Кіріспе

Анна Франктың күнделігі

«Жас қыздың күнделігі» деп кеңінен танылатын Анна Франктың күнделігі – нацистердің Нидерландыны басып алу кезінде отбасымен екі жыл бойы жасырынғанда голланд тілінде жазған жазбаларының жинағы. 1944 жылы отбасы ұсталды, ал Анна Франк 1945 жылы Берген-Белсен концлагерінде тиф ауруынан қайтыс болды. Аннаның күнделіктерін Мип Гис және Беп Воскуйль тапты. Мип оларды Аннаның әкесі Отто Франкқа, отбасының жалғыз аман қалған адамына, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін берді. Күнделік содан бері 70-тен астам тілде жарық көрді. Ол алғаш рет «Het Achterhuis. Dagboekbrieven 14 маусым 1942 – 1 тамыз 1944» (Қосымша: Күнделік жазбалары 14 маусым 1942 – 1 тамыз 1944) деген атпен 1947 жылы Амстердамда «Uitgeverij Contact» баспасынан шықты. Күнделіктің ағылшын тіліне аудармасы – «Анна Франк: Жас қыздың күнделігі» (Doubleday & Company, АҚШ және Vallentine Mitchell, Ұлыбритания) 1952 жылы жарық көргеннен кейін көптеген сын пиғылдары мен оқырмандардың назарына ілікті. Оның танымалдылығы нәтижесінде 1955 жылы Франсис Гудрич пен Альберт Хакетт жазған «Анна Франктың күнделігі» пьесасы жарық көрді, олар осы пьесаны 1959 жылғы кино нұсқасына бейімдеді. Бұл кітап ХХ ғасырдың ең үздік кітаптарының тізіміне енді. 1947 жылы жарық көрген күнделіктің голланд тіліндегі нұсқасының авторлық құқығы автордың қайтыс болғаннан кейін 70 жыл өткен соң, 2016 жылдың 1 қаңтарында, Еуропалық Одақтың авторлық құқық заңнамасының жалпы ережесіне сәйкес тоқтап қалды. Осыдан кейін түпнұсқаның голланд тіліндегі нұсқасы онлайн режимінде қолжетімді болды.

Өмірбаян

Нацистер Нидерландыны басып алған кезде, Анна Франк 1942 жылдың 12 маусымында 13 жасқа толған күні сыйлық ретінде бос күнделікті алды. Анна Франк үйінің мәлімдемесінше, Аннаның күнделігі ретінде пайдаланған қызыл, клеткалы автограф кітабын таңдауы таңқаларлық емес, себебі ол оны бір күн бұрын әкесімен бірге үйіне жақын кітап дүкенінде қарап шыққанда таңдаған. Басты күнделік 14 маусымнан бастап жазылды. 1942 жылдың 5 шілдесінде Аннаның 15 жасар қарындасы Марго Германиядағы нацистік еңбек лагеріне ресми шақыру алды, ал 6 шілдеде Марго мен Анна ата-аналары Отто мен Эдитпен бірге жасырынып кетті. Кейін Оттоның серіктесі Герман ван Пелс, оның әйелі Аугуста және олардың жасөспірім ұлы Питер де қосылды. Олардың жасырынған жері Амстердамдағы Оттоның компания ғимаратының арт жағындағы қосымшаның жоғарғы қабаттарында болды. Отто Франк 1933 жылы «Опекта» деген бизнесті құрды. Ол пектин өндіруге және сатуға лицензия алды, пектин – джем жасауға қолданылатын зат. Жасырынып жүрген кезде ол бизнесін басқаруды тоқтатты. Бірақ 1945 жылдың жазында ол қайтып келгенде, қызметкерлерінің оны басқарып отырғанын көрді. Бәрі жасырынып отырған бөлмелер «Опекта» ғимаратында жылжымалы кітап сөресінің артында жасырылған. Төрт айдан кейін оларға көмекшілері Миеп Гиздің тіс дәрігері Фриц Пфеффер қосылды. Басылған нұсқада есімдер өзгертілді: ван Пельстер Ван Даандар, ал Фриц Пфеффер Альберт Дюссель болып алысты. Отто Франктың сенімді әріптестерінің көмегімен олар екі жыл мен бір ай бойы жасырынып жүрді. 1944 жылдың 6 маусымында одақтас күштер Францияның Нормандиясында десант түсірді, ал топ бұл жаңалықты біліп, азаттыққа үміттенді. 1944 жылдың 4 тамызында, одақтастар Бельгия-Голландия шекарасын бұзуға алты апта қалғанда, топ ашылып, нацистік концлагерлерге депортацияланды. Олардың сатқындыққа ұшырағаны ұзақ уақытқа дейін ойылды, бірақ олардың ашылуы кездейсоқ болуы мүмкін екенін көрсететін белгілер бар, полицияның шабуылы «рациондық алаяқтыққа» бағытталған. Сегіз адамның ішінде соғыстан тек Отто Франк ғана аман қалды. Анна нацистік Германиядағы Берген-Белсен концлагерінде қайтыс болғанда 15 жаста болды. Оның қайтыс болған күні әлі белгісіз, бірақ ол ақпан айының соңында немесе наурыз айының басында, 1945 жылдың 15 сәуірінде британ әскерлері концлагерьді азат еткенге дейін бірнеше апта бұрын қайтыс болған деп есептеледі. Қолжазбада оның бастапқы күнделіктері үш томға бөлінген. Бірінші том (қызыл және ақ клеткалы автограф кітабы) 1942 жылдың 14 маусымы мен 5 желтоқсаны аралығын қамтиды. Екінші сақталған том (мектеп оқулық) 1943 жылдың 22 желтоқсанында басталып, 1944 жылдың 17 сәуірінде аяқталады, сондықтан түпнұсқа том немесе томдар 1942 жылдың желтоқсаны мен 1943 жылдың желтоқсаны аралығында жоғалған деп болжанады, мүмкін тұтқындалғаннан кейін, нацистердің бұйрығымен жасырынған жер босатылған кезде. Алайда, бұл кезең Анна сақтау үшін қайта жазған нұсқасында қамтылған. Үшінші томда (мектеп оқулығы да болған) 1944 жылдың 17 сәуірінен 1 тамызына дейінгі жазбалар бар, Анна тұтқындалуға үш күн қалғанда соңғы рет жазған. Қағаздың шашыраған парақтарына жазылған қолжазбаны Миеп Гиз және Беп Воскуйл отбасы тұтқындалғаннан кейін, бірақ олардың бөлмелерін Амстердамдағы Sicherheitsdienst (SD, нацистік барлау агенттігі) кеңсесінің арнайы бөлімі қарағанға дейін, жасырынған жердің еденінен тапты. Қағаздарды Отто Франкқа соғыс аяқталғаннан кейін, 1945 жылдың шілдесінде Берген-Белсенде Марго мен Аннамен бірге болған Янни және Лиен Брильслипперлер Аннаның өлімі расталған кезде берді.

Формат

Күнделік "Қымбатты күнделік" немесе өзіне жазылған хаттар түрінде емес; Анна күнделігін "Китти" деп атайды, сондықтан хаттардың көбі Киттиге арналған. Анна бірінші томда, 1942 жылдың 25 қыркүйегінен 1942 жылдың 13 қарашасына дейін – бірінші дәптер аяқталғанға дейін, қосымшадағы достарына жоғарыда аталған есімдерді қолданды. Осы есімдер Нидерландылық танымал жазушы Циссі ван Марксвельдттың кітаптарындағы кейіпкерлерден алынғаны саналады. Ол жазбаларын кеңейтіп, барлығын Киттиге жолдау арқылы біркелкілендірді, жағдайларды түсіндірді, псевдонимдердің тізімін жасады және жалпы оқуға қызығушылық тудырмайтын немесе тым жекелеген эпизодтарды алып тастады. Екінші томды жазған кезде ол енді тек Киттиге ғана жазды.

Қымбатты Кішкентай

Көптеген жылдар бойы Китти кім екендігі немесе оған қандай шабыттанғандығы туралы көптеген болжамдар айтылды. 1996 жылы сыншы Ситсе ван дер Хок бұл есімнің Аннның соғысқа дейінгі досы Китти Эгидиге қатысты екенін жазды. Ван дер Хок, мүмкін, 1970 жылы Анне Франк қоры дайындаған «Анне Франкқа құрмет» басылымынан хабардар болған шығар, ондағы алғы сөз авторы, сол кездегі қор төрағасы Анри ван Праг, кейіпкердің нақты негізі бар екенін айтқан және Анне, Санне Ледерман, Ханнели Гослар және Китти Эгидині бөліп көрсеткен топтық суретті қосып, оны күшейткен. Дегенмен, Анне өзінің ешбір жазбасында Эгидиді есімдерін атамайды (іс жүзінде, жиі қайта жарияланатын фотосуретте Гослар мен Ледерманнан басқа, Анне 1944 жылы армандаған суреттері бар Мэри Бос есімді тағы бір қыз есімі айтылады) және Анненің нақты досына жазған хаттарының жалғыз салыстыруға болатын мысалы – 1942 жылдың қыркүйегінде Жаклин ван Марсенге жазған екі қоштасу хаты. Теодор Холман Ситсе ван дер Хокқа жауап ретінде 1942 жылдың 28 қыркүйегіндегі күнделік жазбасы кейіпкердің ойдан туғандығын нақты дәлелдейтінін жазды. Жаклин ван Марсен келісті, бірақ Отто Франк қызы сол есімді адамға хат жазғанда оның нақты танысын ойда ұстаған деп ойлады. Китти Эгиди сұхбатында бұл оның өзі болуы мүмкін екеніне қуанғанын айтты, бірақ былай деді: Китти тым идеалдандырылып, күнделікте өз өмірін бастады, сондықтан «Китти» деген кім екені маңызды емес. Бұл есім маған тиесілі емес. Тек 1980 жылдары Анне Франктың күнделіктері көшірілген кезде ғана «Китти» бірегей емес екені белгілі болды; ол алғашқы бірнеше айда Анне күнделік жазбаларын жолдаған сегіз адамның бірі болды. Кейбір жазбаларда Анне басқа есімдерді де атап, олардың барлығы бір-бірін танитынын айтады. Киттиден басқа, олардың ешқайсысы Анненің нақты өміріндегі адамдар емес. Үш есім ойдан шығарылған болуы мүмкін, бірақ бесеуі Анне сол кезде оқып жүрген Сисси ван Марксвельдт романдарының достар тобының есімдерімен сәйкес келеді. Роман хаттардан тұрады және онда «Китти Франкен» деп аталатын жасөспірім қыз бейнеленгені маңызды. 1942 жылдың соңында Анне тек оған хат жаза бастады. 1943 жылы ол күнделік жазбаларын қайта қарастырып, кеңейте бастағанда, пішінін біркелкілендіріп, барлық адресаттарды тек Киттиге біріктірді.

Қысқаша мазмұны

Анна күнделік жазбасының қайта жазылған кіріспесінде өзінің ең жақын досы деп атауға болатын бір адамға деген құштарлығын білдірді – яғни, ең терең ойлары мен сезімдерін бөлісе алатын адам. Ол көптеген "достары" мен сыйластыратындары болғанын, бірақ (өзінің пікірінше) ең ішкі ойларын ашуға болатын шынайы, жақын досы болмағанын айтады. Алғашқыда оның досы Жак ван Марсен осы рөлді атқарар деп ойлаған, бірақ бұл толыққанды сәтті болмады. Күнделігінің ерте жазбаларында ол сол кездегі күйеушілдегі Хельмут "Хелло" Сильбербергке ғашық емес екенін, бірақ оның шынайы досқа айналуы мүмкін екенін айтады. Жасырын өмірде ол Питер ван Пелспен қарым-қатынасын дамытуға көп уақыт пен күш жұмсады, оның сол бір, жалғыз досқа айналуы мүмкін деп ойлады, бірақ ол оған деген қамқорлығын сақтап, бұл оның көңілін кейде ауыртты. Соңында, ол өзінің ең құпия ойларын тек Киттиге ғана сеніп айтты. Күнделігінде Анна әкесімен тығыз қарым-қатынасын, анасына деген қыздық махаббатының жоқтығын (олардың ортақ тілі болмағанын сезінген) және әпкесінің зиялы қабілеттері мен мейірімді мінезіне деген құрметін жазды. Бастапқыда ол басқаларды көп ұнатпады, әсіресе Аугуст ван Пелс пен Фриц Пфефферді (соңғысы оның бөлмесін бөлісті). Алғашқыда тыныш Питер оны қызықтырмады; ол өзі де сөйлеуге құштар еді (бұл кейбір басқаларды ашуландырды). Бірақ уақыт өте келе олар жақындасып, көп уақытты бірге өткізді. Кейін Анна Питерден көңілі қалды және 1944 жылдың 15 шілдесінде күнделігіне Питер ешқашан "туыс жан" бола алмайтынын жазды.

Редакциялық тарихы

Анна Франк жазған күнделіктің екі нұсқасы бар. Ол алғашқы нұсқасын арнайы күнделік пен екі дәптерге (A нұсқасы) жазды, бірақ 1944 жылы радиода соғыс уақытындағы күнделіктер соғыс кезеңін құжаттау үшін жиналатынын естігеннен кейін оны қайта жазды (B нұсқасы). B нұсқасы жеке қағазға жазылған және А нұсқасымен толық сәйкес келмейді, себебі кейбір бөлімдері қосылса, енді біреулері алынып тасталған. Аннның күнделігінің алғашқы түсірілмесі неміс тілінде жасалды, оны Отто Франк Швейцариядағы достары мен туыстары үшін дайындады, олар оны жариялауға жіберуге көндірді. blockquote|Бұл баланың көрінеу маңызсыз күнделігі, бала дауысымен айтылған "de profundis", Нюрнбергтегі барлық дәлелдерден де артық фашизмнің барлық қасіреттілігін бейнелейді.|author=Ян Ромейн, "Het Parool" газетіндегі "Балалар дауысы" мақаласы, 3 сәуір 1946 жыл.

Ағылшын тілінде жарияланды

1950 жылы голланд аудармашысы Рози Э. Пул күнделікті алғаш рет ағылшын тіліне аударды, бірақ ол жарияланбады. 1950 жылдың соңында ағылшын тіліндегі нұсқасын дайындау үшін тағы бір аудармашы іздестірілді. Барбара Моярт Даблдейді Англиядағы «Валентин Митчелл» баспасымен келісімшарт жасасты, ал келесі жылдың соңында оның аудармасы аяқталды, онда Отто Франктың сұрауы бойынша алынып тасталған бөлімдер де қосылды. Сонымен қатар, Джудит Джонс «Doubleday» баспасында жұмыс істеген кезде, күнделікті оқып, оны қабылдамаған материалдардың арасынан шығарды. Джонс Франктің еңбегін басқа баспагерлер қабылдамаған материалдар жинағынан тапқанын еске алады; француз басылымының алдын ала нұсқасының мұқабасындағы қыздың суреті оған әсер етті. «Мен оны күні бойы оқыдым», - деді ол. «Басшым келгенде, мен оған: «Біз осы кітапты жариялауымыз керек» дедім. Ол: «Не? Сол баланың кітабы ма?» деді». Ол күнделікті «Doubleday» компаниясының Нью-Йорк кеңсесіне жеткізді. «Мен осы кітапты өте маңызды еттім, себебі ол маған қатты ұнады және Америкада оған сұраныс болатынына сендім. Бұл ешқашан ұмытылмайтын маңызды кітаптардың бірі», - деді Джонс. 1952 жылы кітап АҚШ және Ұлыбританияда жарық көрді, содан кейін бестселлерге айналды. Ағылшын тіліндегі басылымға кіріспе авторы – Элеонора Рузвельт. 1989 жылы «Анна Франктың күнделігі: сындық басылым» деген атпен кітаптың ағылшын тіліндегі басылымы жарық көрді, онда Моярт Даблдейдінің аудармасы және Анна Франктың A және B нұсқалары, 1986 жылғы голланд сындық нұсқасына негізделген, кірді. 1995 жылы Сьюзан Массотти түпнұсқа мәтіндерге негізделген жаңа аударма жариялады. 2018 жылы Холокосттан аман қалғандардың ұлы Ари Фолман Дэвид Полонский салған суреттерімен «Жас қыздың күнделігін» графикалық романға айналдырды.

Басқа тілдер

1950 жылы бұл туынды неміс және француз тілдеріне аударылды, ал 1952 жылы АҚШ-та ағылшын тілінде жарық көрді. Сыни редакциясы да қытай тіліне аударылған. 2014 жылға дейін 65 тілде 35 миллионнан астам данасы басылды; 2019 жылғы мәліметтер бойынша Анна Франк үйінің сайтында 70-тен астам тілдегі аудармалар тіркелген.

Театр және киноға бейімделулері

Америкалық автор Мейер Левин жазған алғашқы драмалық қойылым продюсер таба алмады. Ото Франк та Левиннің жұмысына күмәнмен қарады. Алберт Хакетт пен Франсис Гудричтің күнделікке негізделген пьесасы 1955 жылы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Кейінгі фильм нұсқасы Шелли Винтерске рөлі үшін «Оскар» сыйлығын әкелді. Винтерс өзінің «Оскарын» Амстердамдағы Анна Франк үйіне сыйға берді. Күнделіктен тікелей цитаталар келтірген алғашқы маңызды бейімдеу 2014 жылы Базельдегі Анна Франк қорының рұқсатымен және бастамасымен жасалған «Анна» болды. Голландиядағы Амстердам театрында екі жыл бойы үздіксіз қойылғаннан кейін, пьеса Германия мен Израильде де қойылды. Күнделіктің басқа бейімдеулеріне 1997 жылғы Венди Кесселманның нұсқасы да кіреді. Аликс Соблердің 2014 жылғы «Құпия қосымша» туындысы Анна Франк Холокосттан аман қалған жағдайдағы күнделіктің тағдырын суреттейді. Фред Брейнерсдорфер жазған күнделіктің алғашқы неміс фильм нұсқасы 2016 жылы NBCUniversal компаниясымен шығарылды. Фильм 2014 жылғы голландиялық сахналық қойылымның негізінде түсірілген. 2021 жылы Фолман Анна Франктің өміріне негізделген «Анна Франк қайда?» атты анимациялық драма фильмін түсірді. Анимация Полонскийдің 2018 жылғы «Жас қыздың күнделігі» графикалық романына жасаған иллюстрацияларымен жасалды.

Цензураланған материал

1986 жылы Нидерланд соғыс құжаттама институты күнделіктің "Тандық басылымын" жариялады, онда барлық белгілі нұсқаларының (редакцияланған және редакцияланбаған) салыстырулары, күнделіктің нақтылығын растайтын талқылаулар және отбасы мен күнделікке қатысты қосымша тарихи ақпараттар келтірілген. Сондай-ақ, бұрын редакцияланған Аннаның күнделіктерінен алынып тасталған, оның сексуалдығы туралы жазбалары, досқылымының кеудесіне тию туралы айтулары және етеккір туралы ойлары да енгізілген. 1995 жылы жарық көрген басылымда Аннаның өзінің жыныс мүшелерін зерттеуі және сексуалдық қатынас пен бала туу туралы оның қызығушылығы жазылған, бұл жазбалар алғашқы баспагерлермен бұрын өңделген болатын. 1999 жылы Анна Франк қорының бұрынғы директоры және АҚШ Холокост білім беру орталығы қорының президенті Корнелис Суйка, Ото Франк күнделікті жариялаудан бұрын бес бетін алып тастағанын мәлімдеді; Суйка, Ото Франк 1980 жылы қайтыс болғанға дейін осы беттерді өзіне бергенін айтты. Жоғалған күнделік жазбаларында Анна Франк ата-анасының шиеленіскен некесіне қатысты сын айтулары және анасына деген сезімталдығының жетіспеуі туралы әңгімелер бар. Суйка бес бетке авторлық құқығын талап еткен кезде дау туды; ол оларды қорына қаражат жинау үшін сатуды жоспарлаған. Қолжазбаның ресми иесі – Нидерланд соғыс құжаттама институты – беттерді қайтаруды талап етті. 2000 жылы Нидерланд Білім, мәдениет және ғылым министрлігі Суйка қорына 300 000 АҚШ доллары көмектесуге келісті, ал беттер 2001 жылы қайтарылды. Содан бері олар күнделіктің жаңа басылымдарына қосылған. 2018 жылдың мамыр айында Ниод институтының директоры Франк ван Ври және басқалар Анна бұрын қоңыр қағазбен жапқан күнделіктің жазбаларынан жаңа үзінділерді тапты. Үзінділерде сексуалдық қатынас, проституция және Аннаның өзі "лас" деп сипаттаған, құпия қосымшаның басқа тұрғындарынан және басқа жерлерден естіген әзілдер де бар. Ван Ври "қазір ашылған үзінділерді оқыған кез келген адам күлімсіремей тұра алмайды" деді, содан кейін "осындай "ластың" әзілдері өсіп келе жатқан балалардың арасында кең таралған. Олар Аннаның барлық қабілеттерімен қатар, ең бастысы, қарапайым қыз екенін көрсетеді" деп қосты.

Қабылдау

1960 жылдары Отто Франк күнделікті алғаш оқыған кездегі сезімдерін еске түсірді: "Мен үшін бұл аян болды. Мен жоғалтқан қыз балама мүлдем басқа Энн ашылды. Оның ойлары мен сезімдерінің тереңдігін мен білмеппін". АҚШ Холокост мемориалдық мұражайының бұрынғы директоры Майкл Беренбаум: "Оның стильі мен ой-өрісі жасынан асып түскен, ол қиындықтар арасындағы эмоционалдық өсуін көрсетеді. Онда ол: "Барлығына қарамастан, адамдардың бойында жақсылық бар деп әлі де сенемін", - деп жазды."

Халықтық танымалдылықты сынға алу

Холокосттан аман қалғандардың ұрпағы Дара Хорн Анна Франктың естеліктері адамдардың бойында жақсылық бар деген оймен және Франк тифтен "бейбіт түрде" қайтыс болды деген жазбамен аяқталуын өкінеді. Ал шындығында, Франк өте зұлым адамдарға тап болар алдында, олар оны қарумен ұстап алып, өлтіруге алып кеткен. Хорн бұл оқырмандарды жауапкершіліктен босатады деп санайды, сондай-ақ кітаптың танымалдылығының себебі – нацистік өлім лагерьлерінің қорқынышты жағдайларын көрсетпеуінен туындайды. Ол, мысалы, Зальмен Градовски ( "Солдың ұлы" фильмінің прототипі болған деп есептеледі) сияқты, газ камерасына бара жатқанда бірқатар еврейлердің киімдерін шешуге мәжбүр болғанын, олардың соңғы сөздері мен қимылдарының айқын сипаттамаларын, сондай-ақ мәжбүрлі тазалау кезінде денелердің өртелуін баяндайды. Хорн Холокосттан аман қалғандардың естеліктеріне халықаралық назардың жеткіліксіз екенін де атап өтеді, егер Анна Франк аман қалғанда оның күнделігі осылай танымал болмас еді деп болжайды, сондай-ақ Анна Франк мұражайының қызметкері сияқты, тірі еврейлерге жасалған ирониялық қараушылықты – оған ярмак киюге рұқсат берілмегенін мысалға келтіреді.

Вандализм

2014 жылдың ақпан айында билік Токиодағы 31 мемлекеттік кітапханада Анна Франктың күнделігі мен Холокостқа қатысты басқа материалдардың 265 данасы бүлінгенін анықтады. Саймон Визенталь орталығы "зор дүрбелең мен терең алаңдаушылық" білдірді, ал Бас кабинет хатшысы Йосихиде Суга бұл вандализмді "ұятты әрекет" деп атады. Израиль Анна Франктың күнделігінің 300 данасын бүлінген кітаптардың орнына сыйға берді. "Чиуне Сугихара" атты анонимді меценат Токио қалалық кітапханасына Холокост тақырыбындағы екі қорап кітап сыйлады. 2014 жылдың наурыз айында полиция жұмыссыз ер адамды ұстады. Маусым айында прокуратура күдіктінің психикалық жағдайының қанағаттанарлық еместігіне байланысты оған қудалау шараларын қолданбау туралы шешім қабылдады. Токио кітапханаларындағы қызметкерлердің сөзіне қарағанда, Холокост тақырыбындағы кітаптар, мысалы, күнделік және "Адамның өмір мәнін іздеуі" сияқты туындылар психикалық аурулары бар адамдарды қызықтырады және олардың құрбаны болуы мүмкін.

Тыйым салу

2009 жылы «Хезболла» тобы кітапты Ливан мектептерінде қолдануға тыйым салуды талап етіп, мәтін еврейлерге, сионизмге және Израильге кешірім сұрағанын мәлімдеді. 2010 жылы Вирджиния штатының Калпепер округі мектеп жүйесі «Анна Франк: Жас қыздың күнделігі» кітабының 50 жылдық «Белгілі бір басылымын» тыйым салған, себебі «кітаптың жыныстық мазмұны мен гомосексуалдық тақырыптарға қатысты шағымдар келіп түскен». Бұл нұсқада «кеңінен таралған түпнұсқадан бұрын алынып тасталған бөлімдер бар. Кейбір қосымша бөлімдерде оның жаңадан пайда болған жыныстық құштарлығы егжей-тегжейлі сипатталған; ал басқаларында оның анасы және бірге тұратын басқа адамдар туралы жағымсыз сипаттамалар келтірілген». Қарастырылғаннан кейін, кітапханада жаңа нұсқаның бір данасы қалдырылып, сабақтарда ескі нұсқа қолдануға қайта оралды. 2013 жылы Мичиган штатының Нортвилл қаласындағы 7-сыныпта жыныстық қатынас туралы ашық сипаттамаларға байланысты ұқсас дау туындады. Шағым түсірген ана кітаптың кейбір бөліктерін «өте порнографиялық» деп сипаттады. 2010 жылы Америка кітапханалар қауымдастығы 1990 жылдан бері кітапқа қатысты АҚШ-та алты наразылық тіркелгенін және «көптеген шағымдар жыныстық сипаттамаларға қатысты болғанын» мәлімдеді. Холокостты жоққа шығарушы Роберт Форисон сияқтылар Анна Франк күнделігінің жалған екенін айтса да, мәтін мен түпнұсқаның сындық және сот-медициналық зерттеулері оның нақтылығын растады. Нидерланд соғыс құжаттама институты 1980 жылы Отто Франк қайтыс болғаннан кейін қолжазбаларға сот-медициналық сараптама жүргізуді тапсырды. Бастапқы жазба кітапшалары мен сияның материалдық құрамы, олардағы қолжазбалар және еркін жазылған нұсқалар жан-жақты зерттелді. 1986 жылы нәтижелер жарияланды: Анна Франкқа тиесілі деп саналатын қолжазба, Анна Франк қолжазбасының сол кездегі үлгілерімен сәйкес келді, ал күнделіктер мен бос қағаздарда табылған қағаз, сия және желім күнделік жазылған кезеңде Амстердамда қол жетімді материалдармен үйлеседі. Нацистерге көзқарасы жақын Эрнст Рёмер 1980 жылы Отто Франкты Аннаның күнделігін өңдеп, жалған мәлімдемелер жасады деп айыптады. Отто оған қарсы сотқа жүгінді, және сот күнделіктің нақты екенін шешті. Рёмер Гамбургтегі Федералды қылмыстық полиция кеңсесінің (Bundeskriminalamt (BKA)) қатысуымен екінші тергеу тапсырды. Бұл тергеу күнделіктің кейбір бөліктері 1940 жылдары кеңінен қолжетімді болмаған қалам сиясымен жазылғанын көрсетті. (Шарикті қаламдар 1940 жылдары өндірілген, бірақ олар 1950 жылдарға дейін кеңінен қолжетімді болған жоқ.) Журналистер Отто Франкқа сұрақтар қоюға мүмкіндік таппады, өйткені ол аталған жайттарды анықтаған кезде қайтыс болған. Алайда, шарикті қалам туралы теория көбінесе жоққа шығарылды. Күнделікте шарикті қалам қолданылған үш жағдай ғана бар: күнделікке кейінірек қосылған екі қағаздың бөліктерінде (олардың мазмұны Анна Франк жазғаны деп есептелмейді және көбінесе Отто Франк жазған жазбалар деп саналады) және бет нөмірлерінде (оларды да Отто Франк жазуларды және қағаздарды ұйымдастырғанда қосып алған болуы мүмкін).

Анна Франк қоры

Ото Франк өсиеті бойынша түпнұсқа қолжазбаларын Нидерланд соғыс құжаттама институтына тапсырды. Алайда, авторлық құқық Анне Франк қорына тиесілі болды, ол Швейцарияның Базель қаласында тіркелген және 1980 жылы Франк қайтыс болғаннан кейін оның жалғыз мұрагері еді. Бұл ұйым күнделікті жариялаумен айналысады.

Күту мерзімі

Еуропалық Одақта авторлық құқық туралы заңдарға сәйкес, жалпы ереже бойынша авторлардың құқықтары олардың қайтыс болғаннан кейін 70 жыл өткен соң аяқталады. Осылайша, күнделіктің авторлық құқығы 2016 жылдың 1 қаңтарында тоқталды. Нидерландыда 1947 жылғы түпнұсқа басылымда (Анна Франк жазбаларының екі нұсқасының бөліктері бар) және 1986 жылы жарық көрген нұсқада (екі нұсқа да толыққанды) авторлық құқық бастапқыда Анна Франк қайтыс болғаннан кейін 50 жыл өткен соң (1996), емес, жарияланғаннан кейін 50 жыл өткен соң аяқталуға тиіс болды, себебі қайтыс болғаннан кейін жарияланған туындыларға арналған ерекше ереже болды (1997 және 2036 жылдар). 1995 жылы авторлық құқық мерзімі 70 жылға дейін ұзартылғанда, Еуропалық Одақтың Авторлық құқық мерзімі туралы директивасын іске асыру барысында, өлімнен кейін жарияланған туындыларға қатысты арнайы ереже жойылды, бірақ көшу ережелері авторлық құқық мерзімі ешқашан қысқартылмауын қамтамасыз етті, осылайша алғашқы нұсқа үшін авторлық құқық мерзімі 2016 жылдың 1 қаңтарында, ал 1986 жылы жарияланған жаңа материал үшін 2036 жылы аяқталады. Түпнұсқа голландиялық нұсқаны Нант университетінің оқытушысы Оливье Эрцшайд және Франция парламентінің бұрынғы мүшесі Изабелла Аттард онлайн режимінде жариялады.

Авторлығы

2015 жылы «Анна Франк қоры» «Нью-Йорк Таймс» газетінде хабарланғандай, 1947 жылғы күнделіктің Отто Франкпен бірлесіп жазылғанын мәлімдеді. Қордың басқарма мүшесі Ив Кугельманның сөзіне қарағанда, олардың сарапшыларының кеңесі бойынша Отто күнделік пен дәптерлерден жазбаларды өңдеу, біріктіру және қысқарту арқылы жаңа туынды жасаған, оларды «бір түпкірден жиналғандай» етіп қайта құрастырған, бұл жаңа авторлық құқық тудырған. Интеллектуалдық меншік құқығы саласындағы маманы Аньес Трикуар бұл мәлімдемеге жауап ретінде қорды «салдары туралы мұқият ойлануға» шақырды. Ол былай деді: «Егер сіз олардың аргументтерін қабылдасаңыз, онда олар жылдар бойы бұл кітапты тек Анна Франк жазғандығы туралы жалған айтқан деген сөз».

Күнделіктің басылымдары

Бұл басылымда бұрынғы басылымнан шығарылған материалдар қосылған. Анна Франк: Жас қыздың күнделігі, Анна Франк, Элеонора Рузвельт (кіріспе) және Б. М. Муяарт (аударма). Бантам, 1993 жыл. (жұмсақ мұқаба). (1952 жылғы түпнұсқа аудармасы)
Анна Франктың күнделігі: Сыни басылым, Гарри Паапе, Джеррольд Ван дер Стром және Дэвид Барнау (кіріспе); Арнольд Дж. Померанс, Б. М. Муяарт (Даблдей аудармашылары); Дэвид Барнау және Джеррольд Ван дер Стром (редакторлар). Нидерланд мемлекеттік соғыс құжаттама институты дайындады. Даблдей, 1989 жыл. Жас қыздың күнделігі: Толық басылым, Отто Х. Франк және Миржам Пресслер (редакторлар); Сьюзан Массотти (аудармашы). Даблдей, 1991 жыл. Франк, Энн және Нидерланд мемлекеттік соғыс құжаттама институты (2003) [1989]. Анна Франктың күнделігі: Жаңартылған сыни басылым. Нью-Йорк: Doubleday. Анна Франк қоры: Анна Франк: Жиналған еңбектер. Барлық ресми нұсқалар, қосымша суреттер мен құжаттармен бірге. Герхард Хиршфельд пен Франсин Проздің зерттеу мақалаларымен. Блумсбери баспасы, 2019 жыл.

Анна Франктың басқа да шығармалары

Фрэнк, Энн. Құпия қосымшадан әңгімелер: Жасырын жазылған әңгімелер, эсселер, мысалдар мен естеліктер, Анна Франк (1956 ж. және 2003 ж. қайта қарастырылған).

Жариялану тарихы

Лиза Куитерт: Анна Франккің «Артқы үй» кітабының басылымы, «De Boekenwereld» журналы, 25-том, hdy dok.

Өмірбаян

Анна Франк есінде: Франк отбасын жасыруға көмектескен әйелдің тарихы, Мип Гис және Элисон Лесли Голд. Саймон және Шустер, 1988. (қағаздық кітап). "Анна Франктың соңғы жеті айы", Уили Линдвер. Анкер, 1992. (қағаздық кітап). 1988 жылы Вилли Линдвер режиссерлік жасаған "Анна Франктың соңғы жеті айы" (Laatste Zeven Maanden van Anne Frank) фильмінде түсірілген (ағылшын тілінде: The Last Seven Months of Anne Frank). Анна Франк: Күнделік сыртында – Фотографиялық естелік, Риан Верховен, Руд Ван дер Рол, Анна Квиндлен (кіріспе), Тони Лэнгем (аудармашы) және Плим Петерс (аудармашы). Паффин, 1995. (қағаздық кітап). Анна Франк туралы естеліктер: балалық шақтағы досының ойлары, Ханна Гослар және Элисон Голд. "Схоластик қағаздық кітаптары", 1999. (қағаздық кітап). "Естеліктер біз үшін бәрінен де маңызды: 21-ғасырда Анна Франктың күнделігін еске алу", Пинаки Рой, "Атлантик әдебиеттік шолу тоқсаны" (;), Нью-Дели, 9(3), 2008 жылғы шілде-қыркүйек: 11–25. Анна Франкқа деген құмарлық: Майер Левин және Күнделік, Лоуренс Грейвер. Калифорния университетінің баспасы, 1995. Жерден өркендеген раушандар: Анна Франктың өмірбаяны, Кэрол Энн Ли. Пингвин, 1999. "Аннның есігі", Гвиа Ризари. Мондадори, 2016. Отто Франктың жасырын өмірі, Кэрол Энн Ли. Уильям Морроу, 2002. Анна Франк: өмірбаян, Мелисса Мюллер. Блумсбери, 1999. 2013 жылы Metropolitan Books баспасынан шыққан, 459 беттік жаңартылған және кеңейтілген басылым. "Менің атым Анн, ол айтты", Анна Франк, Жаклин ван Маарсен. Аркадия кітаптары, 2007. Құпия қосымшаның соңғы құпиясы: Анна Франктың, оның үндемейтін қорғаушысының және отбасылық сатқындықтың айтылмаған тарихы, Жооп ван Вийк Восквайль және Жерон Де Бруйн. Саймон және Шустер, 2023.