Кіріспе

Океания тарихы Австралия, Пасха аралы, Фиджи, Гавай, Жаңа Зеландия, Папуа-Жаңа Гвинея, Батыс Жаңа Гвинея және басқа да Тынық мұхитының арал елдерінің тарихын қамтиды.

Тарихқа дейінгі дәуір

Океанияның тарихына дейінгі кезеңі оның ірі аймақтарының – Австралия, Меланезия, Микронезия және Полинезияның тарихына дейінгі кезеңдеріне бөлінеді. Адамдар бұл аймақтарды мекендеген мерзімі әртүрлі: шамамен 70 000 жыл бұрын (Жакын Океания) бастап 3 000 жыл бұрынға (Алыс Океания) дейін.

Австралия

Австралияның түпкі тұрғындары – Австралия материгі мен жақын маңдағы аралдардың алғашқы тұрғындары. Австралияның түпкі тұрғындары Африкадан Азияға шамамен 70 000 жыл бұрын көшіп келіп, Австралияға шамамен 50 000 жыл бұрын келген. Торрес бұғазы аралдарының тұрғындары – Квинслендтің ең солтүстік шетінде, Папуа-Жаңа Гвинеяға жақын орналасқан Торрес бұғазы аралдарының тумасы. "Абориген" термині дәстүрлі түрде тек Австралия мен Тасманияның құрлықтағы жергілікті тұрғындарына, сондай-ақ кейбір көрші аралдарға, яғни "алғашқы халықтарға" қолданылады. Австралияның түпкі тұрғындары – аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының тұрғындарына қатысты қолданылатын жалпылама термин. Бүгінгі күнге дейін табылған ең көне адам қалдықтары – Мунго адамының қалдықтары, олар шамамен 40 000 жыл бұрынғы деп есептеледі, бірақ Австралияның түпкі тұрғындарының ата-бабаларының келген уақыты зерттеушілер арасындағы пікірталас мәселесі болып табылады, бағалаулар 125 000 жылға дейін жетеді. Австралиядағы әр түрлі жергілікті қауымдастықтар мен қоғамдар арасында зор әртүрлілік бар, олардың әрқайсысы мәдениеттердің, әдет-ғұрыптардың және тілдердің ерекше үйлесімімен ерекшеленеді. Қазіргі Австралияда бұл топтар жергілікті қауымдарға бөлінеді.

Меланезия

Австралия, Жаңа Гвинея және шығыстағы үлкен аралдарға алғашқы қоныс аударушылар 50 000 мен 30 000 жыл бұрын келді, осы кезде неандертальдықтар әлі де Еуропаны кезіп жүрген. Әсіресе Жаңа Гвинеяның солтүстік жағалауында және Жаңа Гвинеяның солтүстігі мен шығысындағы аралдарда, шамамен 3000 жыл бұрын бұл аймаққа көшіп келген австронезиялық халықтар, Kayser және басқалар, осы аймақтан өте шағын топ (австронезиялық тілінде сөйлейтін) шығысқа қарай полинезиялықтардың ата-бабалары болу үшін аттанды деп болжайды. Алайда, бұл теорияны 2008 жылы Темпл университеті жариялаған генетикалық зерттеудің нәтижелері жоққа шығарады. Геномды сканерлеу және Тынық мұхитының әртүрлі халықтарының 800-ден астам генетикалық маркерлерін бағалау нәтижесінде полинезиялықтардың да, микронезиялықтардың да меланезиялықтармен генетикалық байланысы жоқ екені анықталды. Екі топ та генетикалық жағынан Шығыс Азиямен, әсіресе Тайваньның аборигендерімен тығыз байланысты. ДНК-ның қосымша талдауы зерттеулерді жаңа бағытқа бұрды, себебі 20-шы ғасырдың соңынан бері жаңа адам түрлері табылды. Сванте Паабо 2010 жылы табылған ежелгі адам түрі – Денисова гомининінің генетикалық зерттеулеріне сүйене отырып, меланезиялықтардың ежелгі адам ата-бабалары Азияда осы адамдармен араласқан деп мәлімдеді. Ол Жаңа Гвинея халқының геномының 4-6%-ы Денисовтармен ортақ екенін анықтады, бұл осы алмасуды көрсетеді. Денисовтар неандертальдықтардың туысқандары саналады. Қазір екі топ та Африкадан көшіп шыққан деп есептеледі, неандертальдықтар Еуропаға, ал Денисовтар шамамен 400 000 жыл бұрын шығысқа қарай бағыт алған. Бұл Сібірде табылған қазбаның генетикалық деректеріне негізделген. Меланезиядан алынған деректер олардың аумағы Оңтүстік Азияға дейін созылғандығын көрсетеді, мұнда меланезиялықтардың ата-бабалары қалыптасқан. Яп сияқты көптеген Микронезия аралдарының тарихы толыққанды белгілі емес. Понпейде отарлауға дейінгі тарих үш кезеңге бөлінеді: Мвехин Кава немесе Мвехин Арамс (Құрылыс кезеңі немесе Халықтық кезең, шамамен 1100 жылға дейін); Мвехин Сау Делер (Делер билеушілерінің кезеңі, шамамен 1100-1628 жылдар); және Мвехин Нахнмварки (Нахнмварки кезеңі, шамамен 1628-1885 жылдар). Понпей аңызында айтылғандай, Понпейге үкімет әкелген алғашқы Сауделер билеушілері шетелден келген. Сауделердің орталықтандырылған абсолюттік билігі Понпей аңызында бірнеше ұрпақ бойы күшейе түскен қанаушылық ретінде сипатталады. Олардың еркіндіксіз, ауыр талаптары және Понпей құдайларын ренжіткендігі үшін Понпей халқының арасында наразылық тудырды. Сауделер әулеті Изокелекелдің басып кіруімен аяқталды, ол Сауделер билігін қазіргі таңда қалыптасқан нахнварки жүйесімен алмастырды. Изокелекел қазіргі заманғы Понпей нахнварки әлеуметтік жүйесінің негізін қалаушы және Помпей халқының атасы ретінде есептеледі. Понпейдегі базальт лавасынан жасалған мегалитикалық кешен – Нан Мадолдың құрылысы біздің заманымыздың 1200 жылынан бастау алды. Нан Мадол Понпейге жақын Темвен аралының жағасында орналасқан, арналар желісімен байланыстырылған шағын жасанды аралдардан тұрады және оны көбінесе Тынық мұхитының Венециясы деп атайды. Ол Понпей аралына жақын орналасқан және Сауделер әулетінің салтанатты және саяси орталығы болды, ол Понпейдің шамамен 25 000 халқын біріктірді, бірақ оның орталықтандырылған жүйесі Изокелекелдің басып кіруі салдарынан құлады.

Полинезия

Тілдік, археологиялық және адам генетикалық дәлелдер полинезиялықтарды теңізден көшіп келген австронезиялық халықтардың бір тобы ретінде анықтайды. Полинезия тілдерін зерттеу олардың тарихи алдындағы шығу тегін Малай архипелагына, ал соңында Тайваньға орналастырады. Шамамен 3000–1000 жылдар аралығында австронезиялық тілдерді сөйлейтін адамдар Тайваньнан теңіз арқылы Оңтүстік-Шығыс Азияға тарала бастады, өйткені тайпалар шамамен 8000 жыл бұрын Оңтүстік Қытай арқылы Батыс Микронезияның шеттеріне және Меланезияға дейін саяхаттаған деп есептеледі, бірақ олар қазір Қытай мен Тайваньның көпшілігін құрайтын ханьқытайлардан ерекшеленеді. Адамдардың Тынық мұхиты арқылы Полинезияға таралуына қатысты үш теория бар. Кейсер және авторлар (2000) оларды жақсы сипаттайды:
Экспресс-пойыз моделі: Тайваньнан, Филиппин және Шығыс Индонезия арқылы, сондай-ақ Жаңа Гвинеяның солтүстік-батысынан («Құстың басы») шамамен 1400 жылға дейін Меланезия аралдарына, ал шамамен 900 жылға дейін батыс Полинезия аралдарына дейін кеңею. Бұл теорияны қазіргі кездегі адам генетикалық деректерінің, тілдік деректерінің және археологиялық деректерінің көпшілігі қолдайды.
Ұзақ сапар моделі: Экспресс-пойыз моделіне ұқсас, бірақ Меланезиядағы ұзақ үзіліспен, жергілікті халықпен араласумен (генетикалық, мәдени және тілдік жағынан). Бұл деректерді Кейсердің Y хромосомасы зерттеуі де растайды (2000), онда полинезиялық Y хромосомаларының барлық үш гаплотипі Меланезияға барып тығылатыны көрсетілген. Археологиялық деректерде осы кеңеюдің нақты іздері бар, зерттеушілерге оның жолын белгілі бір дәрежеде сенімді түрде қадағалап, мерзімін анықтауға мүмкіндік береді. Шамамен 1400 жылға дейін «Лапита халқы» (олардың қыш құмырасы дәстүрі бойынша аталған) солтүстік-батыстағы Меланезияның Бисмарк архипелагында пайда болды деп есептеледі. Бұл мәдениет «Тайваньнан» шыққаннан бері уақыт пен кеңістік арқылы бейімделіп, дамыған деп саналады. Мысалы, Лапита халқы күріш өсіруді тастап кетті, өйткені олар Жаңа Гвинеяның Бёрдс-Хед аймағында нан жемісіне тап болды және оған бейімделді. Соңында, осы уақытқа дейін табылған Лапитаның ең шығыс археологиялық орны Самоадағы археологиялық жұмыстар арқылы табылды. Бұл жер Уполудағы Мулифауна қаласында орналасқан. Мулифаунада 4288 қыш құмырасы табылған және зерттелген жердің C14 датасына негізделген «нағыз» жасы 1000 жылды құрайды. 2010 жылғы зерттеулер Полинезияның Тонгадағы адам археологиялық реттілігінің басталуын 900 жыл б.з.д. деп белгілейді, Самоамен күндердің кішкентай айырмашылығы 1989 және 2010 жылдар арасындағы радиоуглеродтық даталау технологияларының айырмашылығынан туындаған, Тонганың орны Самоаның орнын нақты уақыт бойынша бірнеше онжылдықтарға озып кеткен. Шамамен 1300–900 жылдар аралығында Лапита археологиялық мәдениеті Бисмарк архипелагынан шығысқа қарай 6000 шақырымға дейін тарады, Фиджи, Тонга және Самоаға дейін жетті. Тонга, Фиджи және Самоа аралдары қазіргі Полинезия деп аталатын Тынық мұхитының қалған бөлігіне кіретін қақпа болды. Ежелгі тонгалық мифологиялар, ертедегі еуропалық зерттеушілер жазғандай, Ата және Тонгатапу аралдарын Мауи терең мұхиттан жер бетіне шығарған алғашқы аралдар деп хабарлайды. «Туи Тонга империясы» немесе Океаниядағы «Тонга империясы» – бұл кейде Тонганың экспансионизміне берілген сипаттамалар және 950 жылдан басталатын гегемония, бірақ 1200–1500 жылдары ең жоғары деңгейінде. Қазіргі зерттеушілер мен мәдениет сарапшылары кең таралған тонгалық ықпалға және мұхит аралық саудаға және материалдық және материалдық емес мәдени артефактілерді алмасуға куәлік берсе, бірінен кейін бірі билеушілер ұзақ уақыт бойы билік еткен «саяси» империяның эмпирикалық дәлелдері жоқ. Қазіргі археология, антропология және тілдік зерттеулер Тонганың мәдени ықпалының Шығыс Увеа, Ротума, Футуна, Самоа және Ниуэ, Микронезияның (Кирибати, Понпей), Вануату және Жаңа Каледонияның және Лояльді аралдарының кей бөліктері арқылы кеңінен тарағанын растайды. Кейбір ғалымдар «теңіз басшылығы» терминіне артықшылық беріп отырса, басқалары «империя» деген термин басқа жерлердегі мысалдардан ерекшеленсе де, ең қолайлы термин деп санайды. Фиджи қалаларынан алынған қыш ыдыстар Фиджидің б.з.д. 3500–1000 жылдары тұрып жатқандығын көрсетеді, бірақ Тынық мұхиты аймағына көшіп-қону туралы мәліметтер әлі де белгісіз. Лапита халқы немесе полинезиялықтардың ата-бабалары аралдарға алғаш қоныстанған деп есептеледі, бірақ меланезиялықтар келгеннен кейін олардың тағдыры туралы көп нәрсе белгілі емес; олар жаңа мәдениетке белгілі бір әсер еткен болуы мүмкін, ал археологиялық дәлелдер полинезиялықтардың Тонга, Самоа және тіпті Гавайиге көшкенін көрсетеді. Фиджидегі алғашқы қоныстар шамамен 5000 жыл бұрын батыстан келген саудагерлер мен қоныс аударушылармен басталған. Лапита қыш құмырасының сынықтары елдің көптеген қазбаларында табылған. Фиджи мәдениетінің кейбір аспектілері Батыс Тынық мұхитының меланезиялық мәдениетіне ұқсас, бірақ ескі полинезиялық мәдениеттермен байланысы күштірек. Фиджи, шығыстан батысқа дейін созылып жатқан ел, көптеген тілдерге ие болған. Фиджи тарихы қоныстанумен қатар жылжумен де сипатталды. Ғсырлар бойында бірегей фиджи мәдениеті қалыптасты. Соғыстар мен каннибализм тайпалар арасында кең таралған және күнделікті өмірдің маңызды бөлігі болды. Кейінгі ғасырларда каннибализм өмір салты еуропалық теңізшілерді Фиджи суларына жақындамауға ынталандырды, нәтижесінде Фиджи әлемнің қалған бөлігінен белгісіз болып қалды. Пасха аралына ертеде келген еуропалық саяхатшылар жергілікті ауызша дәстүрлерді жазды. Бұл дәстүрлерде Пасха аралының тұрғындары басшы Hotu Matuꞌa әйелімен және кеңейтілген отбасымен бір немесе екі үлкен каноэде аралға келгенін айтты. Олар полинезиялықтар болған деп есептеледі. Бұл аңыздың дәлдігіне, сондай-ақ қоныстану мерзіміне қатысты үлкен белгісіздік бар. Жарияланған әдебиеттер аралдың шамамен 300–400 жылдары қоныстанғанын көрсетеді, яғни Гавайидегі ең алғашқы қоныс аударушылар келген шаққа жуық. Кей ғалымдар Пасха аралы 700–800 жылдарына дейін қоныстанбағанын айтады. Бұл мерзімдік диапазон глоттохронологиялық есептеулерге және орманды жою кезінде пайда болған көмірдің үш радиоуглеродтық датасына негізделген. Сонымен қатар, жақындағы зерттеу, онда ең ерте материалдың радиоуглеродтық даталары бар, аралдың 1200 жылға дейін қоныстанғанын көрсетеді. Бұл 2006 жылғы аралдың ормансыздануы туралы зерттеумен расталған сияқты, ол сол шамамен басталған болуы мүмкін. Үлкен, қазір жойылған пальма, Paschalococos disperta (чилілік шарап пальмасына (Jubaea chilensis) жақын), қазбалық дәлелдерге сәйкес, Пасха аралына тән болған басты ағаштардың бірі болды; бұл түр, Пасха аралына тән, ерте полинезиялық қоныс аударушылардың орманды жоюы салдарынан жойылды.

Ертедегі Иберияны зерттеу

Океанияны алғаш рет 16 ғасырдан бастап еуропалықтар зерттеді. Португалдық теңізшілер 1512 және 1526 жылдар аралығында Молукка аралдарына (Антонио де Абреу мен Франсиско Серрао 1512 жылы), Тиморға, Ару аралдарына (Мартим А. Мело Коутиньо), Танимбар аралдарына, Каролина аралдарының бір бөлігіне (Гомес де Секейра 1525 жылы) және Батыс Папуа-Жаңа Гвинеяға (Хорхе де Менезес 1526 жылы) жетті. 1519 жылы Фердинанд Магеллан басқарған кастильдік ("испандық") экспедиция Оңтүстік Американың шығыс жағалауын бойлап өтіп, оның атымен аталатын бұғазды тауып, одан өтті және 1520 жылдың 28 қарашасында "Тынық мұхиты" деп атаған мұхитқа енді. Магеллан мен оның капитандыры Дуарте Барбоса мен Жоао Серрао басқарған қалған үш кеме солтүстікке қарай жүзіп, оларды Тынық мұхиты арқылы Филиппинге жеткізген сауда желдерін кездестірді, онда Магеллан қаза тапты. Бір құтқарылған кеме Хуан Себастьян Элькано басқаруымен батысқа қарай Үнді мұхиты арқылы қайтты, ал екіншісі Мексикаға жету үмітімен батыс желдерін іздеп солтүстікке бет алды. Тиісті желдерді таба алмағандықтан, ол Шығыс Үндістанға қайтуға мәжбүр болды. Магеллан-Элькано экспедициясы әлемді алғашқы рет айналып өтіп, Филиппин, Мариан аралдары және Океанияның басқа да аралдарына жетті.

Басқа ірі экспедициялар

1527-1595 жылдары тағы бірнеше ірі испандық экспедициялары Тынық мұхитын кесіп өтіп, Солтүстік Тынық мұхитындағы Маршалл аралдары мен Палауды, сондай-ақ Тувалу, Маркиза аралдары, Соломон аралдары архипелагы, Кук аралдары және Оңтүстік Тынық мұхитындағы Адмиралтейство аралдарын ашты. 1565 жылы испандық теңізші Андрес де Урданета Азиядан шығысқа қарай, Америкаға қайта оралуға мүмкіндік беретін жел жүйесін тапты. Сол кезден бастап 1815 жылға дейін Манила галеондары Тынық мұхиты арқылы Мексикадан Филиппинге және кері бағытта, тарихтағы алғашқы транстихоокеандық сауда жолымен жүрді. Испанияның Атлантикалық немесе Батыс Индия флотымен бірігіп, Манила галеондары адамзат тарихындағы алғашқы жаһандық теңіз саудасының біріне айналды, ол Мексика арқылы Испанияның Севилья қаласын Филиппиндегі Маниламен байланыстырды. Кейіннен, Terra Australis іздеу кезінде 17 ғасырда испан зерттеушілері Питкэрн және Вануату архипелагтарын ашты, сондай-ақ теңізші Луис Ваз де Торрес атымен аталатын Австралия мен Жаңа Гвинея арасындағы Торрес бұғазынан өтті. 1668 жылы испандықтар Гуам аралында батысқа қарай бағытталған галеондардың тоқтау орны ретінде колония құрды. Бұл ұзақ жылдар бойы Тынық мұхитындағы жағалаудағы жалғыз еуропалық елді мекен болды.

Голландияның ертедегі барлаулары

Голландтықтар Австралия, Тасмания, Жаңа Зеландия, Тонга, Фиджи, Самоа және Пасха аралдарының жағалауларын зерттеп, картаға түсірген алғашқы емес, бірақ бәрінен бұрынғы халық болды. Verenigde Oostindische Compagnie (немесе VOC) голландтық теңіз саяхаттарының (санат; 1590-1720 жылдар) және голланд картографиясының (шамамен 1570-1670 жылдар) алтын ғасырындағы маңызды күш болды. 17 ғасырда VOC-ның теңізшілері мен зерттеушілері Австралия жағалауының төрттен үш бөлігін, шығыс жағалауын қоспағанда, картаға түсірді.

Абель Тасманның зерттеушілік сапарлары

Абель Тасман Ван Димен жеріне (қазіргі Тасмания) және Жаңа Зеландияға, сондай-ақ Фиджи аралдарына жеткен алғашқы еуропалық саяхатшы болды. Оның навигаторы Франсуа Висшер және саудагері Исаак Гилсеманс Австралияның, Жаңа Зеландияның, Тонганың және Фиджи аралдарының маңызды бөліктерін картаға түсірді. 1642 жылдың 24 қарашасында Абель Тасман Тасманияның батыс жағалауын, Маккуари портының солтүстігін көрді. Ол өзінің жаңа ашылуын Голланд Шығыс Индиясының генерал-губернаторы Антонио ван Дименнің құрметіне Ван Димен жері деп атады, ал 3 желтоқсан 1642 жылы бұл жерге ресми түрде иелік ету құқығын жариялады. Біраз зерттеулерден кейін Тасман солтүстікке қарай баруды жоспарлаған, бірақ желдің қолайсыздығына байланысты шығысқа бұрылды. 13 желтоқсанда олар Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының солтүстік-батыс жағалауын көрді, осылайша бұл аймақты көрген алғашқы еуропалықтар болды. Тасман бұл жерді Статен Ландт деп атады, себебі оның пікірінше ол Оңтүстік Американың оңтүстік ұшындағы аралмен (Статен аралы, Аргентина) жалғасқан. Солтүстікке, содан кейін шығысқа қарай сапарлаған Тасман су жинау үшін тоқтады, бірақ оның қайықтарының біріне екі қабатты вакада (каноэ) маорилер шабуыл жасады. Оның төрт теңізшісі шабуылға ұшырап, өлтірілді. Тасман шығанақтан шығып бара жатқанда оған тағы шабуыл жасалды, бұл жолы 11 вака қатысты. Вакалар Зееханға жақындады, олар атып, бір маориді құлатты. Оқтардың бірі ваканың жанына тиді. Археологиялық зерттеулер голландтардың маорилер қорғауға тырысқан маңызды ауыл шаруашылығы аймағына қонуға тырысқанын көрсетті. Тасман бұл шығанақты Қияулар шығанағы (қазіргі Алтын шығанақ) деп атады және солтүстікке қарай жүзіп кетті, бірақ Кук бұғазын бұғаз деп жаңылыстырып, оны Зеехен бұғазы деп атады. Жаңа Зеландияның ландшафтына берген екі аты – Мария ван Димен мүйісі және Үш король аралдары – бүгінгі күнге дейін сақталған, бірақ Питер Борельс мүйісі 125 жылдан кейін Кук тарапынан Эгмонт мүйісі деп өзгертілді. Батавияға қайтып бара жатқан Тасман 1643 жылдың 20 қаңтарында Тонга архипелагын кездестірді. Фиджи аралдарынан өтетін кезінде Тасманның кемелері Фиджи тобының солтүстік-шығыс бөлігіндегі қауіпті рифтерге шалынуға жақын болды. Ол Вануа Леву мен Чикобияның шығыс шетін картаға түсіргеннен кейін ашық теңізге қайтып оралды. Соңында ол солтүстік-батысқа бұрылып Жаңа Гвинеяға жетті және 1643 жылдың 15 маусымында Батавияға келді. Тасманның саяхаттарынан кейін бір ғасырдан астам уақыт бойы, Джеймс Кук дәуіріне дейін Тасмания мен Жаңа Зеландияға еуропалықтар бармады. Австралия материгіне кездейсоқ түрде ғана сапарлар жасалды.

Бірінші сапар (17681771)

1766 жылы Корольдік қоғам Джеймс Кукты Тынық мұхитына барып, Күн арқылы Венераның өтуін бақылауға және жазуға шақырды. Экспедиция 1768 жылғы 26 тамызда Англиядан шығып, Хорн мүйісін айналып, Тынық мұхиты арқылы батысқа қарай 1769 жылғы 13 сәуірде Таитиге жетті, онда Венера транзитінің байқаулары жасалды. Байқаулар аяқталғаннан кейін Кук өзінің сапарының екінші бөлігіне арналған Адмиралтействодан қосымша нұсқаулармен мөрленген бұйрықтарды ашты: Оңтүстік Тынық мұхитында Terra Australis – бай оңтүстік құрлығының іздерін іздеу. Тынық мұхиты географиясы туралы мол білімі бар Тупаиа есімді тахитиліктің көмегімен Кук 1769 жылғы 6 қазанда Жаңа Зеландияға жетті, бұл сапарға шыққан еуропалықтардың екінші тобы болды (біріншісі – Абель Тасман, ол бір ғасыр бұрын, 1642 жылы келген). Кук Жаңа Зеландияның барлық жағалауын картаға түсірді, тек кейбір шағын қателіктер жасады (мысалы, Банкс түбегін арал деп атады және Стюарт аралы/Ракиураны Оңтүстік аралдың түбегі деп ойлады). Ол сондай-ақ Солтүстік аралды Оңтүстік аралдан бөліп тұратын Кук бұғазын анықтады, оны Тасман көрмеген. Содан кейін Кук батысқа қарай сапар шегіп, 1770 жылғы 19 сәуірде Австралияның оңтүстік-шығыс жағалауына жетті, осылайша оның экспедициясы Австралияның шығыс жағалауын кездестірген алғашқы еуропалықтар болды. 23 сәуірде ол Бруш аралының жанындағы Баули-Пойнт маңындағы жергілікті австралиялықтарды алғаш рет тікелей көрді және күнделігіне мынандай жазба жасады: «Жағалауға соншалықты жақын болдық, теңіз жағалауындағы бірнеше адамды ажыратуға мүмкіндік болды, олар өте қара немесе қызғылт қара түсті болып көрінді, бірақ бұл олардың терісінің нақты түсі ме, әлде киімдері ме екенін білмеймін». 29 сәуірде Кук пен оның экипажы құрлыққа алғаш рет қазіргі Кёрнелл түбегі деп аталатын жерге қонды. Осы жерде Джеймс Кук Гвегал тайпасымен алғаш рет байланыс жасады. Ботаника шығанағынан шыққаннан кейін ол солтүстікке қарай жалғастырды. Ұлы Барьерлік рифте кемесінің зардап шегуінен кейін сапар жалғасты, Торрес бұғазы арқылы өтіп, Батавия, Жақсы Үміт мүйісі және Сент-Елена арқылы Англияға оралды.

Екінші сапар (1772 1775 ж.)

1772 жылы Корольдік қоғам Кукке гипотетикалық Terra Australis-ті қайта іздеуді тапсырды. Бірінші саяхатында Кук Жаңа Зеландияны айналып өту арқылы оның оңтүстікке қарай үлкен құрлықпен байланыспағанын көрсетті. Австралияның шығыс жағалауының көбін картаға түсіріп, оның континенттік мөлшерде екенін анықтағанмен, Корольдік қоғам Terra Australis одан да оңтүстікте жатыр деп санады. Бұл сапарда Кук басшылық етті, ал Тобиас Фурно серік кемесіне басшылық жасады. Кук экспедициясы жер шарын ең оңтүстік ендікте айналып өтіп, Антарктика шеңберінен (17 қаңтар 1773) алғашқылардың бірі болып өтті. Антарктикадағы тұманға байланысты "Резолюция" мен "Әуесқойлық" кемелері бөлініп кетті. Фурно Жаңа Зеландияға бет бұрды, онда маорилермен болған қақтығыста бірнеше сарбазын жоғалтты, соңынан Ұлыбританияға қайтып оралды, ал Кук Антарктиканы зерттеуді жалғастырып, 1774 жылғы 31 қаңтарда 71°10' оңтүстік еніне жетті.

Үшінші сапар (1776 1779)

Соңғы сапарында Кук қайтадан HMS Resolution командалық жасады, ал капитан Чарльз Клерк басшылық етті. Саяхат, ресми түрде, Тынық мұхиты аралдарының Омаиын Таитиге қайтару мақсатымен жоспарланған, сондай көзқарас жұртшылыққа ұсынылды. Бірақ сапардың басты міндеті – Америка құрлығын айналып өтетін Солтүстік-Батыс жолын табу еді. Таитиде Омаиды қалдырғаннан кейін Кук солтүстікке бет бұрып, 1778 жылы Гавай аралдарына келген алғашқы еуропалық атанды. 1778 жылғы қаңтарда Кауаи аралының Ваймеа портына алғаш рет қонғаннан кейін Кук архипелагты «Сэндвич аралдары» деп атады, бұл атты Әскери-теңіз министрінің орынбасары, төртінші Сэндвич графының құрметіне берді. Сэндвич аралдарынан Кук солтүстікке, содан кейін солтүстік-шығысқа қарай жүзіп, Альта-Калифорниядағы испан бекіністерінің солтүстігіндегі Солтүстік Американың батыс жағалауын зерттеді. Кук Беринг бұғазына дейін жағалауды зерттеп, картаға түсірді, соның ішінде Аляскадағы Кук шығанағын анықтады. Бір сапардың ішінде Кук алғаш рет әлемдік карталарда Солтүстік Американың солтүстік-батыс жағалауының көп бөлігін белгіледі, Алясканың аумағын анықтады және Тынық мұхитының солтүстік шекарасын зерттеудегі орыстардың (батыстан) және испандықтардың (оңтүстіктен) ізденістеріндегі олқылықтарды жойды. Кук 1779 жылы Гавайиге қайта оралды. Аралдарды шамамен сегіз апта бойы аралағаннан кейін, ол Гавай аралдарындағы ең ірі арал – Гавай аралының Кеалакекуа шығанағына жетті. Кук аралға келген кез Макахики егін шілдесімен сәйкес келді, ол полинезиялық құдай Лоноға арналған гавайлік табыну мерекесі еді. Қызықтай жайт, HMS Resolution кемесінің пішіні, әсіресе мачталардың құрылымы, желкендері мен тұтқалары, сол маусымдағы құдайға арналған табыну рәсімінде маңызды рөл атқаратын белгілі бір артефакттарға ұқсас еді. Бұл пікірді алғаш рет Кук экспедициясының мүшелері ұсынғанмен, 1992 жылы гавайлықтардың Кукты Лоно деп қабылдағандығына және оны қолдайтын дәлелдерге күмән туды. Бір айдан кейін Кук Тынық мұхитының солтүстігін зерттеуді жалғастырды. Алайда Гавай аралынан шыққаннан кейін көп ұзамай «Резолюция» кемесінің алдыңғы мачтасы сынды, сондықтан кемелер жөндеу үшін Кеалакекуа шығанағына қайта оралды. Еуропалықтар мен гавайлықтар арасында шиеленіс күшейді, қақтығыстар мен даулар туды. 1779 жылғы 14 ақпанда Кеалакекуа шығанағында гавайлықтар Куктің кішкентай қайықтарының бірін тартып алды. Ұрлық Таитиде және басқа да аралдарда жиі кездесетін болғандықтан, Кук ұрланған заттар қайтарылғанша кешірімділерді ұстап отыруға тырысқан болар еді. Гавайлықтардың дәстүрі бойынша, оны Калайманокахоʻоваха немесе Канаина есімді бас әмірші өлтірді. Гавайлықтар оның денесін алып кетті. Сонымен қатар, Куктің төрт адамы қаза тауып, тағы екеуі жарақат алды. Алайда, арал тұрғындары Кукке деген құрметті сақтап, оның денесін сақтады. Олар сол кездегі дәстүрге сәйкес, оның денесін қоғамның басшылары мен ең жоғары ақсақалдарына арналған жерлеу рәсімдерімен дайындады. Денесінен ішек-қарны алынып, етін жеңілдету үшін пісірілді, ал сүйектері діни икона ретінде сақтау үшін мұқият тазартылды. Осылайша сақталған Куктің кейбір сүйектері кемедегілерге қайтарылып, теңізде жерленді. Клерк экспедицияның басшылығын өз мойнына алды. Клерк қайтыс болғаннан кейін «Резолюция» мен «Дискавери» 1780 жылғы қазан айында Куктің алғашқы сапарының қатысушысы Джон Гор және капитан Джеймс Кингтің басшылығымен үйге оралды. Англияға келгеннен кейін Кинг Кук сапары туралы есебін аяқтады.

Британдық отаршылдық

1789 жылы Уильям Блайға қарсы «Баунти» кемесіндегі көтеріліс салдарынан бірнеше көтерілісші Корольдік теңіз күштерінен қашып, кейін британдық колонияға айналған Питкэрн аралдарына қоныстанды. Ұлыбритания 1788 жылы Австралияда, 1840 жылы Жаңа Зеландияда және 1872 жылы Фиджиде де отарлар құрды, Океанияның көп бөлігі Ұлыбритания империясының құрамына қосылды. XIX ғасырдың соңында Гилберт (қазіргі Кирибати) және Эллис (қазіргі Тувалу) аралдары Ұлыбританияның ықпалына өтті. Эллис аралдары 1892 жылдан 1916 жылға дейін Британдық Батыс Тынық мұхиты аймақтарының (ББТМ) құрамында, ал 1916 жылдан 1974 жылға дейін Гилберт және Эллис аралдары колониясының бөлігі ретінде Резидент комиссар басқаруымен британдық протекторат ретінде әкімшілік етілді. Океаниядағы соңғы отарланған аралдардың бірі Ниуэ (1900) болды. 1887 жылы 1887 жылдан 1896 жылға дейін Ниуэге билік еткен король Фата а Ики, отарлаудың жағымсыз салдарынан қорқып, британ империясына егемендігін беруді ұсынды. Бұл ұсыныс 1900 жылға дейін қабылданбады. Ниуэ британдық протекторат болды, бірақ Ұлыбританияның тікелей қатысуы 1901 жылы Жаңа Зеландия аралды аннексиялаған кезде тоқтатылды.

Француз отаршылдығы

1834 жылы Таитиге француз католик миссионерлері келді; 1836 жылы оларды қуу Францияны 1838 жылы әскери кемені жіберуге мәжбүр етті. 1842 жылы Таити мен Тауата католик миссионерлерінің жұмысына кедергі келтірмей, француз протектораты деп жарияланды. Папете қаласы 1843 жылы құрылды. 1880 жылы Франция Таитиді аннексиялап, оның мәртебесін протектораттан колонияға өзгертті. 1853 жылдың 24 қыркүйегінде Наполеон III-нің бұйрығымен адмирал Феврье Деспойнт Жаңа Каледонияны ресми түрде иеленді, ал Порт-де-Франс (Нумеа) 1854 жылдың 25 маусымында құрылды. Келесі жылдары батыс жағалауға бірнеше ондаған еркін қоныс аударушылар қоныстанды. 1873-1876 жылдар аралығында Жаңа Каледонияға 4200 саяси тұтқын "жер аударылды".

Испан отаршылдығы

1529 жылы испандық саяхатшы Алонсо де Салазар Маршалл аралдарына қонды. Кейіннен оларды ағылшын саяхатшысы Джон Маршаллдың құрметіне атады, ол 1788 жылы Томас Гилбертпен бірге Ботаника шығанағынан Кантонға (Бірінші флоттың екі кемесі) жолда келіп, осы аралдарды зерттеді. 1770 жылғы қарашада Фелипе Гонсалес де Ахедо Перу вице-корольдігінен шыққан экспедицияға жетекшілік етті, ол Дэвис жерін және Мадре-де-Диос аралын іздеді, сондай-ақ шетелдік теңіз күштерінің әрекетін бақылады. Бұл экспедиция Исла-де-Сан-Карлос (Пасха аралы) жеріне қонды және Рапа-Нуи патшасы Атаму Текенамен аннексия шартына қол қойды.

Голландиялық отаршылдық

1606 жылы Луис Ваз де Торрес Жаңа Гвинеяның оңтүстік жағалауын Милн шығанағынан Папуа шығанағына дейін зерттеді, соның ішінде Сан-Лоренцо шығанағын да барлады, оған Бахия де Сан-Лоренцо деген ат қойды. Оның экспедициясы сондай-ақ Базилаки аралын ашты, оны Tierra de San Buenaventura деп атады және 1606 жылдың шілдесінде Испания үшін иеленді. 18 қазанда оның экспедициясы қазіргі Индонезиядағы аралдың батыс бөлігіне жетіп, Испания королі үшін осы аумақты да иеленді. Келесі еуропалық талап 1828 жылы болды, осы кезде Нидерланды аралдың батыс жартысын Нидерланд Жаңа Гвинеясы деп ресми түрде жариялады. 1883 жылы, Жаңа Ирландияны француздықтардың қысқа мерзімдік басып алуынан кейін, британдық Квинсленд колониясы Оңтүстік-Шығыс Жаңа Гвинеяны иеленді. Алайда, Квинсленд үкіметінің жоғары жатқан басшылары бұл талапты жоққа шығарды және 1884 жылы Германия Солтүстік-Шығыс Жаңа Гвинеяны Неміс Жаңа Гвинеясының протектораты (сонымен қатар Кайзер Вильгельмсланд деп те аталады) ретінде иеленген кезде тікелей жауапкершілікті өз мойнына алды. Голландтың алғашқы мемлекеттік бекеттері 1898 және 1902 жылдары құрылды: солтүстік жағалаудағы Манокуари, батыстағы Фак-Фак және Британдық Жаңа Гвинеямен шекарадағы оңтүстіктегі Мерауке. Неміс, голланд және британдық отаршылдық әкімшіліктері өз аумақтарындағы ауылдық соғыстар мен бас кесу сияқты кең таралған әдеттерді басуға тырысты. 1905 жылы британ үкіметі Оңтүстік-Шығыс Жаңа Гвинеядағы әкімшілік жауапкершіліктің бір бөлігін Австралияға (аумақты "Папуа территориясы" деп атады) берді; ал 1906 жылы қалған жауапкершіліктің барлығын Австралияға тапсырды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде австралиялық әскерлер Германияның Жаңа Гвинеясын басып алды, ол 1920 жылы Жаңа Гвинея территориясына айналды, оны Ұлттар Лигасының мандаты бойынша Австралия басқарды. Австралия басқаруындағы аумақтар бірлесіп Папуа мен Жаңа Гвинея территориялары деп белгілі болды (1942 жылдың ақпанына дейін).

Неміс отаршылдығы

Германия 1884 жылы Жаңа Гвинеяда және 1900 жылы Самоада отарлар құрды. Папаның делдалымен және Германияның 4,5 миллион долларлық өтемақысын төлегеннен кейін, Испания 1885 жылы Германияның талабын мойындады. Германия протекторат орнатып, Жалуит және Эбон аралдарында копра (кептірілген кокос еті) саудасын дамыту үшін сауда бекеттерін ашты. Маршалл аралдарының Ирож (жоғары дәрежелі басшылары) неміс отаршылдығының бақылауында билік етуді жалғастырды.

Америка отаршылдығы

Құрама Штаттар Тынық мұхитына да кеңейді, 1857 жылы Бейкер аралы мен Хоуленд аралынан бастап, ал 1898 жылы Гавай АҚШ территориясына айналды. АҚШ, Германия және Ұлыбритания арасындағы Самоа аралдарына қатысты аумақтық даулар 1899 жылғы Үшжақты келісімге әкелді. Самоа өз мүдделерін АҚШ-пен 1904 жылғы 16 шілдеде Туи Мануа (Мануаның жоғарғы басшысы) Лалапуа деп аталатын жердегі Туи Мануаның Фалула сарайында қол қойған Мұрагерлік шарты арқылы үйлестірді (Туи Мануа үкіметінің ресми құжаттары, 1893; Губернатор кеңсесі, 2004). 1899 жылғы үшжақты келісімнен кейін Самоаның шығыс аралдары (Тутюила және Мануа тобын қоса алғанда) Самоаның батыс аралдарынан (Уполу және Савайиді қоса алғанда) бөлінді.

Жапон отаршылдығы

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Жапония Германиядан тартып алғаннан кейін Оңтүстік теңіздер мандатын өзіне қаратып алды. Жапондық штаб-пәтер Германияның әкімшілік орталығы – Жалуит қаласында орналасты. 1944 жылдың 31 қаңтарында, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық әскерлер Кваджалейн атоллына түсті, ал 3 ақпанда Кваджалейн және Эневетак атолдарындағы қаһарлы шайқастардан кейін АҚШ теңіз жаяу әскерлері мен әскерлері жапондықтардан аралдарды басып алды. 1947 жылы АҚШ, оккупациялық держава ретінде, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесімен Микронезияның көп бөлігін, оның ішінде Маршалл аралдарын Тынық мұхиты аралдарының сенімдік территориясы ретінде басқару туралы келісім жасады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапония батыс елдерінен билікті тартып алып, көптеген мұхиттық колонияларды жаулап алды.

Самоа дағдарысы 1887-1889

Самоа дағдарысы – Самоадағы Азамат соғысы кезінде 1887 жылдан 1889 жылға дейін АҚШ, Императорлық Германия және Британ империясы арасында Самоа аралдарын бақылау үшін болған қақтығыс. Гавайи Корольдігінің премьер-министрі Уолтер М. Гибсон Тынық мұхитында империя құруды ұзақ жылдар бойы жоспарлаған. 1887 жылы оның үкіметі колониялық державаларға қарсы одақ іздеу үшін "өздігінен жасалған соғыс кемесі" Каимилоаны Самоаға жіберді. Бұл неміс теңіз күштерінің күдігін тудырып, экипаж мінез-құлқына байланысты ұятқа алып келді. 1889 жылғы оқиғаға үш американдық соғыс кемесі – Вандалия, Трентон және Нипсик, сондай-ақ үш неміс соғыс кемесі – SMS Адлер, SMS Ольга және SMS Эбер қатысты. Олар бірнеше ай бойы Апия портында бір-бірін тоқтатып тұрды, бұл жағдайды британдық соғыс кемесі бақылады. Қақтығыс 15 және 16 наурызда циклонның порттағы барлық алты кемені қиратуымен аяқталды. Каллиопа порттан қашып, дауылдан аман қалды. Роберт Луис Стивенсон Апиадағы дауылды және оның салдарынан болған оқиғаларды куә болды және кейіннен көргендері туралы жазды. Самоадағы Азамат соғысы Германия, АҚШ және Ұлыбританияның қатысуымен жалғасты, нәтижесінде 1899 жылғы Үшжақты келісім арқылы Самоа аралдары Америка Самоасы және Неміс Самоасы болып бөлінді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыстың Азия және Тынық мұхит аймағы – Тынық мұхиты мен Қытайдағы Германияның отарлық иелігін басып алу. Ең маңызды әскери қимыл қазіргі Қытайдағы Цинтао қамалы болды, бірақ кішігірім шайқастар Бита-Пака шайқасында және Неміс Жаңа Гвинеясындағы Тома қамалында да болды. Азия мен Тынық мұхитындағы Германия мен Австрияның қалған иеліктері қан төгілмей құлдырады. Теңіз соғысы жиі кездесті; барлық отаршылдық державалардың теңіз эскадрильялары Үнді немесе Тынық мұхиттарында орналасқан. Бұл флоттар Германия басып алған аумақтарға шабуылдар жасау және Шығыс Азия эскадрильясын жою арқылы жұмыс істеді. Тынық мұхитындағы алғашқы құрлықтағы шабуылдардың бірі – 1914 жылдың тамызында Жаңа Зеландия күштерінің Неміс Самоасын басып алуы. Самоаға басып кіру науқаны 1000-нан астам жаңа зеландиялықтың австралиялық және француздық теңіз эскадрильясының қолдауымен неміс колониясына қонғаннан кейін қан төгілмей аяқталды. 1914 жылдың қыркүйегінде австралиялық күштер Германияның Жаңа Гвинеясына шабуыл жасады: 500 австралиялық 300 неміс және жергілікті полиция қызметкерлерімен Бита-Пака шайқасында кездесті; одақтастар жеңіске жетті, ал немістер Томаға шегінді. Австралиялықтар мен британдық әскери кемелері немістерді және олардың отарлық азаматтарын қоршап алды, нәтижесінде немістер капитуляциялады. Тома түскеннен кейін Жаңа Гвинеяда неміс күштерінің қалдықтары ғана қалды, олар австралиялық күштермен кездескенде көбінесе капитуляциялады. 1914 жылдың желтоқсанында Ангорум маңында бір неміс офицері отыз жергілікті полициямен оккупацияға қарсылық көрсетуге тырысты, бірақ оның күші австралиялық барлаушы тобына атқылағаннан кейін дезертирлік жасады, содан кейін ол тұтқындалды. Жапон Императорлық Бас штабының Гавай операциясы немесе Операция АИ, сондай-ақ жоспарлау кезінде Операция Z – АҚШ-тың Перл-Харбор әскери-теңіз базасына жасалған күтпеген шабуыл. Бұл шабуыл АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуына әкелді. Шабуылдың мақсаты – АҚШ Тынық мұхиты флотының Жапония Империясының Оңтүстік-Шығыс Азияда Ұлыбритания, Нидерланды және АҚШ-тың теңізден тыс аумақтарына қарсы жоспарлаған әскери қимылдарына кедергі келтірмеу үшін алдын алу шарасы болды. Жапондықтар АҚШ-тың Филиппиндегі және Ұлыбританияның Малайя, Сингапур және Гонконгтағы иеліктеріне бір уақытта шабуыл жасады. Кейін жапондықтар Жаңа Гвинеяға, Соломон аралдарына және басқа Тынық мұхит аралдарына басып кірді. Жапондықтар Коралл теңізі шайқасында және Кокода жорығында кері шегінді, содан кейін 1945 жылы толық жеңіліске ұшырады. Океандық майдан шайқастарының ең маңыздылары Соломон аралдары кампаниясы, Дарвинге жасалған әуе шабуылдары, Кокода жолы және Борнео кампаниясы болды. 1940 жылы Француз Полинезиясының әкімшілігі Бос Франция күштерін мойындады және көптеген полинезиялықтар Екінші дүниежүзілік соғыста қызмет етті. Француздар мен полинезиялықтардың білмегені – Жапон Империясының Коноэ кабинеті 1940 жылдың 16 қыркүйегінде Француз Полинезиясын соғыстан кейінгі әлемде жапон иелігіне айналатын көптеген аумақтардың қатарына қосты, бірақ Тынық мұхитындағы соғыс барысында жапондықтар француз аралдарына шабуыл жасай алмады.

Соломон аралдарындағы науқан

Екінші дүниежүзілік соғыстың ең қатал шайқастары Соломон аралдарында өтті. Одақтас күштерінің Жапон императорлық әскеріне қарсы ең маңызды операциясы 1942 жылдың 7 тамызында Флорида аралдарындағы Тулагиде және Гуадалканалдағы Қызыл жағажайда бір мезгілде теңізден бомбалау және десантпен басталды. Гуадалканал шайқасы Тынық мұхиты соғысындағы маңызды және қанды шайқасқа айналды, одақтастар жапондықтардың кеңеюін тоқтатуға кіріскенде. Соғыс кезінде стратегиялық маңызға ие болған жағалау күзетшілері, жапондықтар бақылауындағы алыс аймақтарда, көбінесе жапон аралдарында, жапондық теңіз күштерінің, әскерінің және әуе күштерінің қозғалысы туралы ерте ескерту және барлау ақпаратын ұсынды. "Слот" атауы Жапон гарнизонын жабдықтау үшін Токио экспресі қолданған Нью-Джорджия бұғазына берілді. Гуадалканалдағы 36 000-нан астам жапон әскерінің шамамен 26 000-ы қаза тапты немесе хабарсыз жоғалып кетті, 9 000-ы аурудан қайтыс болды, ал 1 000-ы тұтқынға алынды.

Кокода тректің науқаны

Кокода жорығы – 1942 жылдың шілдесінен қарашасына дейін Жапония және одақтас, негізінен Австралия әскерлері арасында Австралияның Папуа аумағында болған бірнеше шайқастардан тұратын жорық. Жаңа Гвинеяның солтүстік жағалауындағы Гонаға жақын жерге жапондықтар қонғаннан кейін, Оуэн Стэнли таулары арқылы оңтүстікке қарай жылжуға тырысып, Австралияны АҚШ-тан оқшаулау стратегиясының бір бөлігі ретінде Порт-Морсбиді басып алуды көздеді. Бастапқыда оларға қарсы тұруға шектеулі австралиялық күштер ғана болды. Жылдам ілгерілегеннен кейін, жапондық Оңтүстік теңіздер күші Авалада аз санды австралиялық күштермен шайқасып, оларды Кокодаға қайта шегіндірді. Австралиялық милиция кейіннен бірнеше жапондық шабуылдарды тойтарып, бірақ Оуэн Стэнли жотасынан, Кокода жолымен шегінуді бастады. Порт-Морсбиге жақын келгенде, жапондықтар күші әлсіреп, австралиялықтардан қосымша күштер келді. Жабдықтау желісін артта қалдырған және Гуадалканалдағы жеңілістерден кейін, жапондықтар қорғанысқа көшіп, оңтүстікке қарайғы шабуылдарының шегіне белгі қойды. Жапондықтар солтүстік жағалауда қорғаныс позициясын орнату үшін шегінді, бірақ 2 қарашада Кокоданы қайта басып алған австралиялықтар оларды қуды. Қараша және желтоқсан айларында шайқастар жалғасты, Австралия және АҚШ күштері жапондық жағажайларға шабуыл жасады, бұл кейін Буна-Гона шайқасы деп аталды.

Океаниядағы ядролық сынақтар

Халық санының аздығына байланысты Океания атмосфералық және жер асты ядролық сынақтар үшін танымал орынға айналды. Сынақтарды әртүрлі аймақтарда Ұлыбритания (Operation Grapple және Operation Antler операциялары), АҚШ (Бикини атолы және Маршалл аралдары) және Франция (Моруроа) жүргізді, бұл жергілікті тұрғындар үшін көбінесе қасіретті салдарға әкелді. 1946 жылдан 1958 жылға дейін Маршалл аралдары АҚШ үшін Тынық мұхитындағы сынақ алаңы ретінде қызмет етті және әртүрлі атолдарда 67 ядролық сынақ өтті. 1952 жылдың 1 қарашасында (жергілікті уақыт бойынша) Маршалл аралдарындағы Эневетак атолында АҚШ «Майк» кодовый атымен әлемдегі алғашқы сутекті бомбасын сынақтан өткізді. 1954 жылы Маршалл аралдарында американдық Castle Bravo сутекті бомбасын сынақтан өткізудің салдарынан Ронгелап атолының тұрғындары өз аралын тастап кетуге мәжбүр болды. Үш жылдан кейін арал тұрғындарына қайта оралуға рұқсат берілді, бірақ олар қатерлі ісіктің жоғары деңгейіне тап болды. Олар 1985 жылы қайтадан эвакуацияланды және 1996 жылы 45 миллион доллар көлемінде өтемақы алды. 1950 жылдары Оңтүстік Австралиядағы Маралингада британдық сынақтар сериясы жүргізілді, бұл Питжантжаджара және Янкунтжаджара халықтарын атамекендерінен кетуге мәжбүр етті. 1962 жылы Францияның Алжирдегі алғашқы ядролық сынақ полигоны тәуелсіздік алды, ал Туамоту архипелагындағы Моруроа атолы жаңа сынақ орны ретінде таңдалды. Моруроа атолы француз ядролық сынақтарының орны ретінде танымал болды, себебі Тынық мұхитындағы көптеген сынақтар тоқтатылғаннан кейін де мұнда сынақтар жүргізілді. Океанияның көптеген елдері бұл сынақтарға қарсы болды. Соңғы атмосфералық сынақ 1974 жылы, ал соңғы жер асты сынағы 1996 жылы өтті. 1980 жылдары Тынық мұхитындағы француз ядролық сынақтары қырқыс дау тудырды. 1985 жылы француз барлаушылары «Rainbow Warrior» кемесін Моруроа сынақ алаңына жетпеуі үшін Оклендте батырды. 1995 жылдың қыркүйегінде Франция үш жылдық мораторийден кейін Фангатауфа атолында ядролық сынақтарды қайта бастап, кең ауқымды наразылықтарды тудырды. Соңғы сынақ 1996 жылдың 27 қаңтарында өтті. 1996 жылдың 29 қаңтарында Франция Ядролық сынақтарды толық тоқтату шартына қосылатынын және енді ядролық қаруды сынамайтынын жариялады.

Фиджилік төңкерістер

Фиджиде бірнеше төңкеріс болды: 1987 және 2006 жылдары әскери төңкерістер, ал 2000 жылы – азаматтық төңкеріс. Олардың барлығы түпкілікті себебі фиджиліктер мен индофиджиліктер арасындағы этникалық шиеленістерге байланысты болды. Индофиджиліктер бастапқыда он тоғызыншы ғасырдың соңы мен жиырмасыншы ғасырдың басында аралдарға келісімшарт бойынша жұмыс істеу үшін келді. 1987 жылғы төңкеріс көпұлтты коалиция сайлауынан кейін болды, оны подполковник Ситивени Рабука этникалық фиджиліктерге қатысты нәсілдік кемсітушілікке ұшырағанын айтып құлатты. Төңкеріс Біріккен Ұлттар Ұйымы тарапынан айыпталып, Фиджи Ұлттар Достастығынан шығарылды. 2000 жылғы төңкеріс 1987 жылғы оқиғаның қайталануы болды, бірақ оны азаматтық Джордж Спейт, көрінеу әскери қолдаумен басқарды. Спейтке қарсылық білдірген коммодор Фрэнк Баинимарама оны қабылдап, жаңа премьер-министрді тағайындады. Кейін Спейт мемлекетке опасыздық жасағаны үшін сотталып, айыпталды. Көптеген фиджиліктер Спейтке және оның жақтастарына жасалған қатысуға наразы болды, төңкеріс заңды деп санады. 2006 жылы Фиджи Парламенті 2000 жылғы төңкеріске қатысқандарды кешіруді көздеген бірқатар заң жобаларын енгізуге тырысты. Баинимарама бұрынғы төңкерістердің құқықтық және нәсілдік теңсіздіктері жалғасатынынан алаңдап, өзі төңкеріс жасады. Бұл халықаралық қоғамдастық тарапынан айыпталып, Фиджи қайтадан Достастықтан уақытша шығарылды. 2006 жылы сол кездегі Австралияның қорғаныс министрі Брендан Нельсон Фиджи шенеуніктерін Фиджиге жақын жерде орналасқан Австралия Әскери-теңіз күштері туралы ескертті, олар Австралия азаматтарына жасалған кез келген шабуылға жауап беретін болады.

Бугенвиль азаматтық соғысы

Австралия үкіметі Бугенвиль азамат соғысында 15 000-ден 20 000-ға дейін адам қаза болуы мүмкін деп бағалаған. Көбірек сақтықпен қарағанда, жауынгерлер арасындағы қаза болғандардың саны 1 000–2 000-ға жетеді. 1975 жылдан бастап Бугенвиль провинциясы Папуа – Жаңа Гвинеядан бөлініп шығуға әрекеттенді. Папуа – Жаңа Гвинея оған қарсы тұрды, себебі Бугенвильде Папуа – Жаңа Гвинея экономикасы үшін өте маңызды Пангуна кені орналасқан еді. Бугенвиль революциялық әскері 1988 жылы кенге шабуыл жасады, нәтижесінде келесі жылы ол жабылуға мәжбүр болды. BRA-ның одан әрі әрекеттері төтенше жағдай жариялауға алып келді және қақтығыс шамамен 2005 жылға дейін жалғасты, сол кезде тәуелсіздік көшбасшысы және Бугенвильдің өзін король деп жариялаған Фрэнсис Она безгектен қайтыс болды. Австралия жетекшілігімен бейбітшілік сақтаушы әскерлер 1990 жылдардың соңынан бері аймақта орналасқан, ал тәуелсіздік туралы референдум 2010 жылдары өткізіледі.

Қазіргі заман

1946 жылы француз полинезиялықтарына француз азаматтығы берілді және аралдардың мәртебесі теңізден тыс аумақ болып өзгертілді; аралдардың атауы 1957 жылы Polynésie Française (Француз Полинезиясы) болып өзгертілді. Австралия мен Жаңа Зеландия 20 ғасырда доминионға айналды, 1942 және 1947 жылдары Вестминстер заңы қабылдады, бұл олардың Ұлыбританиядан заңнамалық тәуелсіздігін белгіледі. 1959 жылы Гавай АҚШ штатына қосылды. 1962 жылы Самоа Тынық мұхитындағы тәуелсіздік алған алғашқы мемлекет болды. 1968 жылы Науру екінші болып тәуелсіздік алды, содан кейін 1970 жылы Фиджи мен Тонга, ал 1970 және 1980 жылдары тағы көптеген елдер тәуелсіздік алды. Оңтүстік Тынық мұхиты форумы 1971 жылы құрылды, ол 2000 жылы Тынық мұхиты аралдары форумы болып өзгерді. Бугенвилл аралы, географиялық тұрғыдан Соломон аралдары архипелагының бөлігі болғанымен, саяси тұрғыдан Папуа-Жаңа Гвинеяның құрамында, 1975 жылы тәуелсіздік алуға тырысты, бірақ сәтті болмады, ал 1990 жылдардың басында азаматтық соғыс болды, кейіннен оған автономия берілді. 1979 жылдың 1 мамырында Маршалл аралдарының саяси мәртебесінің өзгеруін мойындап, АҚШ Маршалл аралдарының конституциясын және Маршалл аралдары Республикасының үкіметін құруды мойындады. Конституцияда американдық және британдық конституциялық қағидалар қамтылған. 1852 жылы Француз Полинезиясына ішінара ішкі автономия берілді; 1984 жылы автономия кеңейтілді. Француз Полинезиясы 2004 жылы Францияның толыққанды теңізден тыс ұжымы болды. 2001-2007 жылдар аралығында Австралияның Тынық мұхиты бойынша саясаты пана іздеушілерді Тынық мұхитындағы бірнеше елдерге, соның ішінде Наурудағы ұстау орталығына жіберді. Австралия, Жаңа Зеландия және басқа елдер 2003 жылдан бастап көмек сұранысынан кейін Соломон аралдарына аймақтық көмек миссиясына қатысты.