Кіріспе
Тынық мұхит аралдары мәдениетіндегі өмірлік күш, энергия, қуат, тиімділік және бедел. Меланезия және Полинезия мәдениеттерінде мана – ғаламды сіңіріп алған үстімізден тыс күш. Кез келген адам немесе нәрсе манаға ие болуы мүмкін. Олар оны қуаттың бастауы емес, энергия мен қуатты игеру немесе иелену деп сенді. Бұл түсінік Вануатуда да кең таралған. 19 ғасырдағы ғалымдар мананы ирокез үндістерінің орендасы сияқты ұқсас ұғымдармен салыстырып, мананың діндердің пайда болуын түсіндіретін жалпыға ортақ құбылыс болуы мүмкін деген болжам жасады. Океан тілдерінде сөйлейтін халықтар шығысқа қарай қоныстанған сайын, бұл сөз көрінбейтін үстімізден тыс күштерді білдіре бастады.
In Melanesian and Polynesian cultures, mana is a supernatural force that permeates the universe. Anyone or anything can have mana. They believed it to be a cultivation or possession of energy and power, rather than being a source of power. and Vanuatu. In the 19th century, scholars compared mana to similar concepts such as the orenda of the Iroquois Indians and theorized that mana was a universal phenomenon that explained the origin of religions. As the Oceanic speaking peoples spread eastward, the word started to refer instead to unseen supernatural powers.
Гавай және Таити мәдениеттері
Гавай және Таити мәдениетінде манна – рухани энергия және емдік күш, ол жерлерде, заттарда және адамдарда болуы мүмкін. Гавайлықтар маннаны іс-әрекеттері арқылы алуға немесе жоғалтуға болатынына сенеді, ал гавайлықтар мен таитиліктер маннаның сыртқы және ішкі екеніне сендіреді. Гавай аралдары мен Француз Полинезиясындағы белгілі бір орындар маннаға ие деп есептеледі, мысалы, Мауи аралындағы Халеакала жанартауының жоғарғы шеті және Қоғам аралдарындағы Раиатеа аралындағы Тапутапуатеа марайы. Ежелгі гавайлықтар көршілес аралдармен салыстырғанда Молокай аралында да манна бар деп сенген. Гавай Корольдігінің Камехамеха I патша біріктіруінен бұрын, аралды және оның оңтүстік жағалауындағы балық шаруашылықтарын иелену үшін шайқастар болған, олар 19 ғасырдың соңына дейін сақталған. Адам pono (дұрыс іс-әрекет) арқылы маннаға қол жеткізе алады. Ежелгі Гавайиде маннаға жетудің екі жолы болған: жыныстық жолмен немесе зорлық-зомбылық арқылы. Осы дәстүрде табиғат екіұшты деп есептеледі, және әр нәрсенің өзіне қарсы нәрсесі бар. Құдайлар Кū және Lono арасында тепе-теңдік құрылды, олар маннаны (ʻimihaku, яғни маннаны іздеу) табудың екі жолын ұсынады. Кū, соғыс және саясат құдайы, зорлық-зомбылық арқылы маннаны сыйлайды; Камехамеха осылайша маннаға ие болды. Lono, бейбітшілік және құнарлылық құдайы, жыныстық қатынас арқылы маннаны сыйлайды. Дұғалардың маннаға ие екеніне сенді, ол дін қызметкері әдетте «amama ua noa» деген сөзді айтқан кезде акуаға жіберілетін, яғни «тілек қазір босатылды немесе ұшып кетті».
Жалпы ағылшын тілінде қолданылуы
Қазіргі Жаңа Зеландия ағылшын тілінде "мана" сөзі зор жеке беделге және мінезге ие адамдарды немесе ұйымдарды білдіреді. Жаңа Зеландия қоғамында "мана" терминінің қолданылуының артуы Маори мәселелерінің саясаттануының нәтижесі болып табылады, бұл Маори өркендеуінен туындаған.
Академиялық оқу
Миссионер Роберт Генри Кодрингтон Меланезияны кеңінен аралап, оның тілі мен мәдениеті туралы бірнеше зерттеулер жариялады. 1891 жылы жазған «Меланезиялықтар: олардың антропологиясы және халық аңыздары бойынша зерттеулер» атты кітабында манна туралы ағылшын тіліндегі алғашқы егжей-тегжейлі сипаттама бар. Меланезияда жандар – тірі адамдардың жаны, қайтыс болғандардың арбағы және «арбақтай көрінетін» немесе тірі адамдарды еліктейтін рухтар. Рухтар жануарлар мен тастар сияқты басқа да нысандарға кіре алады. Алайда, Марет бұл ұғымды абстракция ретінде қарастырды. Маус мананың ирокездік орендасымен және алгонкиндік манитумен ұқсастығын атап өтті, ол «институттың әмбебаптығына» сенді; мананы өмірлік энергияның архетипі ретінде сынға алу күшейді. Мирча Элиаденің сөзіне қарағанда, мана идеясы әмбебап емес; оған сенетін жерлерде, барлығы да онымен иеленбесе, ал «(мана, вакан, оренда және т.б.) сияқты әртүрлі формулалардың арасында, көзге түсетін айырмашылықтар болмаса да, алғашқы зерттеулерде жеткілікті байқалмаған нюанстар бар». «Мананың бастапқы және әмбебап сипатына негізделген осы теориялар туралы біз олардың кейінгі зерттеулермен жоққа шығарылғанын дереу айтуымыз керек». Холбрад «Thinking Through Things: Theorising Artefacts Ethnographically» жинағына енген мақаласында мана ұғымы антропологиядағы маңызды теориялық қағиданы көрсетеді: зат пен мағына бөлек. Бұл қызу дау тудыратын мәселе, Холбрад мананың әлеуметтік зерттеулердегі зат пен мағына арасындағы қабылданысқан бөліністі қайта қарастыруға ынталандыратынын ұсынады. Оның жұмысы антропологиядағы онтологиялық бұрылыстың бір бөлігі болып табылады – бұл парадигмалық өзгеріс, басқа мәдениеттердің онтологиясын қастерлеуге бағытталған.