Кіріспе

"Жер тоқтаған күн" фильміндегі шетелдік кейіпкер Клаату ('/k//l//ɑː//t//uː/') – 1951 жылғы ғылыми-фантастикалық "Жер тоқтаған күн" және оның 2008 жылғы жаңа түсіріліміндегі ең танымал кейіпкер. Клаату кейіпкерінің танымалдылығына "Клаату барадa никто!" сөзінің осы кейіпкермен байланысты болуы да себеп болды.

Қожайынмен қоштасу (1940)

Клаату Гарри Бейтстің 1940 жылғы қазан айында "Астаундинг ғылыми фантастика" журналында жарияланған қысқа әңгімесінде алғаш рет таныстырылды. Онда Клаату өліміне дейін аз ғана уақыт көрінеді. Ғарыш кемесімен келген соң өзін және оның алып роботы Гнутты таныстырғаннан кейін, оған оқ жасап өлтіреді. Әңгіменің қалған бөлігінде басты кейіпкер Сазерленд Гнутқа аудиожазбадан Клаатуды қайта жасауға көмектесуге тырысады.

Жер бір жерде тұрған күн (1951)

"Жердің тоқтаған күні" фильмінде Майкл Ренни сомдаған Клаату, ұшатын тарелкамен және робот серігі Гортпен бірге Вашингтон қаласына келеді. Клаату Америка Президентіне басқа планеталардағы өмірді зерттеу үшін құрылғы ұсынады. Бірақ, бір әскер Клаатудың әрекеттерін дұрыс түсінбей, оқ атып жаралайды. Жауап ретінде Горт, Клаатуды қорғау үшін айналасындағы артиллерияны жояды. Клаату ауруханаға жеткізіліп, тез жазылады. Басқа елдер онымен кездесуге құштар болмайтынын сезіне отырып, ол киімдері мен чемоданынан табылған есімге сүйене отырып, "Жасыған" деген лақап ат алады. Ол Боби Бенсонмен дос болады, ол жесір анасы Хелен Бенсонмен бірге пансионатта тұрады. Клаату профессор Барнхардтпен кездеседі, оны Сэм Джаффе сомдайды, ол белгілі ғалым. Клаату/Жасыған Барнхардттың алдына әкелінгенде, профессор барлық елдерден ғалымдарды жинауға келіседі. Ол Клаатудан, егер Жер ғарыш кеңістігіндегі бейбітшілікті бұзса, ғарыштық альянстың қандай қауіп төндіретінін көрсету үшін күшін көрсетуін сұрайды. Клаату бүкіл әлемде 30 минутқа электр қуатын өшіреді, бірақ ауруханалар мен ұшақтар сияқты адам өміріне қауіп төндіретін жерлерде бұл өшіру болмайды. Бұл әрекет соғыс актісі ретінде қарастырылады. Клаутуды АҚШ әскері өлтіреді. Бірақ, өлер алдында ол миссис Бенсонға "Клаату barada nikto!" деген хабарды Гортка жеткізуді тапсырады, соның арқасында оның өмірі сақталады. Горт Клаатудың денесін алып, оны қайта тірілтеді. Ғалымдардың жиналысында Клаату ультиматум жариялайды: Жер басқа ғарышқа сапар шегетін әлемдерге қосыла алады, онда Горт сияқты роботтардың күшті күші арқылы бейбітшілік сақталады, әйтпесе жойылады. Клаату өзінің мәлімдемесінен кейін кетеді.

Жер бір жерде тұрған күн (2008)

2008 жылғы "Жер тоқтап қалған күн" фильмінде Киану Ривз Клауту рөлінде, ал Дженнифер Коннелли Хелен Бенсон рөлінде ойнайды. Бұл нұсқада Клаутудың биологиясы 1928 жылы алынған ДНК-ны пайдалану арқылы адам кейпін алу үшін өзгертілгені көрсетіледі. Әскерге түскеннен кейін, Клауту Хеленнің көмегімен қашып құтылады. Ол Мистер Ву есімді адаммен танысады, ол іс жүзінде Клаутудың ғарыздық нәсілінің тағы бір мүшесі екенін жасырады. Екеуі планетаның құрылуын болдырмау үшін адамзатты жоюды жоспарлайды, сонымен бірге жануарлар түрлерін Нұхтың сандығына ұқсас контейнерлерде сақтап қалуды көздейді. Клауту Гортты адамзатты жоюға белсендіруге мәжбүр етеді. Фильм барысында Клауту Хеленмен және оның баласы Джейкобпен бірге уақыт өткізеді, сондай-ақ профессор Барнхардтпен әңгімелеседі. Адамзатты бақылағаннан кейін, Клауту Горттың құрылыс әрекеттерін тоқтату үшін өзінің физикалық нысанынан бас тартуға шешім қабылдайды. Одан кейін оның ғарыш кемесі Жерден ұшып кетеді. Ривзтің ойнауында Клауту эмоцияларды аздап көрсетеді, себебі ол адам денесінде қоныстанған басқа бір жаратылыс екенін түсіндіреді. Осының салдарынан ол адамдардың табиғи қимыл-қозғалыстарын және мінез-құлқын көрсетпейді, көбінесе сабырлы және жақын емес болып көрінеді. Фильм жасаушылар Клаутуды ерекшеленетін, әлемді ерекше көзқараспен қарастыратын тұлға ретінде бейнелеуді мақсат етті. Алғашқы Клауту Жермен таныс болмағаннан өзгеше, қайта жасалған фильмде Клаутудың нәсілінің тағы бір мүшесі фильмдегі оқиғалардан ондаған жыл бұрын Жерде болғандығы көрсетіледі.

Талдау

Ғылыми фантастиканы зерттеуші Гэри Вестфаль 1951 жылғы фильмде Клаутудың туған планетасы Марс болуы керек деп жазады, Клаутудың сапары Жер мен Марс арасындағы шамамен қашықтықты қамтығанын айтады – планеталар Күннің қарама-қарсы жақтарында орналасқандағы арақашықтық. Вестфаль осы нақты қашықтықты таңдаудың мақсаттылығын көрсететінін санайды. Оның пікірінше, кездейсоқ қашықтықты атаған адам дөңгелек санды атауы мүмкін, сондықтан Жер-Марс арасындағы ең үлкен қашықтыққа сәйкес келетін дәл санның кездейсоқ болуы ықтимал емес. Вестфаль осыны қуаттау үшін, Клаутудың "қоңсылармыз" деген сөзін және "Марстан келген адам әскери госпитальден қашып кетті!" деген газет бетіндегі мақаланы келтіреді. Сонымен қатар, Вестфаль марсиандарды тәрбиешілер ретінде бейнелеу – "ғылыми фантастикада кең таралған троп" екенін, ал "Бұл дәстүр Клаутуға өте ұқсас" деп жазады. Ол Клаутудың марсиандардың оң тәрбиешілер архетипінің мысалы екенін айтады, олар біліммен бөлісіп, ақымақтыққа қарсы ескертулер жасайды – мысалы, зорлық көрсететін немесе тәуелді ата-аналарға қарамастан. Осылайша Вестфаль Клауту мәтінде де, мәтінаралық тұрғыдан да марсиан екеніне қорытынды жасайды.