Бад-Мергенхайм: Тевтон орденінің тарихы және шипалы сулары

Кіріспе

Бад Мергентхайм (; Мергентхайм 1926 жылға дейін; Шығыс франкониялық: Märchedol) – Германияның Баден-Вюртемберг жеріндегі Майн-Таубер ауданындағы қала. Халық саны шамамен 23 000 адамды құрайды. 1926 жылдан бері ресми түрде мойындалған емдік курорт қаласы Бад Мергентхайм 1526 жылдан 1809 жылға дейін Тевтон орденінің бас штабы ретінде де танымал.

Бөлімшелер

1970 жылдардағы әкімшілік реформадан бастап келесі ауылдар муниципалитет құрамына кірді: Алтхаузен (600 адам), Апфельбах (350 адам), Дайнбах (370 адам), Эдельфинген (1400 адам; американдық биохимик Юлиус Адлердің туған жері), Хахтель (360 адам), Хербштаузен (200 адам), Лёффельстельцен (1000 адам), Маркельсхайм (2000 адам), Нюнкирхен (1000 адам), Ренгерсхаузен (480 адам), Рот (260 адам), Ступпах (680 адам), Вахбах (1300 адам).

Тарих

Мергенхайм 1058 жылы Хохенлоге графтарының отбасының резиденциясы ретінде жылнамаларда еске алынған. 1219 жылы Андреас, Генрих және Фридрих фон Хохенлоге ағайындары Германия орденіне (Тевтон орденіне) қосылып, Мергенхайм маңындағы екі қамалын орденге сыйлады. Біреуі тастап кетілді, екіншісі орденнің жергілікті комтурының (басқарушысының) ордасына айналды. 1230 жылдары орден Шығыс Пруссия мен Ливландияның бір бөлігін бағындырғаннан кейін, 1309 жылы орденнің үлкен магистрі Мариенбургке көшті. 1340 жылы Мергенхайм қала құқығына ие болды. Ол Тевтон орденінің он бір командалығының ең маңыздысы болды. Киелі Рим империясының (Пруссия кірмеген) құрамындағы ең жоғары дәрежелі мүшесі, Германия магистрі 1525 жылы Хорнберг/Неккардағы қамалы шаруалар тарапынан қиратылғаннан кейін өзінің ордасын Мергенхаймға көшірді. Сол жылы үлкен магистр Альбрехт фон Цоллерн Бранденбург лауазымынан кетіп, орденнен шығып, Реформацияны енгізіп, үйленді және Польша королінің қолдауымен орденнің шығыс территорияларын уақытша герцогтыққа айналдырды. Германиядағы орденнің билеушілері, енді өздерін Hoch und Deutschmeister деп атап, Мергенхаймді орденнің жаңа бас штабы етіп, қамалды сарайлық резиденцияға дейін кеңейтті. Келесі ғасырларда қала, кез келген билеуші князьдың резиденциясы сияқты, орденнің Оңтүстік Германиядағы территориясының орталығы болды. Кейбір үлкен магистрлер, мысалы, Австрияның архигерцогы Леопольд Вильгельм (1614–62), 21 жыл бойы осы қызметте болған күні қалаға бірде-бір рет аяқ баспаған, онда сирек болды. Басқалары, мысалы Мария Терезияның ұлы Максимилиан Франц (1756–1801), бұл жерді жақсы көрді. 1791 жылы орденнің жалпы жиналысына ол Кельн архиепископтығының оркестрін, соның ішінде виолада ойнаған Людвиг ван Бетховенді алып келді. Мергенхайм бұл рөлді 1809 жылы Рейн Одасы елдерінде Наполеон орденді таратып бітіргенге дейін сақтап қалды. Мергенхаймнің жағдайы содан кейін нашарлаған, бірақ 1826 жылы Франц Геринг есімді шабандоз айналадағы бай минералды су көздерін тапқанда жақсарды, Германияда шипажайлар қарқынды дамыған кезде. Судың құрамындағы натрий сульфатының мөлшері Еуропадағы ең жоғары көрсеткішті құрады және асқазан-ішек ауруларын емдеуде тиімді деп есептелді. 1970 жылдардағы Gemeindereform (әкімшілік реформа) кезінде бірнеше көрші ауылдар муниципалитетке қосылды.

Mergentheim is mentioned in chronicles as early as 1058, as the residence of the family of the counts of Hohenlohe. The brothers Andreas, Heinrich and Friedrich von Hohenlohe joined the Deutscher Orden (Teutonic Order) in 1219 and gave their two castles near Mergentheim to the order. One was abandoned, the other became the seat of the local Komtur (commander) of the order. Following the Order's conquest of East Prussia and part of Livland in the 1230s, in 1309 the Grand Master of the order moved to the Marienburg. In 1340 Mergentheim was awarded town privileges. It rapidly became the most important of the eleven commanderies of the Teutonic Order. The Deutschmeister, highest ranking member inside the Holy Roman Empire (to which Prussia did not belong), moved his seat to Mergentheim in 1525 after his castle at Hornberg/Neckar had been destroyed by peasants. That same year, Grand Master Albrecht von Zollern Brandenburg resigned his position, left the order, introduced Reformation, married and – supported by his liege lord the King of Poland – turned the order's eastern territories into a temporal duchy. The rulers of the order in Germany, now styling themselves Hoch und Deutschmeister, then made Mergentheim the order's new headquarters and expanded the castle into a palatial residence. Over the next centuries, the town served as the centre of the order's southern German territories much like the residence town of any ruling prince. Some grand masters, like Archduke Leopold Wilhelm of Austria (1614–62), who in his 21 years in that role never once set foot in the town, were hardly ever present. Others, like Maximilian Franz (1756 1801), a son of Maria Theresa, loved the place. For the order's general chapter in 1791 he brought the orchestra of the Archbishopric of Cologne, including one Ludwig van Beethoven on viola. Mergentheim retained this role until the dissolution of the order in the countries of the Rheinbund in 1809 by Napoleon. Mergentheim's fortunes declined after that but were reversed in 1826, when a shepherd by the name of Franz Gehring discovered rich mineral springs in the surrounding area, during the time when spas were expanding in Germany at a rapid pace. The water turned out to be the strongest sodium sulfate water in Europe, reportedly effective for the treatment of digestive disorders. In the 1970s during the Gemeindereform (administrative reform) several neighbouring villages were incorporated into the municipality.