Кіріспе

915-924 жылдардағы Киелі Рим императоры I Беренгар (Беренгарий, Пернгарий; 845 – 7 сәуір 924) – 887 жылдан бастап Италия королі. 915 жылдан 924 жылы қайтыс болғанға дейін Киелі Рим империясының императоры болды. Ол көбінесе Фриулидің Беренгар деп аталады, себебі ол 874 жылдан кем дегенде 890 жылға дейін Фриули маркасын басқарды, бірақ 896 жылы аймаққа бақылауын жоғалтты. Беренгар Чарльз Ірінің империясындағы ең беделді лаиктердің біріне айналды және 887 жылдың қарашасында Чарльз тақтан алынғаннан кейін Италияда оны ізбасар етіп сайлады. Оның 36 жылдық билігі кезінде кемінде жеті басқа адам Италия тағына таласқан. Оның билігі көбінесе көптеген тәж талапкерлерінің және Мажар шабуылшыларының Батыс Еуропаға келуіне байланысты қиындықтармен сипатталады. Оның қайтысынан кейін 38 жылға созылған императорлық кезең болды, содан кейін 962 жылы Оттон I император болып тағайындалды.

Фриулидің маркграфы, 874887

Оның отбасы атасы II Унруохтың есімімен Унруокингтер деп аталды. Беренгар Фриулидің Эберхарды мен Людовик ІІ-нің екінші әйелі Юдиттің қызы Жизеланың ұлы болды. Осылайша ол анасының жағынан каролингтер тегінен шыққан. Ол, мүмкін, Сивидаледе туған. Маркграфтық билік еткен кезінде ол II Суппоның қызы Бертилаға үйленді, осылайша күшті Суппонидтер әулетімен одақ құрды. Кейіннен ол оның қасында консорт ретінде билік жүргізді, бұл атақ оның жай ғана әйеліне қарағанда бейресми билігі мен ықпалын көрсетеді. 874 жылы ағасы III Унруох қайтыс болғаннан кейін, Беренгар Фриули маркасында оның орнын басып алды. Осылайша ол Каролинг империясында маңызды лауазымға ие болды, өйткені марка итальян түбегіне үнемі қауіп төндіретін хорваттар мен басқа да славяндармен шектесетін. Ол Италияның солтүстік-шығысындағы бірнеше графтықтарға билік еткен аймақтық магнат болды. Ол Фриули халқының императорға және императордың Фриулиде билігін жүзеге асыруына маңызды канал болды. Ол тіпті Фриули шіркеуіне де үлкен ықпал етті. 884–885 жылдары Беренгар Беллуно епискобы Хаймоның атынан императорға шарапат етті. 875 жылы Италияның королі болған император Людовик II қайтыс болғаннан кейін, неміс королі Людовикпен келісімге келіп, неміс монархының үлкен ұлы Карлман Италияда билік ететін болды. Батыс Францияның Карл ІІ жарым аралға басып кірді және өзін патша және император деп жариялады. Неміс Людовигі алдымен өзінің кіші ұлы Шарль ІІ-ні, содан кейін Карлманды, Беренгар бастаған итальяндық магнаттардан тұратын әскерлерімен бірге Италия патшалығын иеленуге жіберді. Бұл 877 жылы Шарль ІІ қайтыс болғанға дейін сәтті болмады. Беренгардың маркасының Баварияға жақын орналасуы, Карлман әкесінің кезінде билік еткендіктен, олардың ынтымақтастығын түсіндіруге болады. 883 жылы жаңадан билікке келген Сполетоның III Гайі мамыр айының соңында Нонантулада өткен императорлық синодта опасыздық жасады деп айыпталды. Ол Сполето герцогтігіне оралып, сарациндермен одақ құрды. Император, содан кейін Шарль ІІ, Беренгарды армиямен бірге оны Сполетодан айыру үшін жіберді. Беренгар бүкіл Италияны қамқан індет император мен оның жанындағыларды, сондай-ақ Беренгар әскерін әсер еткенше, оны зейнетке шығуға мәжбүрлегенге дейін табысқа жетті. Сол жылы Беренгар мен Лиутвард арасында қақтығыс болды, ол Верчеллиге шабуыл жасап, епископтың мүлкін тонауға қатысты. Егер оның әпкесін епископ ұрлаған болса, Беренгардың әрекеттерін түсіндіруге болады, бірақ егер епископтың әрекеттері ақталған болса, онда Беренгар қақтығысты бастаған сияқты көрінеді. Қалай болғанда да, епископ пен маркграф 887 жылы Лиутвард соттан шеттетілгенге дейін татуласты. Ол императормен татуласып, өткен жылғы іс-әрекеттерін өтеу үшін көп сыйлықтар берді. Кейде Беренгар Карлдың мұрагері деп жариялануды армандаған және ол шын мәнінде Италияда осылай аталуы мүмкін деп айтылады, онда ол сол жылдың қарашасында (887) Шығыс Францияның ақсүйектері Карлды құлатудан кейін дереу патша деп жарияланды (немесе өзін патша етті). Екінші жағынан, оның қатысуы тек Карлдың заңсыз ұлы Бернардты оның мұрагері ретінде растау үшін қажет болған болуы мүмкін (Вайблинген), бұл жоспар папа қатысудан бас тартқан кезде сәтсіз аяқталды, содан кейін Луиді растау үшін (Кирхен).

Италия патшасы, 887915

Беренгар Карл патшаны тақтан түсіргеннен кейін, императордың өліміне дейін патша болған Каринтиялық Арнульфтан басқа, "регули" (кіші патшалар) арасында жалғыз болды. Хартиялық дәлелдер 887 жылдың 26 желтоқсаны мен 888 жылдың 2 қаңтары аралығында Сан-Микеле-Маджоре базиликасында Беренгардың Павияда билік етуін көрсетеді, бірақ бұл мәселе даулы. Беренгар сол кезде Италияның күдіксіз жетекші магнаты болған жоқ, бірақ ол бұрынғы қарсыласы, Сполеттік Гаймен келісім жасасқан болуы мүмкін, оған сәйкес император қайтыс болғанда Гай Батыс Францияны, ал ол Италияны иеленер еді. Гай мен Беренгардың екеуі де аналық желі арқылы Каролингтермен туысқан. Олар итальян саясатындағы әртүрлі топтарды білдірді: Беренгар – неміс жақтасы, Гай – француз жақтасы. 888 жылдың жазында Батыс франк тағын алуға тырысқан Гай Италияға қайтып, сполетандықтар мен ломбардтардан әскер жинап, Беренгарға қарсы шықты. Ол мұны істеді, бірақ күзде Бреша маңындағы шайқаста Беренгар жеңіске жетті, бірақ оның күштері соншалықты әлсірегендіктен, ол соған қарамастан бейбітшілікке келісім жасады. Бітім 889 жылдың 6 қаңтарына дейін сақталды. Арнульф әскеріне Германияға қайтуға рұқсат берді, бірақ ол өзі Фриулиде, Карнбергте Рождествоны тойлады. 889 жылдың басында бітім аяқталғаннан кейін Гай Треббия шайқасында Беренгарды жеңіп, Италияның жалғыз патшасы болды, бірақ Беренгар Фриулиде билігін сақтап қалды. Оның кеңесшісі Вальфред Верона қаласында өкілдік еткен, ол әрқашан оның қолдауының негізі болған Фриулиде билеуші болып қалды. Гайды папа Стефан V Шарль І-нің өлімінен бұрын қолдағанмен, енді ол пападан бас тартып, Арнульфке жүгінді. Арнульф өз кезегінде Беренгардың адал жақтасы болды және ол өзі мен Прованстың Людовигі, Франция королі Карл III және Гай мен Жоғарғы Бургундияның Рудольфіне қарсы Каролингтер одағын құрып жатыр деген болжам бар. 893 жылы Арнульф өзінің заңсыз ұлы Звентибольдты Италияға жіберді. Ол Беренгармен кездесіп, екеуі Гайды Павияда қоршап алды, бірақ артықшылықтарын пайдаланбады (Гай оларды сатып алды деп есептеледі). 894 жылы Арнульф пен Беренгар Бергамода Гайды жеңіп, Павия мен Миланды бақылауға алды. 896 жылы Италияға шабуыл жасаған Арнульф әскерімен бірге болды. Алайда, ол Тоскана маркасында болған кезде әскерден кетіп, Ломбардияға оралды. Беренгар патшаға қарсы шығып, Тоскананың Адальберт II-ін өзімен бірге алып келді деген қауесет тарады. Беренгар мен Римде Рим папасы Формоз император етіп тағайындаған Арнульф арасындағы қақтығыс Беренгар II мен Отто I арасындағы қақтығысқа ұқсас болды. Арнульф Италияны жас ұлы Ратольдқа тапсырды, ол көп ұзамай Комо көлінен Германияға өтіп, Италияны Гайдың ұлы және мұрагері Ламбертпен келісім жасаған Беренгардың бақылауында қалдырды. "Gesta Berengarii imperatoris" бойынша, екі патша қазан және қараша айларында Павияда кездесіп, патшалықты бөлуге келісті, Беренгар Адда мен По арасындағы шығыс жартысын алды, "мұрагерлік құқық бойынша" дейді "Annales Fuldenses". Бергамо олардың арасында бөлісуге тиіс болды. Бұл 889 жылғы жағдайдың расталуы болды. Осы бөліну туралы кейінгі Кремоналық Лютпранд итальяндықтар әрқашан екі монархтың билігінде зардап шеккенін айтты. Келісімге кепілдік ретінде Ламберт Беренгардың қызы Жизелаға үйленуге уәде берді. Бірақ бейбітшілік ұзаққа созылмады. Беренгар Павияға шабуыл жасады, бірақ Ламберт оны Борго Сан-Доннинода жеңіп, тұтқынға алды. Дегенмен, Ламберт 898 жылдың 15 қазанында қайтыс болды. Бірнеше күннен кейін Беренгар Павияны басып алып, жалғыз билеуші болды. Осы кезеңде мадьярлар Батыс Еуропаға алғашқы шабуылдарын жасады. Олар алғаш рет 899 жылы Италияға шабуыл жасады. Бұл алғашқы шабуыл себепсіз болған болуы мүмкін, бірақ кейбір тарихшылар мадьярларды Беренгардың жауы емес Арнульф немесе өзі Беренгар шақырған болуы мүмкін деп күдіктенді. Беренгар оларға қарсы үлкен әскер жинап, олардың қарулы келісім туралы өтінішіне қарсы шықты. Оның әскері Брента өзенінің жанында Брента шайқасында (899 жылдың 24 қыркүйегінде) тосыннан шабуылға ұшырап, жеңілді. Бұл жеңіліс Беренгарды әлсіретті және дворяндық оның Италияны қорғау қабілетіне күмән келтірді. Нәтижесінде олар патшалық билікке тағы бір үміткерді - жоғарыда аталған Прованстың Людовигін қолдады. 900 жылы Людовик Италияға басып кірді және Беренгарды жеңді; келесі жылы оны Рим папасы IV Бенедикт император етіп тағайындады. 902 жылы, алайда, Беренгар қарсы шабуыл жасап, Людовикті жеңіп, ешқашан Италияға қайтпауға уәде берді. Ол 905 жылы қайтадан түбетейге басып кіргенде, Беренгар оны Веронада жеңіп, тұтқынға алды және 21 шілдеде оны соқыр етуге бұйрық берді. Людовик Провансқа оралды және тағы жиырма жыл "Соқыр Людовик" ретінде биледі. Осылайша Беренгар патша ретіндегі өзінің беделін нығайтты және 922 жылға дейін даусыз биледі. Патша ретінде Беренгар Веронаны өз ордасы етіп, оны күшті нығайтты. Людовик Беренгардың патшалығына қауіп төндірген жылдары оның әйелі Бертила, бұрынғы императрица Энгельберганың немересі, Людовиктің әжесі, оның билігін заңдастыруда маңызды рөл атқарды. Епископ қалада графтың барлық құқықтарына ие болды.

Император, 915924 жыл

915 жылдың қаңтар айында папа Иоанн X Беренгар мен итальяндық жергілікті билеушілер арасында одақ құруға тырысты, осы арқылы оңтүстік Италиядағы сарациндердің қаупіне қарсы тұруды үміттенеді. Беренгар әскер жіберуге шамасы келмеді, бірақ сарациндерге қарсы жеңіске жеткен Гарлильяно шайқасынан кейін, Иоанн Беренгарды Римде император деп жариялады (желтоқсан). Алайда Беренгар тез солтүстікке қайтып оралды, себебі Фриулияға мадьярлардың қаупі әлі де төніп тұрды. Император ретінде Беренгар Италия патшалығының шегінен тыс, Льеж епархиясындағы епископ сайлауына араласты. 920 жылы әулие епископ Стефан қайтыс болғаннан кейін, Лотарингиядағы неміс мүдделерін ұсынып тұрған Кельн архиепископы Герман I, бос қалған таққа жергілікті монастырьдың монахтарынан, Хилдуинды таңдауға тырысты. Бұл араласуға қарсы шыққан дін қызметкерлері Франция королі Карл III-ке, Беренгарға және папа Иоаннға шағым түсірді. Соңында папа Хилдуинды анафемаға ұшыратты, ал императордың қолдауымен тағы бір монах, Ричер, кафедраға тағайындалды. Өмірінің соңғы жылдарында оның әйелі Бертила адалсыздық жасады деген айып тағылды, бұл сол кезеңде құлдырап бара жатқан патшалардың әйелдеріне қарсы жиі айтылатын жала. Ол уланды. 915 жылдың желтоқсанында ол Анна есімді әйелге қайта үйленді. Егер осылай болса, ол бала кезінде Беренгарға белгіленген және 923 жылы ғана оның әйелі мен императрицасы болған болар еді. Оның кіші қызы, Фриулиялық Жизела 898 жылы (кейінірек 910 жылы) Ивреялық Адалберт I-ге үйленді, бірақ бұл Анскаридтермен одақ құруға әкелмеді. Ол 913 жылы қайтыс болды, ал Адалберт қайта үйленді. Императордың мадьярларға жалдамалы ақы төлеу үшін жерлерді және отбасылық одақтарды тоқтатуына наразы болған итальяндық бірнеше дворяндар – Адалберт және көптеген епископтар – 921 жылы Жоғарғы Бургундияның Рудольф II-ін Италия тағына отыруға шақырды. Сонымен қатар, Рудольфтың қоздырған немересі, Ивреялық Беренгар (950 жылдан бастап Италияның Беренгар II ретінде билік ететін) оған қарсы көтерілді. Беренгар Веронаға шегінді және мадьярлар елді тонап-талқандағанда қанағаттанбады. 922 жылы Павия епископы Иоанн Рудольфқа қаласын тапсырды, ал 924 жылы оны мадьярлар тонады. 923 жылдың 29 шілдесінде Рудольф, Адалберт және Ивреялық Беренгар әскерлері Беренгар әскерлерімен кездесіп, Пьяченцаның жанындағы Фиорензуола шайқасында жеңілді. Бұл шайқас шешуші болды және Беренгар де-факто тақтан алынып, оның орнына Рудольф келді. Беренгар көп ұзамай Веронада өзінің бірінен өлтірілді, мүмкін Рудольфтың ықпалымен. Ол ұл қалдырмады, тек екі қызы қалды: Берта мен Жизела. Беренгар "өзінің билігінің қиындықтарына ерекше қабілетсіздікпен қарсы тұрды", "бірде-бір рет өзінің қарсыластарымен шайқаста жеңіске жетпеді" және "қырық жылдық науқандарында жеңіске жеткені туралы ешқандай жазба жоқ" деп айыпталды. Әсіресе, ол мемлекеттік жерлерді және districtus (қорғаныс басқаруы) жеке меншікке, әсіресе епископтарға бергені даулы. Кейбір тарихшылар оның "жеке қорғаныс инициативаларын" оң көзбен қарады және сыйлық берудің үйлесімді саясатын тапты. Осыған қарамастан, оның келесі онжылдықтардағы инкастеллиментоны бастауындағы рөлі даусыз.