Кіріспе
Ұшақ бортындағы жалпы ережелер
АҚШ-та Федералды байланыс комиссиясының (FCC) ережелері ұшу кезінде ұшақ ішінде ұялы телефондарды пайдалануға тыйым салады. Көптеген адамдардың қате пікіріне қарамастан, Федералды авиациялық басқарма (FAA) ұшақтарда жеке электрондық құрылғыларды (ұялы телефондарды қоса алғанда) пайдалануға тыйым салмайды. 14 CFR 91.21 (b)(5) тармағы әуе компанияларына құрылғыларды ұшу кезінде пайдалануға болатынын анықтауға мүмкіндік береді, бұл ретте "ұшақ операторы ұшақтың навигациялық немесе байланыс жүйесіне кедергі келтірмейтінін анықтаған кез келген басқа портативті электрондық құрылғыны пайдалануға рұқсат береді". Еуропадағы ережелер мен технологиялар кейбір коммерциялық рейстерде жолаушылардың ұялы телефондарын шектеулі түрде пайдалануға мүмкіндік берді, ал әлемнің басқа бөліктерінде көптеген әуе компаниялары ұшу кезінде ұялы телефондарды пайдалануға рұқсат беруге ұмтылып жатыр. Көптеген әуе компаниялары әлі де ұшақта ұялы телефондарды пайдалануға рұқсат бермейді. Рұқсат беретін әуе компаниялары көбінесе ұшып көтерілу және қону кезінде ұялы телефондарды пайдалануға тыйым салады. Көптеген жолаушылар әуе компаниялары мен үкіметтерінен ұялы телефондарды пайдалануға рұқсат беруді және реттеуді алып тастауды талап етуде, ал бәсекелестіктің күшімен кейбір әуе компаниялары да реттеуді алып тастауға немесе қазіргі проблемаларды шеше алатын жаңа технологияларды іздеуге тырысады. Ресми авиациялық агенттіктер мен қауіпсіздік кеңестері, қауіпсіздік ережелерін жеңілдетуге қарсы тұрады, егер бұл қауіпсіз екені нақты дәлелденбесе. Мәселені күрделендіретін техникалық және әлеуметтік факторлар бар, бұл қарапайым қауіпсіздік және қауіп туралы талқылаудан асып түседі.
Ұшу кезінде ұялы телефонды пайдалануға қарсылық білдіру
Көптеген адамдар ұшақта ұялы телефон пайдалануға тыйым салуды қалайды, себебі бұл ұялы телефондардың артық шуы мен әңгімелерінен туындайтын ыңғайсыздықтың алдын алады. AT&T компаниясы ұшу кезінде ұялы телефондарды пайдалануға шектеулерді сақтау қажет екенін, өйткені бұл басқа жолаушыларға жақын жердегі біреудің ұялы телефонмен сөйлесуінен туындайтын қолайсыздықтарды азайтуға көмектеседі деп ұсынды. UAL компаниясының United Airlines әуежолдарының өкілі Энди Плевс: "Біз бұл қауіпсіздік мәселесі деп есептемейміз. Адамдардың әуе телефондарын пайдалануын қалаймыз" деді.
Америка Құрама Штаттары
Ұшу кезінде ұялы телефон желісінің жылдам қозғалысынан туындаған бұзылыстарды болдырмау үшін (төмендегі техникалық талқылауды қараңыз), FCC ұшақтағы ұялы телефондарды пайдалануға тыйым салды. Дегенмен, FCC 450 МГц және 800 МГц жиіліктерінде ауа-жер радиотелефондық байланысқа арналған, жобаланған және сынақтан өткен құралдарды пайдалану үшін спектрді бөлді. Бұл жүйелер стандартты ұялы жүйелерге қарағанда әлдеқайда алыс орналасқан жер станцияларын пайдаланады. 450 МГц жиілік жолағында бір-біріне кедергі келтірмейтін арналардың арақашықтығы кем дегенде 497 мильді құрайды, ал 800 МГц жиілік жолағында FCC тек белгілі бір орындарға ғана рұқсат берді. 450 МГц қызметі көбінесе корпоративтік ұшақтарға арналған «жалпы авиация» пайдаланушыларына шектелген, ал 800 МГц спектрін авиакомпаниялар да, жалпы авиация да пайдалана алады. FAA 14 C. F. R § 91.21-де барлық коммерциялық рейстерде және құралдық ұшу ережелері (IFR) бойынша жүзеге асырылатын жеке рейстерде портативті электрондық құрылғыларды, оның ішінде ұялы телефондарды пайдалануға тыйым салады. Бірақ, егер оператор құрылғы қауіпсіз деп есептесе, әуе компаниясы (немесе жеке ұшақтың ұшқышы) осы ереженің ерекше жағдайларын жасауға құқылы. FAA үшін бұл әуе компаниясына немесе жеке ұшқышқа ұшақта қандай құрылғыларды қауіпсіз пайдалануға болатыны туралы соңғы шешімді қабылдау құқығын береді, бірақ FCC шектеулері әлі де күшінде. 2014 жылдың 11 ақпанында Төменгі палатаның Көлік және инфрақұрылым комитеті ұшақ ішінде ұялы сымсыз құрылғылар арқылы дауыс байланысын тыйым салу туралы заң жобасын мақұлдады. Заң жобасына сәйкес, ұшақ жолаушыларына рейстің барысында ұялы телефонмен сөйлесуге тыйым салынады. 2014 жылдың қыркүйегінде екіпартиялық заң шығарушылар тобы FCC-нің ұшақтағы ұялы телефондарға қойылған тыйымды алып тастауына қарсылық білдірді, қауіпсіздікті басты мәселелердің бірі деп атады.
Еуропа
2014 жылдың қыркүйегінде Еуропалық авиациялық қауіпсіздік агенттігі ұшу кезінде ұялы телефондарды пайдалануға қойған шектеуді алып тастады. Жаңа ережелер авиакомпанияларға портативті электрондық құрылғыларды «ұшақ режиміне» қоймай-ақ, қосылып тұруға рұқсат беруге мүмкіндік береді. Бұл «атқаннан-қонғанға дейін» телекоммуникациялық немесе WiFi қызметтерін ұсынуға жағдай жасайды.
Үндістан
2018 жылдың 19 қаңтарында Үндістанның телекоммуникациялық реттеуші органы (TRAI) Үндістан әуе кеңістігінде ұшатын барлық рейстерде ұялы телефондарды және Wi-Fi арқылы интернетке қол жеткізуге рұқсат берді. Дегенмен, жолаушыларға ұшақ белгілі бір биіктіктен жоғары көтерілгенде ғана ұялы телефонмен қоңырау шалуға рұқсат етіледі. TRAI биіктік шектеуін "құрлықтағы ұялы байланыс желілерімен үйлесімділікті қамтамасыз ету" мақсатында енгізгенін мәлімдеді.
Болашақ технологиялар
АҚШ-тың бірнеше әуе компаниялары FCC және FAA мақұлдауын күтіп, ұшақтарға ұялы телефондарды пайдалануға мүмкіндік беретін жаңа технологияны орнату жоспарларын жариялады. Бұл әдіс неміс ICE пойзында қолданылатын көптеген жүйелерге ұқсас. Ұшақ пикоцелл деп аталатын құрылғыны алып жүреді. Пикоцелл ұшақ ішіндегі ұялы телефондармен байланысып, сигналдарды спутниктерге немесе жердегі жүйеге қайта жіберетін шағын базалық станция (ұялы телефон мұнарасы сияқты) ретінде әрекет етеді. Пикоцелл ұшақтың авиациялық құралдарымен толық үйлесімділікке қол жеткізу үшін жобаланып, күтіледі. Пикоцелл мен телефон желісінің қалған бөлігі арасындағы байланыс, ұялы байланыс жүйесіне немесе ұшақтың авиациялық құралдарына кедергі келтірмейтін жеке жиіліктерде жүзеге асырылады, бұл көптеген коммерциялық ұшақтардағы жеке телефон жүйелеріне ұқсас. Ұшақтағы пикоцелл антенналары жолаушыларға жақын және ұшақтың металл қабығының ішінде орналасқандықтан, пикоцеллдің де, ұялы телефонның да қуаты өте төмен деңгейге дейін төмендетілуі мүмкін, бұл кедергілер қаупін азайтады. Мұндай жүйелер АҚШ-та FCC-нің арнайы рұқсатымен бірнеше рейсте сынақтан өтті. ARINC және Telenor коммерциялық ұшақтарда осындай қызмет көрсету үшін бірлескен кәсіпорын құрды. Ұялы телефоннан жасалған қоңыраулар спутник арқылы жер желісіне бағытталады, ал борттағы ЭМИ-қорғау жүйесі ұялы телефондардың жердегі желілермен байланысуына жол бермейді. Бұл жүйелерді әлемнің көп бөлігіндегі клиенттер үшін енгізу салыстырмалы түрде оңай, себебі GSM телефондары екі жиілік диапазонының бірінде жұмыс істейді. Бірақ, АҚШ және басқа да елдердегі көптеген үйлесімсіз ұялы телефон жүйелері жағдайды қиындатады – борттағы ретрансляторлардың барлық түрлі ұялы телефон протоколдарымен (TDMA, GSM, CDMA, iDen) және олардың провайдерлерімен үйлесімді болатыны әлі белгісіз.
Техникалық талқылау
АҚШ Федералды байланыс комиссиясы (FCC) қазіргі уақытта ұшақта ұялы телефондарды пайдалануға тыйым салады. Бұл тыйымның себебі – ұялы телефон жүйелері жиілікті қайта пайдалану принципіне негізделген. Бұл принцип шектеулі радиоспектрде қызмет көрсететін абоненттер санын күрт арттыруға мүмкіндік береді. Бірақ ұшақта телефонды пайдалану, каналды қайта пайдалануды қамтамасыз ететін негізгі шарттарға қайшы келуі мүмкін. Сонымен қатар, ұшақ жоғары жылдамдықпен қозғалатындықтан, ұялы телефондар оның үстінен өтетін әрбір базалық станцияға қосылуға тырысады, себебі ұялы құрылғылар ең күшті сигнал беретін базалық станциямен байланысуға бағытталған. Бұл жағдайда жердегі ұялы байланыс қызметтерінде кедергілер туындауы мүмкін.