Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Киффа бұрандалары – сирек кездесетін ұнтақталған шыны бұрандалар. Олар Мавританияның Киффа қаласымен байланыстырылады, онда француз этнологы Р. Мауни оларды 1949 жылы алғаш рет сипаттаған. Киффа бұрандалары – бұранда жасаудағы ең жоғары шеберлік пен тапқырлықтың көрінісі болып табылады, өйткені олар ең қарапайым материалдар мен құралдарды пайдаланып жасалған: ұнтақталған еуропалық шыны бұрандалар немесе олардың сынықтары, бөтелке шынылары, керамика сынықтары, қалайы банкалар, таяқшалар, болат инелер, араб талшыны және ашық от. "Киффа бұрандасы" термині 1980 жылдары АҚШ-тағы бұранда коллекционерлері тарапынан Мавританиядағы Киффаның ежелгі бұранда жасау орталықтарының бірінің құрметіне қойылған. Питер Фрэнсис, кішінің айтуынша, Батыс Африкада ұнтақталған шыны бұрандалар жасау бірнеше ғасыр бұрын, ал Мавританияда шамамен 1200 жылға дейін соңғы жылдарға дейін барып тоқтауы мүмкін. Мавр ұнтақталған шыны бұрандалары Фұстат және басқа жерлерде жасалған ескі ислам бұрандаларының үлгісі деп саналады. Мавританиядағы ұнтақталған шыны бұрандалар жасау ежелгі дәстүр болып саналады, бірақ олардың жасын растайтын археологиялық дәлелдер әзірге табылған жоқ.
Kiffa beads are rare powder glass beads. They are named after the Mauritanian city of Kiffa, where French ethnologist R. Mauny documented them first in 1949. Kiffa beads represent one of the highest levels of artistic skill and ingenuity in beadmaking, being manufactured with the simplest materials and tools available: pulverized European glass beads or fragments of them, bottle glass, pottery shards, tin cans, twigs, steel needles, some gum arabic, and open fires. The term Kiffa bead, named after one of the old bead making centres of Kiffa in Mauritania, was coined by United States bead collectors during the 1980s. According to Peter Francis, Jr., the making of powder glass beads in West Africa may date back a few hundred years, and to possibly 1200 CE in Mauritania. Maure powder glass beads are believed to copy older, Islamic beads, of the type made in Fustat and elsewhere. Although the making of Mauritanian powder glass beads appears to be an ancient tradition, no archaeological evidence to establish their age has been found to date.
Өндіріс
Ұсақ ұнтақталған шыныға сілекей немесе арабика қышқылы сияқты сумен сұйытылған байланыстырғыш қосылады. Әшекейлер шыны ұнтағынан, яғни ұнтақталған шыныны байланыстырғыш затпен араластырып, көбінесе болат ине сияқты өткір құралмен жағылады. Мәрмәрлер шағын ыдыстарға, көбінесе сардина консервілеріне салынып, ашық отта қалыпсыз балқыту үшін қыздырылады. Киффа мәрмәрлері әртүрлі пішінде жасалды: көк, қызыл және көп түсті үшбұрыштар, сары, қара, ақ, қызыл және көк шеврон өрнегімен және көзге ұқсайтын әшекейлермен; көк, қызыл және көп түсті алмаз пішінді мәрмәрлер; сигар пішінді және конус тәрізді мәрмәрлер, сондай-ақ түрлі шағын шар және жалпақ мәрмәрлер. Көп түсті әшекейлі дәстүрлі мәрмәрлерде байқалатын түс тізбегі әрқашан бірдей: қызыл, сары, қара (қоңыр), сары, қызыл, ақ, көк, ақ. Көбінесе беткі жағы да әшекейленеді, және әр түрлі мәрмәр жасаушы отбасылардың өзіндік стильдері болған деп есептеледі. Бұл мәрмәрлерді кигендер үшін олардың барлығы амулеттік қасиеттерге ие болды. Түстер, пішіндер және сан алуан күрделі әшекей үлгілерінің барлығы белгілі бір мағынаға ие, олардың көпшілігі қазір ұмытылған.
Glass which is finely crushed to a powder is mixed with a binder such as saliva or gum arabic diluted in water. Decorations are made from the glass slurry i. e. crushed glass mixed with a binder and applied with a pointed tool, usually a steel needle. The beads are placed in small containers, often sardine cans and heated to fuse the glass on open fires without moulds. Kiffa beads were made in various shapes: blue, red, and polychromatic triangles with yellow, black, white, red and blue chevron type and decorations that resemble eyes; blue, red and polychromatic diamond shaped beads; cigar shaped and conical beads as well as a variety of small spherical and oblate beads. Colour sequences observed on traditional beads with polychromatic decorations are always the same, i. e. red yellow black (dark brown) yellow red white blue white. Often the obverse is decorated as well, and it is believed that different bead making families had their own distinct styles. For their wearers, all these beads held amuletic properties. The colours, shapes and the many different intricate decorative patterns all having specific meanings, most of them forgotten today.
Қолданылуы
Алмаз пішіндес Киффа әшекейлері дәстүрлі түрде білезіктерге тағылып, былғары жолақтарға тігіліп, көк және қызылдың белгілі бір пропорциясынан тұратын дәстүрлі жиынтықтарға жинақталған. Олардың өрнектері кигендерін қорғайды және олардың өнімділігін арттырады деп сендіріледі, сондай-ақ кейбіреулері бұл әшекейлер сиыр қабығын (каури) имитациялауы мүмкін деген болжам бар. Үшбұрыш тәрізді және шар пішіндес әшекейлер шашқа тағылатын безендіру үшін қолданылған. Дәстүрлі жиынтықтар үш үшбұрыштан тұратын екі толық жиынтықтан құралуы мүмкін, олардың әрқайсысы бір көк, бір қызыл және бір көп түсті болып, шақырдың биіктігінде тағылған. Көптеген кішкентай шар немесе жалпақ пішіндес әшекейлер шашқа тағылған немесе әртүрлі комбинацияларда басқа шыны және тас әшекейлермен бірге мойынға тағылған, олар қызыл, көк немесе ақ түсті алдын ала дайындалған шыны әшекейдің "ортасынан" жасалған. 19 ғасырда жасалған қалыпты әшекейлерге шыны қоспасымен әрленген, бұл әшекейлер Чехияда жасалған болуы мүмкін. Кішкентай, сигара немесе цилиндр пішіндес әшекейлер көбінесе екі немесе тіпті үш қалыпты әшекейден құралған. Бұл әшекейлер нәзік және оңай сынып қалуға бейім.
Diamond shaped Kiffa beads were traditionally worn on bracelets, sewn onto strips of leather, and arranged in traditional sets composed of a specific ratio of blue to red to polychromatic specimens. Their patterns are believed to protect and to increase the fertility of their wearers and it has been proposed that some might imitate cowrie shells. Triangular shaped and spherical beads were worn as hair ornaments and traditional assemblages could be composed of two complementary sets of three triangulars each, one blue, one red and one polychromatic, worn at temple height. Many of the small spherical or oblate shaped beads were hair ornaments or worn in necklaces in various combinations with other glass and stone beads and were made by decorating a red, blue or white preformed glass bead "core". Glass slurry decorations were applied to moulded 19th century beads possibly of Czech origin. Smaller, cigar shaped or cylindrical beads are often also found to have been constructed from two or even three of the moulded beads. These are fragile and tend to break apart easily.
Қазіргі заманғы бұрандалар
1970-ші жылдары соңғы дәстүрлі мұны жасаушылардың қайтысымен Киффа мұны жасау тоқтатылды. 1990 жылдардың басынан бастап әйелдердің ұйымдасқан топтары қайтадан Киффа мұндарын жасап шығаруда, негізінен дәстүрлі әдістерді қолдана отырып. Дегенмен, жаңа мұндардың шеберлігі ескі мұндардың жоғары деңгейі мен сапасына жете алған жоқ. Батыс суретшілері полимер саздан немесе отта балқытылған шыныдан өз үлгілерін жасады, бірақ ешбір заманауи туынды дәстүрлі мұндардың әсемдігімен теңесе алмайды. Бұл Индонезия сияқты басқа елдерде жасалған заманауи имитацияларға да қатысты.
With the passing of the last of the remaining traditional bead makers during the 1970s, Kiffa bead crafting became extinct. Since the early 1990s, organized groups of women bead makers are again making Kiffa beads, using basically the same traditional methods. The craftsmanship of the new beads, however, has never reached the high standards and the quality that can be observed in the old beads. Western artists have made their own versions in polymer clay or lampworked glass, but none of the modern creations come close to resembling the beauty of traditional specimens. The same applies to modern imitations made elsewhere, for instance in Indonesia.