Кіріспе

Велосипедті қолдаушы мәдениет

Велосипед мәдениеті – велосипед пайдалануды қолдайтын бағытталған мәдениетті немесе субмәдениетті білдіруі мүмкін. "Велосипед мәдениеті" көбінесе түрлі киім-кешектерге қатысты қолданылса да, киім-кешекті өзінің мәдениет деп атау дұрыс емес. Велосипедтік мәдениет – пайдалы велосипед жүруді қолдайтын қалалар мен елдерді білдіреді. Мысалдарға Нидерланды, Дания, Германия, Бельгия (әсіресе Фландрия), Швеция, Италия, Қытай, Бангладеш және Жапония жатады. Сондай-ақ, кейбір елдерде велосипедтік мәдениет ұрпақтар бойы жергілікті пейзаждың ажырамас бөлігі болған қалалар бар, тіпті ресми қолдаусыз. Мұндай қалалардың бірі – Португалиядағы Ильхаво. Солтүстік Америкадағы велосипед мәдениеті дамыған қалаларға Мэдисон, Портленд, Сан-Франциско, Литтл-Рок, Бостон, Торонто, Монреаль, Линкольн, Пеория және Твин-Ситилер жатады. Латын Америкасында Богота велосипед тебуге қолайлы қалалардың бірі саналады. Велосипедтік мәдениеті дамыған қалада әдетте жақсы дамыған велосипедтік инфрақұрылым болады, оның ішінде бөлек велосипед жолақтары және қалалық велосипедтерге арналған кең мүмкіндіктер, мысалы велосипед тұрақтары бар.

Адвокаттық және белсенділік субмәдениеттері

Кейбір қалалар мен елдерде көлік инфрақұрылымы автомобильдерге бағытталған, ал халықтың көп бөлігі автомобильдерді жергілікті механикалық көлік құралы ретінде пайдаланады. Велосипедті жақтаушылар қатарында халық арасында жұмыс істеуді, велосипедпен жүруді қабылдауды, велосипедшілердің қауіпсіздігі мен құқықтарын қорғайтын заңнама мен инфрақұрылымды қолдауды жақтаушылар бар. Велосипедті жақтау көбінесе велосипед жолақтары, тұрақ жайлары және қоғамдық көлікке қолжетімділік сияқты мәселелерді қамтитын, қоғамда велосипед инфрақұрылымын жақсартуға бағытталған. Велосипедшілер қауымында белсенділік түрлі формада болуы мүмкін және шығармашылық және практикалық тәсілдерді қамтуы мүмкін. Мұнда велосипед тақырыбындағы музыка, фильмдер, қонақжайлылықты халықаралық деңгейде алмасу (Warm Showers), ұйымдастырылған велосипедпен жүру шаралары (көбінесе бәсекелестіксіз, мысалы, Critical Mass және World Naked Bike Ride), велосипедтік өнер көрмелері, баспа материалдары (мысалы, блогтар, журналдар, стикерлер, спица карточкалары), сондай-ақ кітаптарды жариялау және тарату (мысалы, Томас Стивенстің «Велосипедпен әлемді аралауы», Марк Твеннің «Велосипедті бағындыру» эссесі және Г.Уэллстің «Тағдыр шеңбері» романы) кіреді. Велосипедшілерге өз велосипедтерін жөндеуге және әлеуметтесуге мүмкіндік беретін жүздеген велосипед кооперативтері бар.

Мысалдар

Көптеген қалаларда велосипед енжарларының түрлі субмәдениеттері бар, олар жарысқа қатысушылар, велосипед хабаршылары, велосипедпен тасымалдауды қолдайтын белсенділер, ерекше велосипедтер құрастырушылар, велосипед механиктері және күнделікті велосипедпен жүретіндерді қамтиды. Кейбір топтар белсенділік немесе контрмәдениеттік ұйымдармен байланысты. Мұндай топтар көбінесе жарыс велосипедпен жүру, көңілді саяхаттар, наразылық акциялары және азаматтық мойынсұнбаушылық сияқты іс-шараларды ұйымдастырады, мысалы, "Критическая масса". Кейбір топтар велосипедпен жүруді насихаттаумен айналысады (қоғамдық велосипед бағдарламасы), ал басқалары балаларға немесе тұрғын үйсіздерге велосипедтерді жөндеп береді ("Бомбалар емес, велосипедтер"). Әйелдердің мүмкіндіктерін арттыру мақсатымен велосипедпен саяхаттар ұйымдастыратын түрлі этникалық топтардың феминистік ұйымдары да бар, мысалы, "Ovarian Psycos". Велосипед журналдары мен ұйымдары "велосипедке қолайлы" қалаларды марапаттайды. Мысалы, Боулдер, Миннеаполис, Остин, Филадельфия, Мэдисон, Сиэтл және Портленд – велосипед мәдениетін қолдайтын қалалар. Midnight Ridazz – Лос-Анджелесте айдың екінші жұмасында велосипедпен жүруді насихаттау үшін велосипедпен жүретін енжарлардың тобы. Мұндай шараларға көбінесе 1000-нан астам велосипедші қатысады. Портленд пен Викториядағы Midnight Mystery, Ванкувердегі екі айда реттеліп өткізілетін Midnight Mass және АҚШ мен Еуропадағы ұқсас түн ортасындағы велосипед шараларының танымалдылығы артып келеді. Сан-Хосе Велосипед партиясы – әр айдың үшінші жұмасында кешкі жұмыстан кейін өтетін, әдетте 1000-нан астам қатысушыны қамтитын үлкен әлеуметтік велосипед шарасы. Әдетте, баяу жүретіндерге қосылуға мүмкіндік беретін екі жиналатын орын бар, онда музыка мен тағамдық фудтрактар ұсынылады.

Велосипедтің негізгі мәдениеттері

Велосипедпен жүру Нидерланды мен Дания сияқты елдерде қалыпты жағдай. Даниядағы барлық сапарлардың 16 пайызы велосипедпен жасалады, ал қала тұрғындарының 50 пайызы жұмысқа және мектепке велосипедпен барады. Нидерландыда Амстердам тұрғындарының 63 пайызы күн сайын велосипедпен жүреді. Осы қалаларда велосипед инфрақұрылымының дамығандығы велосипедпен жүруге ынталандырады, сондықтан велосипедпен бір жерден екінші жерге жету ең жылдам және ыңғайлы болып табылады. Велосипед мәдениетінің басты ерекшелігі – пайдалылығына баса назар аудару, сыртқы түріне емес. Велосипедпен жүру кең таралған мәдениетте велосипедшілер мен қалған халық арасында шешімді айырмашылық жоқ. Әртүрлі жастағы адамдар велосипедпен үнемі жүреді, көпшілігі велосипед киімдері мен велосипедтің техникалық жағдайына аса мән бермейді. Адамдарды кеңсе киімінде немесе ескі, тозған велосипедте велосипед тебуі жиі кездеседі.