Кіріспе

Америкалық саясаткер (1816–1903)

Генри Лоуренс Доусс (30 қазан 1816 – 5 ақпан 1903) – заңгер және саясаткер, АҚШ республикалық сенаторы және Массачусетс штатынан АҚШ өкілі. Ол 1887 жылғы Дауес заңымен танымал, ол американдық индейлерді ассимиляциялауға көмектесу мақсадымен құрылған, бұл рулық үкіметтерді және ортақ жерлерге бақылауды жоюмен байланысты. Ерекше Үндістан территориясындағы тайпаларға бағытталған бұл заң, тайпа мүшелерінің әрбір отбасына тайпалық жерлерді бөліп беруді және оларға АҚШ азаматтығын беруді көздеді. Бұл оларды штаттық және федералды салықтар төлеуге міндетті етті. Сонымен қатар, осы аумақтағы тайпалық жер талаптарын жою 1907 жылы Оклахоманың штат ретінде қабылдануына жағдай жасады.

Ерте өмір

Доуз 1816 жылы Массачусетс штатының Каммингтон қаласында дүниеге келген. 1839 жылы Йель университетін бітіргеннен кейін ол Гринфилдте (Массачусетс штаты) сабақ берді және "Гринфилд газеті" газетінің редакторы болды. Ол белгілі бір фирмада заң оқып, 1842 жылы адвокаттыққа қабылданды. Ол заңгерлік тәжірибесін Массачусетс штатының Солтүстік Адамс ауылында бастады. Бір кезде ол "The North Adams Transcript" газетін редакциялады. 1875 жылы штаттық заң шығарушы жиналыс (сол кездегі қалыпты жағдай бойынша) Уильям Б. Уошберннің орнын басып, Массачусетс штатынан АҚШ сенаторы болып тағайындалды. Ол 1893 жылға дейін бірнеше мерзім қызмет етті. Заң шығару қызметіндегі ұзақ жылдар ішінде Доуз сайлау, кірістер мен шығыстар және қаражат бөлу комитеттерінде жұмыс істеді. Азамат соғысы кезінде және одан кейін құлдыққа қарсы және қайта құру шараларын қабылдауда, тарифтік заңнаманы әзірлеуде және балық шаруашылығы комиссиясын құруда белсенді қатысты. Ол сондай-ақ федералдық үкімет тарапынан күнделікті ауа райы туралы ақпарат беруді ұйымдастырды.

"Қаралас" республикашылардың стратегиялық кеңесшісі

Рутерфорд Б. Хейз президенттігі кезінде (1877–81 жылдары), Доуес Республикалық партиясы ішінде Хейздің мемлекеттік қызмет реформасын қолдауымен одақтас болған конгресс "жартылай тайпаларының" көрнекті мүшесі болды. Массачусетс штатының сенаторы Джордж Ф. Хоар және Джон Дэвис Лонгпен бірге ол фракцияның жетекші стратегияшыларының біріне айналды. 1880 жылғы АҚШ президенттік сайлауында келісілген стратегия – бұрынғы президент Улисс С. Грант, "Сталварттардың" көшбасшысы, және Мэн штатынан шыққан Блейн фракциясының көшбасшысы Джеймс Г. Блейн есімдерінің Республикалық ұлттық конвенцияда ұсынылуына кедерес келтіру болды.

Доуес заңы

Оның Конгресстегі ең маңызды жетістігі – 1887 жылғы Жалпы бөлу туралы заңның (Дейз актісі), 1887 жылы қабылданған, 119-тарау, 24 Stat. 388 және т.б., АҚШ Президентіне үнді тайпаларының жерлерін зерделеуге және осы аумақты жеке үнді немесе отбасылық шаруашылықтарға бөлуге уәкілеттік беруі болды. Бұл заңның мақсаты – үндістерді олардың тайпалық үкіметтерін және ортақ жерлерін тарату арқылы, сондай-ақ американдық қоғамда кең таралған шаруашылыққа өтуге ынталандыру арқылы ассимиляциялау еді. Заң 1887 жылдың 8 ақпанында қабылданды және оның бастамашысы болған Дейздің атымен аталады. Заңға 1891, 1898 жылдары Кертис актісі және 1906 жылы Берк актісі арқылы өзгерістер енгізілді. 1893 жылы Үндістер істері жөніндегі басқарманың қаражат бөлу туралы заң жобасы аясында құрылған Дейз комиссиясы заңды іске асыру үшін емес, келісімдер арқасында заңнан шеттетілген тайпаларды бөлу жоспарына келісуге көндіру үшін құрылды. Үндістан аумағындағы Бес мәдениетті тайпаның өкілдерімен келісімге қол жеткізгеннен кейін, комиссия жерді бөлу алдында мүшелерді тізімге тіркеу үшін тіркеушілерді тағайындады. Көптеген тайпалар осы уақыттан бастап мүшелік және азаматтыққа қабілеттілікті Дейз тізімінде үнділер ретінде тіркелген адамдардың ұрпақтарына байланысты анықтайды. (Тізімде әр тайпаның босатылған құлдары мен аралас некеде тұрған ақ адамдар да болды.) 1898 жылғы Кертис актісі Дейз актісінің ережелерін Бес мәдениетті тайпаларға кеңейтіп, олардың ортақ жерлеріне қатысты тайпалық сот билігін жойды. 1893 жылы Сенаттан кеткеннен кейін Дейз Бес мәдениетті тайпалар жөніндегі комиссияның төрағасы болды, бұл комиссия сондай-ақ Дейз комиссиясы деп белгілі және он жыл бойы қызмет етті. Ол тайпалармен олардың жерлеріне қатысты ортақ меншік құқығын жою және тайпалық үкіметтерді тарату мәселелері бойынша келіссөздер жүргізді. Мақсаты – тайпа мүшелерін АҚШ құрамына біріктіру еді.

Танымал мәдениетте

Айдан Куинн Ди Браунның 1970 жылы жазылған, Түпкілікті американдықтар, АҚШ және Батыс тарихына арналған "Жаралы тізеде жүрегімді жерлеу" фильмінде Дэуес рөлін ойнады.