Кіріспе
Жоқ. Әскери апат – шайқаста немесе соғыста бір тараптың жеңіліп, жеңілген тараптың мақсаттарына толыққанды қол жеткізе алмауы. Бұл көбінесе, бірақ әрқашан емес, адам өмірінің жоғары және пропорциясыз шығындарына әкеледі. Себептері алуан түрлі: адамдық қателік, технологияның кемтарлығы, логистикалық мәселелер, жауды дұрыс бағаламау, қарсыластан кем күшті болу және жаман оқиғалар тізіміне кіруі мүмкін. Осы тізімге енген оқиғалар – әскери апаттар тақырыбын зерттеген көптеген дереккөздерде әскери апат (немесе оған теңдес термин) ретінде танылған жағдайлар.
A military disaster is the defeat of one side in a battle or war which results in the complete failure of the losing side to achieve their objectives. It often, but not always, involves a high and disproportionate loss of life. The causes are varied and include human error, inferior technology, logistical problems, underestimating the enemy, being outnumbered, and bad luck. Entries on this list are those where multiple sources dealing with the subject of military disasters have deemed the event in question to be a military disaster (or an equivalent term).
Ежелгі дәуір
Марафон шайқасы (б.з.д. 490 ж.). Үлкен парсы әскері афиналықтардың аз ғана әскерімен жойылды және шашыратылды. Саламис шайқасы (б.з.д. 480 ж.). Грек әскерлерінің біріккен күштері үлкен парсы флотын жеңді. Сиракуза экспедициясы (б.з.д. 415–413 жж.). Ұлы Александр парсы әскерін, одан әлдеқайда үлкен болса да, талқандап, Таяу Шығысты басып алды. Канна шайқасы (б.з.д. 216 ж.). Ганнибал Люций Эмилий Паулус және Гай Теренций Варро басқарған 16 римдік және одақтас легионды жойды. Барлығы, шамамен, Рим әскерінің 80 пайызынан астамы қаза тапты немесе тұтқынға алынды (оның ішінде Паулус өзі де). Зама шайқасы (б.з.д. 202 ж.). Сципион Африкан басқарған 34 000 римдік әскер Ганнибал басқарған 50 000 карфагендік әскерді жойып, Екінші Пуникалық соғысына нүкте қойды. Каррх шайқасы (б.з.д. 53 ж.). Красс 40 000 әскермен Парфияға жорық жасап, жеңіске жетемін деп үміттенген. Ол солтүстік тауларының орнына шөл арқылы тікелей жол таңдады. Ол және оның әскері 9 000 парфиялық әскермен толығымен талқандалды. Тейтобург орманы шайқасы (б.з. 9 ж.). Готикалық ауыр атты әскер римдік ауыр жаяу әскерін тұзаққа түсіріп, жойғанда император Валенс қаза тапты.
Орта ғасырлар
Тур шайқасы (732). Мұсылман морилері оңтүстік Францияға ешқандай қарсылықсыз еніп, Тур қаласынан Шарль Мартель басқарған христиан франк әскерлерімен кездесті. Морилердің франктардан әскери тұрғысынан артықшылығына қарамастан, франктар оларды қатты жеңді. Хаттин шайқасы (1187). Иерусалимнен келген крестшілердің әскері сусыз шөлде қоршалып, Салахуддиннің мұсылман әскерлеріне оңай олжа болды. Агинкур шайқасы (1415). Көптеген француз әскері, соның ішінде көптеген рыцарьдар Генрих V-нің әлдеқайда аз әскерінен жеңілді.
Battle of Agincourt (1415). A large French army with a large contingent of knights was defeated by Henry V's much smaller army.
XVI ғасыр
Флодден шайқасы (1513). Джон Бургойннің британдық әскері Хорацио Гейтс басқарған Континенталдық армиядағы шайқастан кейін тұтқынға алынды.
19 ғасыр
Жеңіл бригаданың шабуылы (1854). (1905) Рус-жапон соғысы барысында адмирал Зиновий Рождественский басқаратын Ресей Балтық флотының көп бөлігі, Порт-Артурдағы Ресейдің Шығыс флотының Жапониямен тоқтатылуын (блокадасын) жою мақсатымен әлемнің жартысынан астам қашықтықты сапарлады, бірақ Жапон императорлық теңіз күштерімен (флотымен) адмирал Того Хейхачиро басшылығымен болған шайқаста көбінесе батып, өртке беріліп немесе жауға берілді, ал жапондықтар минималді шығынға ұшырады.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Галлиполи науқаны (1915 жылдың сәуірінен 1916 жылдың қаңтарына дейін). Ұлыбритания, Ұлттар Достастығы және Франция күштерінің Стамбул қаласын басып алуға жасаған бірлескен әрекеті Галлиполи түбегінде соңғы шешімге келмей, 300 000 адам қаза болды және тоқтатылды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Сингапурдың құлауы (1942 жылдың ақпаны). Бұл тарихтағы Ұлтақтар Достастығы әскерлерінің ең ірі жеңілісі болды және Америка-Британ-Голландия-Австралия қолбасшылығының тірегін жойды. Жапондық шабуылшы күштер қорғаныс күштерінен екі есе кем болғанымен, қалаға жасалған жапондық әуе шабуылдары мен судың жетіспеуі шешуші рөл атқарды. Премьер-министр Уинстон Черчилль оны британ әскери тарихындағы ең ауыр жеңіліс деп санады және ол Оңтүстік-Шығыс Азиядағы британ беделін түсірді деп есептеледі. Мидуэй шайқасы (1942 жылдың маусымы). Сталинград шайқасы (1942–1943 жылдардың қысы). Екінші дүниежүзілік соғыстың шешімді кезеңдерінің бірі (Еуропа майданы). Немец генералы Фридрих Паулюс жылдам қимылдайтын стратегиялық резервті сақтап қала алмады, ал Алтыншы армия совет әскерлерінің шапшаңқыл шабуылымен қоршауға алынды. Немец бомбалауы мен артиллериялық атыстан туған қираған үйінділер танктарының қалаға енуіне кедеріс келтірді. Адольф Гитлер олар қаладан ешқашан шықпайды деген уәде бергеніне қарамастан, Сталинградтағы 250 мыңнан астам неміс әскері капитуляциялады.
Салқын соғыс дәуірі
Диен-Бьен-Фу шайқасы (1954). Француздық Қиыр Шығыс экспедициялық корпусы Вьетнамның солтүстік-батысына, Диен-Бьен-Фу маңына терең еніп, Вьетминді Лаостан келген жабдықтау жолдарынан бөліп, оны тікелей шайқасқа мәжбүрлеуді көздеді. Вьетмин француздарды қоршап алып, таулы жерлер арқылы ауыр артиллерияны жасырын жеткізіп, әуеден жабдықтауға қарсы әуе шабуылына қарсы қарулармен кедері келтірді. Бұл жеңіліс француз әскерін 1954 жылы Солтүстік Вьетнамнан шығуға мәжбүр етті.