күні. Көбінесе парламенттік күн тәртібін үкімет анықтайды, ал оппозиция күндері шағын партиялар талқылау үшін тақырыпты өздері таңдай алады. Парламенттер арасында мұндай күндердің саны әртүрлі болады. Алғашқыда оппозиция күндері қаржыландыру мәселелері бойынша пікірталастармен байланысты болды және бағалаулар мен бюджеттен бұрын өткізілді. Осылайша, оппозициялық партиялар ненің қаржыландырылуын, ал ненің қаржыландырылмауын қалатынын ұсынуға мүмкіндік алды. Қазіргі саяси жағдайда оппозиция күндері үкімет назардан тыс қалдырғысы келетін мәселелерді көтеру үшін жиі пайдаланылады. Әдетте үкіметтер өз саясатын қолдау мақсатында оппозиция күнінің ұсыныстарын өзгертуге тырысады.

Ұлыбританияда

Ұлыбританияда парламенттік сессияда жиырма оппозициялық күн бар. Ресми оппозицияға (қазіргі уақытта Лейборист партиясы) 17 оппозициялық күн бөлінеді, ал екінші ірі оппозициялық партияға (қазіргі уақытта Шотландия Ұлттық партиясы) 3 күн беріледі. Оппозициялық күннің мәселелері бойынша дауыс беру нәтижелері заңдық күшіне енбейді, бірақ Парламенттің еркін білдірісі болып саналады. 2009 жылдың 29 сәуірінде Гордон Браунның үкіметі Гурка ветерандарының қоныстану құқықтарына қатысты оппозициялық күннің дауыс беруінде жеңіліске ұшырады. Бұл 1978 жылғы қаңтардан бергі британдық үкіметтің оппозициялық күннің дауыс беруінде жеңіліске ұшыраған алғашқы жағдайы болды. Тереза Мэйдің үкіметі тұрақсыз азшылық үкіметі болғандықтан, ұсыныстарға түзетулер енгізуден немесе палатаны бөлуден бас тартты, нәтижесінде осы кезеңдегі барлық оппозициялық күннің ұсыныстары дауыс берусіз қабылданды. Бұл ШҰП депутаты Пит Вишартты үкіметті «оларды жай ғана кейінге шегерілген мәселелерге айналдырды» деп айыптауға итермеледі. 2019 жылғы жалпы сайлауда Борис Джонсонның үкіметі 80 мандатты қосқаннан кейін, үкіметтің оппозициялық күннің ұсыныстарына қатысып, дауыс беруі уақытша жаңартылды. Алайда, футболшы Маркус Рашфордтың науқанынан кейін, үкімет өз депутаттарын Лейбористердің 2021 жылғы Пасхаға дейін мектеп демалысындағы балаларға тегін тамақ беруді жалғастыру туралы ұсынысына қарсы дауыс беруге шақырды. Оппозиция бұл COVID-19 пандемиясы кезінде 1 миллионнан астам баланың аш болуына жол бермейтінін мәлімдеді. Бұдан кейін көпшіліктің күшті наразылығы туды, көптеген жаңа консервативті депутаттар онлайн зорлық-зомбылыққа және қорқытуларға ұшырады. Осыдан кейін үкімет Тереза Мэйдің оппозициялық күннің ұсыныстарын елемеу тәжірибесіне қайта оралды, бірақ Лейбористер депутаттарының шағын тобы өз ұсыныстарына қарсы ауызша дауыс беруі арқылы ұсыныстарды дауысқа жіберуге мәжбүр етті (тек дауыс беру кезінде ұсынысты қолдау үшін) – үкімет мұндай дауыс берулерде қалысқан күйде болды. Бұған қарсы тұру үшін 2022 жылдан бастап оппозиция кейде символдық ұсыныстардың орнына бағдарламалық тәртіптерді ұсынды, олар қабылданған жағдайда палатаны нақты заң жобасын қарауға және дауыс беруге міндеттейді, тәртіпте белгіленген ережелер мен кесте бойынша. Үкімет мұндай ұсыныстар бойынша дауыс беруді елемеуге құқығы жоқ, өйткені бұл үкімет қолдамайтын заң жобасының талқылауға енгізілуіне (үкімет қолдайтын ұсыныстардан уақытты алуға) және тіпті қабылдануына мүмкіндік береді. 2024 жылғы 21 ақпандағы оппозициялық күнде екінші ірі оппозициялық партия (Шотландия Ұлттық партиясы) үшін дауыс беру спикердің қабылданған түзетулерді таңдаудағы бұрынғы тәжірибеден ауытқуына байланысты саяси дауға себеп болды.

Басқа елдерде

Канадада парламенттік сессияда жиырма екі оппозиция күні бар. Бұл күндер оппозициялық партиялар арасында бөлінеді, соның ішінде ресми оппозицияға ең көп уақыт тиесілі. Канадалық оппозициялық партияларға палатадағы олардың санына пропорционалды түрде "бөлінген" немесе "қамтамасыз ету" күндері беріледі. Австралияда оппозиция күндері қарастырылмаған. Үндістанда парламентте оппозиция күні болмаса да, әр аптаның бір күні (жұма) сессия барысында жеке мүшелер ұсынған заң жобалары мен қаулыларға арналады.