Кіріспе

Мамлюк сұлтаны Әл-Малик ан-Насыр Насыр ад-Дин Мұхаммед ибн Қалауун (الملك الناصر ناصر الدين محمد بن قلاوون), көбінесе Насыр Мұхаммед (الناصر محمد) деп танылады, немесе оның куниясы: Әбу әл-Маали (أبو المعالي) немесе Ибн Қалауун (1285–1341) – Бахри әулетінің тоғызыншы мамлюк сұлтаны, ол 1293–1294, 1299–1309 және 1310 жылдары, 1341 жылы қайтыс болғанға дейін Мысырды басқарды. Бірінші билік мерзімінде Китбуға мен әл-Шуджаи оған ықпал етті, ал екінші билік мерзімінде Бейбарс пен Салар бағындырды. Үшінші билік мерзімінде сұлтан ретіндегі толық құқықтарынан айырылып қалмас үшін Насыр Бейбарсты өлімге жіберді. Бірақ ол әмірлер мен шенеуніктердің пайдасына қарапайым халықтан алынатын салықтар мен қосымша төлемдерді жойды. Жемқорлыққа қатал қарайтын Эмир Ибн әл-Вазириді Әділет сарайының басшысы етіп тағайындады.

Өмір

Насыр Мұхаммед – Сұлтан Қалаунның үшінші ұлы және Сұлтан әл-Әшраф Халилдің інісі. Ол Каирдегі Qal'at al Jabal (Тау қамалды) қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Қалауун түрік тегінен, қыпшақ тайпасынан шыққан, ал анасы Ашлун – моңғол сардабы Шактайдың қызы болған. Қалауун Левант жағалауындағы Маргатты қоршағанда Насырдың туғаны туралы жаңалықты естіді. Насыр Мұхаммед 29 жасқа дейін моңғолдық дәстүрде тәрбиеленіп өсті. 1315 жылы ауырғаннан кейін ол және оның ізбасарлары көңіл күйін өзгертті, "бастарын қырқып, ұзын шаштарынан бас тартты". Оның билігін негізінен үш кезеңге бөлуге болады, себебі ол билік еткен кезеңде бір рет тақтан түсірілді және бір рет өз еркімен тақтан бас тартты.

Бірінші билік

1293 жылы желтоқсанда әл-Ашраф Халилдің қазасынан кейін, ол сұлтан етіп тағайындалды. Зейн әд-Дин Китбуға регент және вице-сұлтан, әмір Алам әд-Дин Санжар әл-Шұжаи әл-Мансури (عَلَمُ الدِّينِ سَنْجَرُ الشُّجَاعِيُّ المَنْصُورِيُّ, romanised: ʿАлам ад-Дин Санǧar aš Šuǧāʿī al Manṣūrī) - визир болып тағайындалды. Насыр Мұхаммед 9 жаста болғандықтан, ол тек есімді ғана сұлтан еді. Китбуға мен Санжар әл-Шұжаи Мысырдың нақты билеушілері болды. Монғол тегінен шыққан Китбуға мен түрік тегінен шыққан әл-Шұжаи екі әмірдің арасы жақсы болмады, олар бір-бірімен келіспеді. Әл-Шұжаи Буржи мамлюктерінің қолдауымен Китбуғаны тұтқындап, оның әмірлерін өлтіруді жоспарлады, бірақ Китбуға Цитадельді қоршап алды және қақтығыс Әл-Шұжаидің қазасымен және Буржилердің Цитадельден қуылтуымен аяқталды. Әл-Ашраф Халилдің қазасынан кейін қашқан Эмир Хусам әд-Дин Лажин Қайырға оралғанда, Китбуға Цитадельден қуған Буржи мамлюктері, әл-Мамалик әл-Ашрафия Халил (әл-Ашраф Халилдің мамлюктері) деп белгілі болғандары, көтеріліс жасап, Лажин олардың иесі Сұлтан әл-Ашраф Халилдің қазасына қатысқандығы үшін тұтқындалмағандықтан және жазаланбағандықтан Қайырда тәртіпсіздік тудырды. Ашрафиялар жеңіліске ұшырады, көптегендері өлтіріліп, жазаланды. Лажин Китбуғаны Насыр Мұхаммедті тақтан түсіріп, өзін сұлтан етіп орнатуға көндірді, өйткені ол Ашрафия мен Насыр Халилдің қазасына қатысқандығы үшін кек алуға тырысады деп ескертті. Китбуға Насырды тақтан түсіріп, өзін сұлтан етіп тағайындады, ал Лажинды вице-сұлтан етіп қойды. Осы кезде 10 жастағы Насыр анасымен бірге сарайдың басқа бөлігіне көшірілді, олар әл-Караққа жіберілгенге дейін сонда болды. Осылайша Насырдың алғашқы билігі аяқталды.

Екінші билік

1296 жылы Китбуға өзінің орынбасары Сұлтан Ладжин тарапынан тақтан алынды. Ол Сирияға қашып, 1297 жылы Хаманың губернаторы лауазымында қайтыс болды. Ладжин 1299 жылы Сәйф әл-Дин Киржи бастаған әмірлер тобымен бірге, өзінің орынбасары Мангу Темурмен бірге өлтірілгенге дейін сұлтан ретінде билік етті. Ладжин мен оның орынбасары өлтірілгеннен кейін, Байбарс әл Жашнакир (Байбарс II) сияқты әмірлер жиналып, Қарақтан Насыр Мұхаммедті шақырып, оны сұлтан етіп қайта орнатуға келісті. Бірақ Насырдың қайта шақырылуы біраз уақытқа кешікті, себебі Лажинді өлтірген Әмір Киржи мен Ашрафия әмірлері Тагжидің сұлтан, ал Киржидің орынбасар сұлтан болуын талап етті. Ақырында Насыр қайта шақырылып, анасымен бірге Каирге зор қуанышпен келді. 14 жастағы Насыр, Сейф әл-Дин Салар (орат монғолы) орынбасар сұлтан, ал шейлен (черкес) Байбарс әл-Жашнакир – остадар болып тағайындалды. Насыр тағы да номиналды сұлтан болды, ал нақты билік Салар мен Байбарсқа тиесілі еді. Насырдың екінші билігі кезінде Буржи мамлюктері күшейді. Олар өз қызметтеріне немесе қорғауына мұқтаж адамдардан салық алды. Бұл ресми парақорлық "Химая" деп аталды. Байбарс әл Жашнакир бастаған Буржилердің қарсыластары – Салар бастаған Салихия және Мансурия әмірлері, сондай-ақ Әмір Барлги бастаған Әшрафия әмірлері болды. Насырдың екінші билігінің басында Жоғарғы Египетте бедуин көтерілісі басылды, әскер "жер бетіндегі барлық бедуиндерді аяусыз өлтіріп, әйелдерін тұтқынға алды". Әскерге Салар мен Байбарс әмірлер басшылық етті.

Вади әл-Хазандар шайқасы

Хабар Каирге жетті, Газан Ильханаттан зор әскермен Левантқа шабуыл жасауға дайындалып жатыр, ал Бейрутке 30 крестшілер кемесі келді. Әмірлер Мысырдан Сирияға күш жіберуді шешті. Крестшілер жағаға шығар алмай тұрып, крестшілер кемелерін дауыл қиратты, ал Бағдатқа келген Газан өзінің қолбасшыларының бірі Соламиш Бен Афаль Мысырға қашып, оған қарсы күресу үшін көмек сұрағаннан кейін жоспарын өзгертуге мәжбүр болды. 1299 жылы Насыр Мысыр әскерін Газан әскерімен шайқасу үшін Сирияға бастап келді. Сұлтан Сирияға жол тартқанда, бірнеше оираттар Хамадағы Китбуғаны билікке қайтару үшін сұлтанның мамлюгімен сөз байласып, Байбарс әл-Жашнакир мен Саларды өлтіруге тырысты. Сұлтанның мамлюгі Байбарсқа шабуыл жасап, өлтіруге әрекеттенді, бірақ ол өзі де қаза тапты. Оираттар сұлтанның дихлизіне шабуыл жасады, бірақ Салар мен Байбарс бұл қастандыққа сұлтанның қатысы бар деп ойлағандай етіп, оларды тоқтатты. Оираттар тұтқындалып, жазаланды, ал іске қатысқан мамлюктер Әл-Карак қамалына жіберілді. Насырдың әскері (шамамен 20 мың сарбаз) Газанның әскерімен (шамамен 12 мың сарбаз) Уәди әл-Хазандар шайқасында кездесті. Насырдың әскері Газан әскеріне ауыр зиян келтіргенімен (200-ден 1000 адамға дейін) салыстырмалы түрде аз шығынмен жеңілді (шамамен 2500 қаза тапты). Насырдың күштері Хомсқа, ал Газан әскері олардың соңынан қайтты. Насыр Мысырға аттанды, ал Газан Хомсты басып алды. Дамаск халқының көп бөлігі Мысырға қашып кетті. Дамаск басшылары Газаннан қаланың қалған халқын өлтірмеуді өтінді. Газан Дамаск қаласының шетіне жетті, оның сарбаздары қаланы тонады. Дамаск, оның цитаделін қоспағанда, моңғол командирі Қубжуққа бағынды, ал Дамасктың бас мешітіндегі жұма намазында Газанның есімі айтылды: әл Сұлтан әл Азам, Ислам және мұсылмандар сұлтаны, өмір мен сенімде жеңімпаз Махмуд Газан. Моңғолдар Сирияның ауылдарын, қалаларын және тіпті Дамаскты тонады. Мысырда Насырдың жеңілген әскері тәртіпсіздікпен келіп жатты. Сирияда болған құлатылған сұлтан Китбуға да Мысырға қашып келді. Қайырға көптеген сириялық босқындар келгендіктен, қала тығырыққа тірелді. Насыр мен әмірлер Левантқа жаңа жорыққа дайындала бастады. Мысырдың түкпір-түкпірінен ақша, ат және қару-жарақ жиналды. Сұлтан Құтуз билік құрған кезде әр мысырлықтан әскерді қолдау үшін бір динар төлеуді талап ететін ескі фәтваны қайта қолдануға тырысылды, бірақ бұл сәтсіз аяқталды. Сондықтан Мысыр халқының заңмен емес, өз еркімен төлеуіне келісілді. Бірақ кенеттен Каирге Газан Леванттан кеткені, онда екі қолбасшысын өкілі ретінде қалдырғаны туралы хабар келді. Насыр Газанның өкілдеріне хат жолдап, оған бағынуын сұрады, олар келісті. Китбуға Хаманың губернаторы болып тағайындалды, ал Салар мен Байбарс Газанның қалған күштерін жою үшін Левантқа әскермен аттанды. Насырдың әскеріне шабуыл жасап, тонаған друздарға олардың бекіністеріне шабуыл жасалды, олар қайтқан сарбаздардан алған қару-жарақ пен мүлікті қайтаруға мәжбүр болды. Олар Мысырға келді және Насырдың қабылдауына ие болды. Сұлтан ан-Насырдың есімі Сирия мешіттерінде қайтадан айтылды. Ол тағы да Леванттың билеушісі болды. Леванттағы моңғолдық қауіп-қатерден басқа, Насырдың екінші билігі кезінде Мысырдың ішінде де тәртіпсіздіктер болды. Каирде діни қақтығыстар болды, Жоғарғы Мысырда көтерілістер болды, олар қатаң басылды. 1301 жылы Арменияның Кіликиясының бір бөлігі тоналып, Сиске шабуыл жасалды, өйткені армяндар Газанды қолдауға тырысты. 1302 жылы крестшілер ұстаған Арвад аралына шабуыл жасалып, тоналды, өйткені крестшілер оны мұсылман кемелеріне шабуыл жасау үшін база ретінде пайдаланды. 1308 жылы Насыр грузиндерге Голгофада тойлауға рұқсат берді және сол жылы екеуіне Киелі қабір шіркеуінде тұрып қалуға рұқсат берді.

Мардж әл-Саффар шайқасы

1303 жылы Газан әскері Евфрат өзенінен өтіп, Сирияға қарай жорық жасады. Сириялықтар Алеппо мен Хамадан Дамаскқа қашып кетті. Бейбарс әл-Жашнакир бастаған мысыр әскері Дамаскқа келді. Дамаск халқы қашуға тырысты, бірақ егер қашуға белсенсе, өлтіріліп, мүлкі тартылып алынады деп ескертілді. Газан әскерлері түркімен елді мекендеріне шабуыл жасап, әйелдер мен балаларды тұтқынға алды. Бірақ сұлтанның әмірлері бастаған әскерлері моңғолдармен шайқасып, моңғол күштерін талқандағаннан кейін 6000-ға жуық түркіменді босатып алды. 20 сәуірде Ән-Насыр мен халиф Мысырдан Сирияға келді. Әмірлер оларды қарсы алып жатқанда, Газанның орынбасары Қутлуғ Шаһ бастаған 50 мыңдық моңғол әскерінің жақындап келе жатқаны туралы хабар жетті. Ән-Насыр мен әмірлер Марж әл-Саффарда моңғолдармен шайқасуға шешім қабылдады. Армияның ортасында тұрған халиф сарбаздарға бұйырды: «Ей, сарбаздар, сұлтанды емес, әйелдеріңді және пайғамбарымыздың дінін ойлаңдар!» Қутлуғ Шаһ бастаған шамамен 10 мыңдық әскер Ән-Насыр әскерінің оң фланкіна шабуыл жасады, бірақ Бейбарс және Салар бастаған бөлімдер қолдау көрсетіп, Қутлуғ Шаһты кері шегіндірді. Шайқас алаңында дүрлік болды, көптеген адамдар моңғолдар Ән-Насыр әскерінің оң фланкінен өтіп бара жатқанын көргенде, Ән-Насыр әскері жеңілді деп ойлады. Қутлуғ Шаһ жеңіске жеткеніне сеніп, тауға қарай шегінді. Бірақ таудан ол Ән-Насыр әскерінің сол фланкінде тұрып, сарбаздарының далаға таралып жатқанын көрді. Қутлуғ Шаһ таңырқап, тұтқынға алынған мысыр әмірінен көрген әскер туралы сұрады. Әмір оған: «Бұл Мысыр сұлтанының әскері», – деді. Қутлуғ Шаһ Ән-Насырдың мысыр әскерімен бірге келгенін білмегендіктен, қатты таң қалды. Қутлуғ Шаһ өзінің әскерінің жеңілгенін және қашқанын көргенде, күн батқанда өзі де қашып кетті. Ертесіне таңертең Қутлуғ Шаһ қайтадан шайқас алаңына келді, бірақ тағы да жеңілді. Үшінші күні таңертең жасаған шабуылында әскері толығымен қырылды. Моңғолдардың тек аз ғана бөлігі ғана аман қалды. Газан әскерінің жеңілгені туралы естігенде, ол қатты ренжіп, қан кетуден қайтыс болды. Бір жылдан кейін (1304 жылдың 11 мамырында) дүние салды. Ән-Насыр Мысырға үлкен тойлармен оралды. Қайыр қаласы Баб әл-Насрдан (Жеңіс қақпасынан) Қалғат әл-Жабалға дейін безендірілді. Әйгілі мысырлық мамлюк тарихшысы Бейбарс әл-Девадар Марж әл-Саффар шайқасына қатысты.

Жетістіктер мен қайтарып алу

1304 жылы Сис тағы да Насирдің әмірлерінің шабуылына ұшырады, сондай-ақ Бадр ад Дин Альбаба есімді көрнекті қолбасшы бастаған моңғолдар тобы Мысырға әкелінді және Каирдегі Насир оларды құшақ жайып қарсы алды. Ал-Насирия медресесі Акра соборының қақпасын орнатты, оны әл-Ашраф Халил 1291 жылы Акраны қайта бағындырғаннан кейін Мысырға әкелген еді. 1304 жылы Насирдің ұлы Әли дүниеге келді. 1309 жылға қарай Ан Насир Салар мен Бейбарс әл Жашнакирдің үстемдігіне бағынуға көнбеді. Ол Меккеге қажылыққа баратынын мәлімдеді, бірақ орнына әл-Караққа барып, онда тұрып, екінші билігін аяқтады. Алайда Насир шын мәнінде отставкаға кетейін деген жоқ. Бейбарс пен Салар билікте тұрғанда билік жүргізе алмайтынын жақсы білді, себебі ерте не кеш олар оны тақтан түсіріп, тіпті өлтіруі мүмкін еді. Ан Насир Бейбарс пен Саларды тұтқындауға тырысты, бірақ сәтсіздікке ұшыраған соң, ол Леванттағы Сұлтандық өкілдерімен жаңа одақтар құра алатынын есептеді, олар оған осы екі әмірге қарсы қолдау көрсетуге және кейін Мысырға оралуға көмектесе алатын еді. Насир Мысырға қайтудан бас тартқанда, Бейбарс Саларды өзінің орынбасары етіп, Мысыр сұлтаны болып жарияланды.

Үшінші билік

Бейбарс әл-Жашнакир Мысырды он ай мен жиырма төрт күн биледі. Оның билігі әлеуметтік толқулармен, моңғолдар мен крестшілердің қауіп-қатерімен сипатталды. Мысыр халқы оны жек көріп, сүйікті сұлтан Мұхаммед Насырдың қайтып келуін талап етті. Бейбарс ашулы халықтың алдында қызметтен кетуге мәжбүр болды. Насыр Мысырға оралды. Алғашқы билігінде ол Китбуға мен әл-Шуджаидің ықпалында болды, ал екінші билігінде Бейбарс пен Салардың бағынышында болды. Енді 24 жасқа келген Насыр, ешбір әмірдің билігіне бағынуға немесе сұлтан ретіндегі толық құқықтарынан айырылуға жол бермеймін деп шешті. Насыр Бейбарсты өлімге кесті, Салардың вице-сұлтандық лауазымынан кетуін қабылдады және оның орнына Бактмар әл-Жукондарды тағайындады. Бір жыл өткен соң Салар тұтқындалды және көп ұзамай түрмеде қайтыс болды. Бейбарс пен Салардың мамлюктері мен мүліктері тәркіленді. 1310 жылы вице-сұлтан Бактмар әл-Жукондар мен әмір Бихтас Насырды құлатып, оның орнына Салих Әлидің ұлы, Қалауынның немересі Әмір Мұсаны қоюды жоспарлады. Мұса да бұл сөзбен келісті, бірақ бір әмір бұл құйрық тікенін ашты. Вице-сұлтан Бактмар бір жылдан кейін Насырды құлатып, тақты өзіне қарату үшін сөз байласты деген айыппен тұтқындалды. Бейбарс әл-Деуадар жаңа вице-сұлтан болды. Әмірлер мен олардың қастандықтарымен болған тәжірибесінен кейін Насыр Мұхаммед өте күдікшіл және сынға сезімтал болды. Ол тіпті 1338 жылы халифті Қусқа жер аударды.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл

Насыр солтан ретінде өз билігін баяу, бірақ жүйелі түрде арттырып, бұрын оған жамандық жасаған әмірлерден және Мысырға оралғаннан кейін оған қарсы қастандық жасаған әмірлерден кек алды. Ол бірнеше ресми лауазымдарды жойды, сыбайлас жемқор шенеуніктердің байлығы мен мүлкін тартып алды, орат моңғолдарын патшалық қызметтен босатты және билік тарапынан қарапайым халыққа салынған, шенеуніктерді байытып, әмірлерді күшейткен ерекше салықтар мен қосымша төлемдерді (микоос) жойды. Сыбайлас жемқорлыққа қатал күрескен Әмір ибн әл-Вазириді Дар әл-Адл (Әділет соты) басшысы етіп тағайындады. Сұлтан әр дүйсенбіде қарапайым халықтың лауазымды тұлғалар мен әмірлерге қарсы айтқан шағымдарын тыңдайтын. Ол өз губернаторларына өзінің рұқсатысыз сотталғандарға өлім жазасын кесуге немесе дене жазасын қолдануға тыйым салды және Цитадель маңындағы жаман атқа ие түрмені жапты. 1314 жылы вице-солтан лауазымын жойды. 1315 жылы жер иелері мен шаруалар мемлекетке төлеуге тиіс салықтардың мөлшерін қайта анықтау үшін жерді жан-жақты зерттеді.

Ішкі және сыртқы жағдайлар

Насыр Мұхаммедтің үшінші билігі кезінде Мысыр ірі сыртқы қауіп-қатерлерге тап болмады, себебі крестшілер де, моңғолдар да шайқастағы жеңілістер мен ішкі дау-жанжалдардан әлсіреген еді. Дегенмен, моңғол билеушісі Олжейту мамлюк бекіністерін қоршады, бірақ 1312–1313 жылдары қатал жазғы ыстықтан кейін шегінді. 1314 жылы Танкиз, Леванттағы Насырдың өкілі, Малатия қаласын басып алды. Насырдың әскерлері Киликияның Армян Корольдігіне шабуылдар жасады, ал 1316 жылы моңғолдар кішкентай әскермен Алеппоға шабуыл жасады, бірақ түркімендер оларға қарсы тұрып, өлтіріп, тұтқындарын Каирге жіберді, алайда бұл оқиға үлкен соғысқа ұласпады. 1321 жылы Мысыр әскерлері сол кезде Ілхан мемлекетінің билігінде болған Бағдад қаласына кірді. Бұл әскерлерге әл-Насыр Мұхаммедтің Бағдад базарын жабу туралы бұйрығы берілді, ол бұрынғыда нашар мінез-құлықтар, мысалы, проституция мен ішімдік ішу орын болған. Бағдадтағы моңғол билігіне қарсылық ретінде әскерлер базарды жапты. Әл-Насыр Мұхаммедтің бір бұйрығы бойынша, базарында жұмыс істеген әйелдер кешіріліп, барлығына үйленуге мүмкіндік берілді. Бұған қоса, ол орындағы барлық шарапты төгуді бұйырды. Тарихшы Ибн Хабиб әл-Халаби сол күні шарап төгілген көріністі былай сипаттайды: «Егер шарап Тигр өзеніне құйылса, Бағдадты су басады». 1321 жылдың ақпан айында Мысырдың әртүрлі аймақтарында бірнеше христиан шіркеулері бірдей қиратылғаннан кейін египеттік мұсылман және христиан қауымдары арасында үлкен ала-құлалықтар болды. Бұдан кейін Каирдегі мешіттер мен басқа да ғимараттар өртенді. Бірнеше христиан ғимараттар мен мешіттерді өртеп жіберуге тырысқанда тұтқындалды, олардың бірі кейбір адамдар жиналып, май мен қара күйеден жасалған лапақтар жасап, шіркеулерге жасалған шабуылға жауап ретінде өрт сөндіру үшін оларды таратып бергенін мойындады. Насыр патриархты шақырып, оқиғаға наразылық білдірді. Кейбір мұсылмандар тұтқындалды және екі тараптан да тәртіпсіздік жасағандар жазаланды. Крестшілердің мұсылман елдеріне жасаған шабуылдары мұсылман елдеріндегі мұсылмандар мен жергілікті христиандар арасында кейде ашу-ыза тудырды. Мысырдағы христиандарды қуғынға салуға және шіркеулерді қиратуға жауап ретінде Эфиопия императоры Амда Сейон I 1325 жылы әл-Насыр Мұхаммедке хат жолдап, егер бұл әрекеттер тоқтамаса, Ніл өзенінің суын жоғары қарай бұрып тастаймын деп қорқытты. Әл-Насыр Мұхаммед императордың елшілерін еңсеріп, оларды жұмыстан шығарды. Насырдың үшінші билігі кезінде Мысыр экономикасы гүлденгенмен, салмағы жеткіліксіз және қорытылған монеталардың айналымынан туындаған қаржылық қиындықтар мен бағаның өсуі болды. Насыр жалған монеталардың орнына бірнеше мың жаңа монета шығарды.

Мысырдың сыртқы әлеммен қарым-қатынасы

Насирдің тұсында Мысырдың саяси қуаты артты. Шетелдік делегациялар мен патшалардың елшілері жиі Қайырға келіп, Насирден көмек және достық іздейтін. Осы сапарлардың ішінде Рим папасы Иоанн XXII және Франция патшасы Филипп VI-ның елшілері де болды. Рим папасының елшілері 1327 жылдың маусым айында Каирге сыйлық пен хат әкелді, онда папа Насирден христиандарға жақсы қарауды, христиан қасиетті жерлерін қорғауды және Сиске қарсы шабуылдарын тоқтатуды сұрады. Бұл Салих Әюб сұлтанның заманынан бері Папаның Мысырға жіберген алғашқы елшілері еді. 1330 жылдың ақпан айында король Филипп VI 120 адамнан тұратын делегация жіберіп, Насирден Филипке Иерусалим қаласын және Левант жағалауындағы айналасындағы аумақтарды беруді өтінді. Насир француз елшілерін және олардың патшасын қорлап, Мысырдан кетуге бұйырды.

Қоғамдық жұмыстар

Насир Мұхаммедтің ұзақ билігі Мамлюк билігінің шыңына жеткен кезеңі болды және Птолемейлік Александриядан бері Мысыр мәдениетінің ең жоғары деңгейін көрсетеді. Көрнекті қоғамдық жұмыстар басталып кетті. Ол Александрияны Нил өзенімен байланыстыратын арнаны қайтадан қазды: ол 1311 жылы кемелер қатынасына ашылды және осы жобаға фараондық дәрежедегі еңбек күші қажет болды. Оның Қаһіредегі маңызды құрылыстарының бірі – әл-Мидан әл-Насири деп аталған үлкен алаң. Ол сондай-ақ Цитадельде маңызды құрылыстар мен кеңейтулер жүргізді, оның ішінде Каср әл-Аблақ (Жолдақ сарай), Ұлы Иван, жаңа жұма мешіті және Цитадельдің су тасбалдауы жүйесі салынды. Бұдан өзге, ол медреселер, соның ішінде Бейн әл-Касрайндағы жерлеу медресесін, халыққа арналған моншаларды салды және отыздан астам мешітті қайта жаңартып, Қаһіренің ислам архитектурасының бай тікелеуін толықтырды. Оның әл-Мұйз көшесіндегі жеке медресесі бүгінгі күнге дейін сақталған, ол ағасы Халилдің Акраның қираған соборында табылып, жеңіспен әкелген готикалық аркамен безендірілген. Ол сондай-ақ әкесінің құрылыс кешеніне баршаға, әсіресе құдыққа қол жеткізе алмайтын кедейлерге арналған алғашқы сабиль – су таратқышты қосты.

Эмблемалар мен монеталар

Оның көптеген эмблемалары болды, олардың ішінде бүркіт, гүл, қызғалдақ, бундель (солтанның киімі бойынша департаменттің лауазымды адамы болған Жомдар символы). Оның алғашқы билігі кезінде белгілі эмблемалары болған жоқ. Екінші билігінде монеталарында Насирдің аты «әл Сұлтан әл Малик ан Насир Насир ад Донья ва әл Дин» деп жазылған. Сондай-ақ, оның әкесі Қалауунның лақабы «әл Малик әл Мансур» деп монеталарына түсірілген. Үшінші билігінде Насир монеталарында Мамлюк тарихында бірегей атақтарды қолданды: «әл Сұлтан әл Малик әл Насыр Насыр әл Дин ва әл Дония» (Иман мен дүниеде жеңіске жеткен Сұлтан Патша), «әл Сұлтан әл Малик әл Азам» (Ең ұлы Сұлтан Патша), «әл Сұлтан әл Малик Насыр әл Донья ва әл Дин Қасим Әмір әл Муаминин» («Дүниеде де, сенімде де жеңіске жеткен Сұлтан Патша, сенімділер Әмірімен (халифамен) тең»). Монеталарына жазылған ерекше тілектер: «Азз Насрох» («Оның жеңістері даңқталсын») және «халал Алла Мулкох ва Султанох» («Құдай оның патшалығы мен Сұлтандығын мәңгілік қылсын»).