Кіріспе

Мельбурн қаласында велосипедпен жүру қаланың көптеген аймақтарында маңызды көлік құралы, салауатты өмір салты, спорт және демалыс түрі болып табылады. 20-шы ғасырдың ортасынан соңына дейін байқалатын айтарлықтай төмендеуден кейін, инфрақұрылымға қосымша инвестициялар, көлік таңдауларының өзгеруі және жол ағдындарының артуы велосипедпен жүрудің қайта жандануына себеп болды. Бұған Мельбурннің салыстырмалы түрде тегіс жер бедері мен әдетте қоңыр климаты да ықпал етеді. Велосипедпен жүруге белсенді мәдениет пен қала шеттеріндегі кең жолдар желісіне қарамастан, Мельбурн Еуропа мен Солтүстік Америкадағы көптеген басқа қалалардағыдай велосипед жолдарының жетілген желісіне ие емес. Велосипедтік инфрақұрылымға жұмсалатын қаражат басқа қалалармен салыстырғанда төмен және халықаралық ұсыныстардан кем. 1990 жылдардың басында Виктория штатында міндетті түрде каска енгізілуі – дамыған әлемдегі алғашқы мұндай заң – велосипедпен жүрудің танымалдылығының төмендеуіне одан әрі септі. Велосипедпен жүрудің көлік үлесі Мельбурн агломерациясы бойынша барлық сапарлардың 2% -дан аспайды, бірақ 2017 жылдың наурыз айында қала орталығына (CBD) таңғы сағаттарда кіретін барлық жүргіншілер көліктерінің 16% велосипедтерді құрады, бұл 2008 жылдың наурыз айындағы 9% көрсеткіштен жоғары.

19 ғасыр

1890 жылдары дүние жүзінде велосипедтерге қызығушылық артып, көптеген адамдар оны қуантумен қабылдаған жаңа және қызықты көлік түрі ретінде қарастырды. 1890 жылдардағы велосипедпен жүруге деген құмарлық австралиялық ақын Банжо Патерсонның "Мулга Биллдің велосипеді" поэмасында және сол дәуірдегі көптеген балладаларда бейнеленген. Сол кездегі әйелдер үшін велосипедте жүру көбірек еркіндікке және шектеусіз киім, яғни рационалды киім киюге мүмкіндік берді. Велосипед клубтары мен қоғамдары 1880 және 1890 жылдары құрылды. 1885 жылы Виктория Велосипедшілер одағы (VCU) жұмыс істеді, ал 1893 жылы Виктория Велосипедшілер лигасы (LVW) құрылды. Бұл дәуірдің белгілі тұлғаларының арасында Мельбурн университетінің инженерлік профессоры Уильям Чарльз Кернот болды, ол бір кезде LVW вице-президенті қызметін атқарды.

20 ғасыр

Велосипедпен жүру қарапайым мельбурндықтар үшін ұзақ жылдар бойы қолданылып келген қызмет болды, бірақ 1940-1950 жылдары автомобильдердің бағасы төмендеп, тұтынушылардың әл-ауқаты артуына байланысты көптеген адамдар көлікке ауысты. 1940 жылға дейін велосипед Мельбурн халқы үшін маңызды көлік құралы болды. Соғыстан кейінгі жағдай велосипедпен жүрудің азаюына әкелді, және велосипед көбінесе балалар мен жасөспірімдердің ойын-сауығына немесе спорттық және демалыс мақсатына арналды.

1980 жылдар

1980 жылдары алғашқы үш тізбекті немесе "әжелік" айналмалы велосипедтер сатыла бастады. Инженер және Викторияның MBTC мен Велосипед институтының негізін қалаушы мүшесі Рон Шепард кең көлемде велосипед туризмін дамыту үшін үш айналмалы механизмдерді пайдалануды үздіксіз қолдады. 1984 жылы Викторияның Велосипед институты 2100 қатысушымен бірінші Ұлы Виктория велосипед жорығын ұйымдастырды, ол сол кезде әлемдегі ең ірі бір күндік велосипед жорығы деп есептелді.

1990 жылдар

1990 жылы «Велосипед Виктория» Мельбурн қаласында өзінің алғашқы жергілікті билікке негізделген велосипедтерді қолдау ұйымдарын, яғни Велосипед пайдаланушылар тобын (BUG) құрды. 2017 жылы бұл BUG топтары әлі де белсенді, бірақ көбінесе «Велосипед Виктория» («Велосипед желісі») мен тығыз байланыста емес. 1990 жылдың шілдесінде Виктория штатында велосипедте міну кезінде міндетті түрде шлем кию туралы заң алғаш рет енгізілді, Австралиядағы бұл жағынан алғашқы штат болды. Виктория штатының міндетті шлем кию заңдары жылдар бойы жергілікті және халықаралық деңгейде қызу пікірталас тудырды (төменде қараңыз). 1993 жылы «Велосипед Виктория» Порт-Филипп шығанағының айналасында «Бір күнде шығанақты айналып өту» атты алғашқы веложарысын ұйымдастырды. 2006 жылы 14 000-нан астам қатысушыны қамтыған бұл іс-шара әлі күнге дейін әр қазан айында өткізіліп келеді. Сондай-ақ 1993 жылы Мельбурн қаласындағы алғашқы арнайы велосипед жолдары Сент-Килда-роудта орнатылды, ол CBD-ге дейін созылатын, ағаштармен көмкерілген кең бульвар. St Kilda Rd велосипед жолдары жиі қауіпсіздік тұрғысынан сынға ұшырайды, әсіресе велосипедшілерді тұраққа қойылған көліктердің есік аймағында жүруге мәжбүр етуі үшін. 1994 жылы «Велосипед Виктория» Австралиядағы алғашқы «Жұмысқа велосипедпен» күнін өткізді. «Жұмысқа велосипедпен» күні бүкіл елге тарады. 1995 жылдың қараша айында Мельбурн қаласында алғашқы «Критическая масса» шарасы өтті. Бұл шара ай сайынғы соңғы жұма күні сағат 17:30-да Виктория мемлекеттік кітапханасының алдында жиналатын велосипедшілермен қала бойынша қауіпсіз түрде бірлесіп жүруге айналды. Оларды Виктория полициясының велосипед жасағы үнемі сүйемелдейді. Полиция көбінесе шараға араласпайды, бірақ оның қалыпты жүруін қамтамасыз етуге, кедергілерді азайтуға және кейбір жүргізушілердің наразылығын басуға тырысады.

21 ғасыр

2004 жылы Виктория Корольдік Автомобиль Клубы (RACV) велосипедшілерге тесік түсірген немесе қарапайым жөндеулермен көмектесу үшін «Велосипедке көмек» мүшелік опциясын енгізді. 2008 жылы қала маңындағы пойыздардағы велосипедтерді жүргіншілер саны көп болатын уақытта тасымалдауға тыйым салынды. Бірақ, велосипедшілердің наразылығынан кейін бірнеше айдан соң бұл шешім күштен шығарылды. Тағы бір компания, oBike, 2017 жылдың маусымында іске қосылды. 2014 жылы Австралия Велосипедшілер Партиясы Виктория штаттық сайлауында Виктория Заңнамалық Кеңесінің (Жоғарғы палата) бірнеше округінде кандидаттарды тіркеді; нәтижесінде үкіметке өте алмаса да, бұл әлемде велосипед мәселелерімен айналысатын партияның алғашқы сайлауға қатысуы деп есептеледі. Велосипед Желісі жыл сайын «Ride2Work» және «Ride2School» күндерін өткізеді, бұл велосипедпен жүруді белгілі бір деңгейде ынталандырады. Бұған көптеген жұмыс орындарында Велосипед пайдаланушылар тобының (BUGS) құрылуы да көмектеседі. «Ride2Work Day» жобасының сәттілігі оны ұлттық деңгейдегі шараға айналдырды.

Жолдан тыс

Мельбурн велосипед желісінің көп бөлігі жолдармен қатар жүрмейтін жолдарда орналасқан. Олар негізінен саябақтар, теміржолдар мен су арналары бойымен Орталық бизнес ауданына және одан шығатын радиалды бағытта салынған. Көптеген жолдар велосипедтерге арналмаған, олар "ортақ қолданыстағы жолдар" деп белгіленген, осы жолдарды жаяу жүргіштер, жүгірушілер және басқа да активті көлік түрлерін пайдаланушылар да қолданады.

Жолда

Кейбір орталық аудандарда велосипед жолдары және басқа да инфрақұрылым бар, бірақ көптеген жолдар велосипедтерге арналған жабдықтармен қамтамасыз етілмеген. Кейбір жолдарда физикалық түрде қорғалған велосипед жолдары бар, бірақ жол бойындағы велосипед инфрақұрылымы көбінесе белгілер мен боялған сызықтардан тұрады. Мельбурн қаласында 20-шы ғасырда автомобиль көлігіне бағытталған жоспарлау басталғаннан бері, жолдарда велосипед инфрақұрылымы жүзеге асырылмады немесе үзірлі-кесірлі салынды. Дегенмен, 2000-шы жылдардың басынан бері Мельбурндағы велосипедпен жүруге қатысты саясат пен заңнама штат және жергілікті билік органдарын велосипедті тұрақтылық пен денсаулыққа елеулі пайда әкелетін басты көлік түрі ретінде мойындауға бағытталды. 2010 жылғы Көлік интеграциясы заңы Виктория штатының, соның ішінде Мельбурннің, көлік жүйесін одан әрі біріктіру және тұрақты ету үшін саяси аясты құрады және велосипедшілердің жағдайын жақсартуға көмектесетін ерекшеліктерді қамтиды. Осы шағын жақсартулар мен саяси бағытқа қарамастан, Мельбурнда велосипедпен жүру көрсеткіштері төмен деңгейде қалып отыр, велосипедпен жүрмеудің басты себебі – қауіпсіз жол инфрақұрылымының жетіспеушілігі болып табылады. Екі қалалық және екі облыстық автобус маршрутында велосипед тіректері 2016 жылдың сәуір айында қолданысқа енгізілді. 2017 жылдың қараша айына дейін сынақ қорытындылары жарияланбады, бірақ сынақ жалғастырылуда.

Велосипедтерді ортақтастыру бағдарламалары

2010 және 2019 жылдар аралығында үкімет Австралиядағы алғашқы қоғамдық велосипед бөлісу жүйесі – Мельбурн велосипед бөлісу бағдарламасын іске қосты. Жүйе толыққаннан кейін Мельбурн қалалық орталығында 676 велосипедке арналған 53 тұрақтан құралды. Жалпы құны төрт жыл ішінде 5,5 миллион долларға бағаланды. Жүйені Виктория Корольдік Автомобиль клубы және Солтүстік Американың төрт қаласында велосипед бөлісу жүйелерін басқаратын АҚШ-тың Alta Bicycle Share компаниясы басқарды. Кейбір мамандар бұл штаттың міндетті түрде каска кию заңдарына байланысты болды деп санайды. Қазіргі уақытта Мельбурнда тұрақталған велосипед бөлісу бағдарламасы жоқ, бірақ ішкі Мельбурнда жеке компаниялар Lime және Neuron басқаратын тұрақталмаған электр велосипедтері мен электр скутерлерін бөлісу бағдарламалары бар. Электр велосипедтері мен скутерлері велосипед жолақтарын пайдалана алады, жылдамдықтары шектеледі және тек Мельбурн қаласы, Порт-Филип қаласы және Ярра қаласының жергілікті билік аймақтарында ғана жұмыс істей алады. Ол 1939 жылы 505,75 миль (814 км) қашықтықты 24 сағат ішінде жүріп, жол рекордын орнатты; ал 1940 жылы 489,3 миль (787 км) қашықтықты 24 сағатта жүріп, трасса рекордын жаңартты. Ол 1928 жылы Бол-Д’Ор 24 сағаттық жарысын және 1931 жылы Париж-Брест-Париж марафонын 49 сағат 23 минуттық рекордтық уақытта жеңіп алды. Оның көптеген қашықтық рекорды көп жылдар бойы сақталды. Франция мен Австралияда ол спорттық батыр ретінде құрметке ие болды, 1928 жылы Мельбурнда оның құрметіне өткен шеруге мыңдаған адам қатысты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Гиллонг велосипедшісі Рассел Мокридж "Австралияның барлық уақыттағы ең жақсы велосипедшісі" деп аталды. Оның жоғары әлеуметтік статусынан туындаған акцентіне байланысты ол бастапқыда "Кішкентай Лорд Фонтлерой" деп аталды; бірақ жарыстардағы жеңістері оған "Гилонг Флайер" деген лақап атын әкелді. Мокридж 1958 жылы Гиппсленд айналымында автобус соқтығысынан қаза тапты. Ол жарыстың басталуына 3 шақырымдай жетпеген еді. Велосипед жарыстары Мельбурнда әлі де танымал, 1952 жылдан бері өткізіліп келе жатқан Herald Sun Tour жарысына әлемнің түкпір-түкпірінен кәсіби велосипедшілер қатысып, Виктория және Мельбурн аймақтарында көп кезеңді жарыс өткізеді. 2017 жылғы мәліметтерге сәйкес, әдеттегі демалыс күндері Блэк-Роктан Маунт-Элизаға дейінгі Бич Роуд және Непиан тас жолын 25 000-нан астам велосипедші, соның ішінде триатлоншылар мен көптеген элиталық жүргізушілер пайдаланады. Әр сенбі сайын таңертеңгі сағат 7-де Блэк-Роктан "Адамдар сапындағы тозақ" атты үлкен топтық жарыс басталады. Жазда оған 200-ге дейін велосипедші қатысып, жылдамдығы жоғары болады. "Адамдар сапындағы тозақ" Мельбурн велосипедшілері мен жалпы қоғам арасында әртүрлі пікірлерге бөлінетін мәселе: Cycling Victoria-ны қоса алғанда, көптеген ресми велосипедтік ұйымдар өздерінің мүшелерін қатысудан ұстап отырады. Көптеген жергілікті велосипед клубтары әуесқойлар деңгейіндегі жарыстарды ұйымдастырады, критериумдар көбінесе жаз айларында, ал жол жарыстары маусымы қыс айларында өтеді. Кобург Велосипед клубы Мельбурнның солтүстік жаққа орналасқан Кобург қаласында орналасқан. Бұл Австралияның ең көне велосипед клубтарының бірі. Ол 1896 жылдың наурыз айында Сидней жолындағы Сент-Полс шіркеуінің хоры мүшелерімен әлеуметтік клуб ретінде құрылған. Мүшелері көп ұзамай велосипед спортының барлық деңгейлеріне қатыса бастады. Кобург Велосипед клубынан шыққан көптеген велосипедшілер танымал болды, соның ішінде Айвор "Сноу" Мунро, Эрни Бэйнбридж, Ричард "Fatty" Лэмб және 1956 жылғы Олимпиада ойындарының қатысушысы Ричард "Дик" Плуг.

Ережелер мен ережелер

Велосипедшілердің басқа жол пайдаланушылармен бірдей құқықтары мен жауапкершіліктері бар, бірақ оларға қатысты ерекше ережелер де қолданылады.

Велосипедтік жабдықтар

Қақпақ кию, жұмыс істейтін қоңырау және түнде велосипед тебу кезінде жарықтандыруды қолдану заңмен міндетті. Викторияның 1990 жылғы велосипедтік қақпақ кию туралы заңнамасы дамыған әлемдегі алғашқысы болды, және – Австралияның басқа штаттарындағыдай – бұл велосипедпен жүрудің үлесіне және Мельбурндегі оның өсуі мен қалпына келуіне теріс әсер еткені айтылады. 1990 жылдың мамыр айында және 1991 жылдың мамыр айында 64 бақылау пунктінде жүргізілген сараптамалар ересек велосипедшілердің саны 29%-ға, ал бала велосипедшілердің саны 42%-ға азайғанын көрсетті, жалпы велосипедшілердің саны 36%-ға төмендеді. 1992 жылдың мамыр-маусымына дейін одан да көп азаю тіркелді, соның салдарынан жасөспірімдер арасында велосипедпен жүру заң күшіне енгенге дейінгі деңгейден 46%-ға төмендеді. Мельбурн велосипедшілері арасындағы жарақаттардың азаюы велосипедпен жүрудің жалпы төмендеуімен сәйкес келмеді. Бұл кейбір сарапшыларды заңның нәтижесінде Мельбурн велосипедшілері арасында жарақаттану деңгейінің артуына әкелгені туралы қорытындыға келтірді. Сондай-ақ, заң велосипедшілерге қарсы полицияның күш-жігерін күшейткені хабарланды. 2003 жылғы мәліметтерге сәйкес, Виктория полициясы жылына шамамен 20 000 велосипедтік құқық бұзу туралы хабарлама беріп отырды. Заң қабылданғаннан бері Мельбурнде велосипедпен жүру көлік құралдарының құрамындағы бұрынғы үлесін қайтару мүмкін болмады. 1985–86 жылдары Мельбурндегі сапарлардың 3,4%-ы велосипедпен жасалса, 2004 жылғы деректер көрсеткіш 2,0%-ға төмендегенін көрсетті. Мельбурн велосипедшілерінің тәжірибесі Еуропа және басқа елдердегі велосипедшілердің мұндай қақпақ кию туралы заңдарға қарсы тұруына немесе оларды жоюға күш салуына қосымша түрткі болды.

Велосипедтерді қою орындары

Мельбурнда велосипед ұрлығы мәселесі бар. Велосипедтерді қоюға қатысты ресми жол ережелері (166-тармақ. Бұл бөлімнің велосипедтерге қатысы) велосипедтерді тек арнайы қораптарда немесе тұрақтарда қоюға рұқсат береді. Бірақ іс жүзінде мұндай мүмкіндіктер әрқашан бола бермейді, велосипедті көше бағаналарына байлап қою жиі кездеседі және оған ешқандай жаза қарастырылмаған сияқты.