Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
10 ғасырдағы қасиетті Рим империясының императрицасы және католик шіркеуінің әулиесі
10th century empress of the Holy Roman Empire and saint of the Catholic Church
Италиялық Аделаида (Адельхайд; 931 – 999 жылдың 16 желтоқсаны), сондай-ақ Бургундиялық Аделаида деп те аталады, император Ұлы Оттонға үйлену арқылы қасиетті Рим империясының императрицасы болды. Ол 962 жылдың 2 ақпанында Римде Папа Иоанн XII қолдарынан таж кигізілді. Ол күйеуімен бірге билікті бөліскен, «патшалықтың серігі» деген мағынаны білдіретін consors regni атағын алған алғашқы императрица болды. Ол болашақ жұбайлар үшін мәртебесі мен саяси ықпалы тұрғысынан үлгі болды. 991–995 жылдары ол немересінің қамқоршысы ретінде қасиетті Рим империясының регенті қызметін атқарды.
Adelaide of Italy (Adelheid; 931 – 16 December 999 AD), also called Adelaide of Burgundy, was Holy Roman Empress by marriage to Emperor Otto the Great. She was crowned with him by Pope John XII in Rome on 2 February 962. She was the first empress designated consors regni, denoting a "co bearer of royalty" who shared power with her husband. She was essential as a model for future consorts regarding both status and political influence. She was regent of the Holy Roman Empire as the guardian of her grandson in 991–995.
Ерте өмір
Аделаида Верхняя Бургундия Корольдігінің (қазіргі Швейцария) Орбе қаласында, Рудольф II және Швабиялық Бертаның отбасында дүниеге келді. Рудольф II Велфтер әулетінің өкілі болған. Аделаида бастапқыда Бургундияны ғана емес, сонымен қатар Ломбардияны бақылау үшін күрделі күреске қатысты. Оның әкесі Рудольф II мен Беренгар I арасындағы Солтүстік Италияны бақылау үшін болған шайқас Беренгардың өлімімен аяқталып, Рудольф таққа отырды. Бірақ Ломбардия тұрғындары бұл жағдайға наразы болып, Рудольфті бұрыннан жау санаған Прованс графы Югоға көмек сұрады. Юго Рудольфті Бургундия тағы үшін сынға алғанымен, Аделаиданың әкесі 937 жылы қайтыс болғаннан кейін ғана сәттілікке жетті. Жоғарғы Бургундияны бақылауға алу үшін Юго өзінің ұлы Лотар II-ді, Италияның номиналды королін, 15 жасар Аделаидаға (947 жылдың 27 маусымына дейін) үйлендірді. Бұл некеден шамамен 948 жылы Эмма атты қызы дүниеге келді. Эмма Франция королі Лотарға үйлену арқылы Батыс Франция королевасы болды.
Adelaide was born in Orbe Castle, Orbe, Kingdom of Upper Burgundy (now in modern day Switzerland), to Rudolf II of Burgundy, a member of the Elder House of Welf, and Bertha of Swabia. Adelaide was involved from the outset in the complicated fight to control not only Burgundy but also Lombardy. The battle between her father Rudolf II and Berengar I to control northern Italy ended with Berengar's death, enabling Rudolf to claim the throne. Not happy with this, the inhabitants of Lombardy appealed to another ally, Hugh of Provence, who had long considered Rudolf an enemy. Although Hugh challenged Rudolf for the Burgundian throne, he only succeeded when Adelaide's father died in 937. So as to control Upper Burgundy, Hugh decided to marry his son Lothair II, the nominal King of Italy, to the 15 year old Adelaide (in 947, before 27 June). The marriage produced a daughter, Emma of Italy, born about 948. Emma became Queen of West Francia by marrying King Lothair of France.
Отто I-ге үйлену және одақтасу
Қасиеттілер күнтізбесінде көрсетілгендей, Лотар 950 жылғы 22 қарашада Туринде нақты билікті қолында ұстаған, оның мұрагері Италияның Беренгар II-сімен уландырылды. Ломбардия халқы арасында Аделаида патшалықты өзі басқаруға тырысады деген күдік туды. Беренгар бұған жол бермей, саяси билігін нығайту үшін оны ұлы Адальбертке тұрмысқа шығуға мәжбүрледі. Аделаида бас тартып, Комо қаласына қашып кетті. Бірақ ол тез табылып, төрт айға Гардада түрмеге қамалды. Аделаиданың замандасы, жазбашы Одило Клунидің айтуынша, ол тұтқыннан қашып құтыла алды. Жақын маңдағы батпақтарда біраз уақыт өткен соң, дін қызметкері оны құтқарып, "жаудың басып алуы мүмкін емес бекініске" – Реджо маңындағы Канoсса қалысының нығайтылған қамалына алып барды. Ол Шығыс франк патшасы Отто I-ге елші жіберіп, одан қорғау сұрады. Аделаида Оттомен Ломбардияның бұрынғы астанасы Павияда кездесіп, 951 жылғы 23 қыркүйекте үйленді. Некелескен соң Аделаида мен Оттоның Генрих және Бруно есімді екі баласы болды, алайда екеуі де ересек жасқа жетпеді. Бірнеше жылдан кейін, 953 жылы Оттоның бірінші некесінен туған ұлы Швабия герцогы Людольф ірі көтеріліс ұйымдастырды, оны әкесі басып тастады. Соның салдарынан Отто Людольфты герцогтік атағынан айыруға шешім қабылдады. Бұл шешім Аделаида мен оның ұрпақтарының беделін арттырды. Аделаида барлық жерлік мүлігін де сақтап қалды. Жаңа әйелімен Германияға оралғаннан кейін Отто 955 жылғы 10 тамызда Лехфельд шайқасында венгр шапқыншыларын жеңіп, Киелі Рим империясын нығайтты. Содан кейін ол Шығыс Францияның шекарасын Эльба өзенінен әрі кеңейтіп, 955 жылғы 16 қазанда Рекниц шайқасында Эльбаның ободриттері мен басқа да славян тайпаларын жеңді. Сол жылы Аделаида Отто II-ні дүниеге әкелді. 955 немесе 956 жылы ол Матильда есімді қызды дүниеге әкелді, ол кейіннен Кведлинбург аббатиссасы болды.
The calendar of saints states that Lothair was poisoned on 22 November 950 in Turin by the holder of real power, his successor, Berengar II of Italy. There were some suspicions amongst the people of Lombardy that Adelaide wanted to rule the kingdom by herself. Berengar attempted to thwart this and cement his political power by forcing her to marry his son Adalbert. Adelaide refused and fled, taking refuge in the castle of Como. However, she was quickly tracked down and was imprisoned for four months at Garda. According to Adelaide's contemporary biographer, Odilo of Cluny, she managed to escape from captivity. After a time spent in the marshes nearby, she was rescued by a priest and taken to a "certain impregnable fortress," likely the fortified town of Canossa Castle near Reggio. She was able to send an emissary to the East Frankish king Otto I asking for his protection. Adelaide met Otto at the old Lombard capital of Pavia and they married on 23 September 951. Early in their marriage, Adelaide and Otto had two children, Henry and Bruno, both of whom died before reaching adulthood. A few years later, in 953, Liudolf, Duke of Swabia, Otto's son by his first marriage, instigated a big revolt that was quelled by his father. As a consequence, Otto decided to dispossess Liudolf of his ducal title. This decision favoured the position of Adelaide and her descendants at court. Adelaide also managed to retain her entire territorial dowry. After returning to Germany with his new wife, Otto cemented the Holy Roman Empire by defeating the Hungarian invaders at the Battle of Lechfeld on 10 August 955. He then extended the boundaries of East Francia beyond the Elbe River, defeating the Obotrites and other Slavs of the Elbe at the battle of Recknitz on 16 October 955. That same year, Adelaide gave birth to Otto II. In 955 or 956, she gave birth to a daughter who would become Matilda, Abbess of Quedlinburg.
Киелі Рим империясының императрицасы
Аделаида күйеуін Италияға екінші жорыққа шығарып, Беренгар II-нің көтерілісін бағындыруға және Папа Иоанн XII-ді қорғауға көмектесті. Римде Ұлы Оттон 962 жылдың 2 ақпанында Папа Иоанн XII-ден Киелі Рим императоры атанды. Папа Иоанн XII жаңа үрдіс ашып, Аделаиданы Киелі Рим империясының императрицасы етіп таж кигізді. 960 жылы оның таққа отырғызу және майлау рәсімі үшін жаңа ordo құрылды, онда библиялық әйел тұлғаларға, әсіресе Естерге дұғалар қосылды. Ordo императордың жердегі билігінің құдайдан берілген бір бөлігі екенін дәлелдейтін теологиялық және саяси тұжырымдаманы ұсынады. 966 жылы Аделаида мен он бір жасар Отто II Оттомен бірге Италияға үшінші жорыққа қатысты, онда император жаңа сайланған Папа Иоанн XIII-ті тағына қайтарды (және оны тақтан түсірген римдік бүлікшілердің біразын жазалады). Оттонның Италияны бағындыруда және императорлық тәжді оларға жеткізудегі заңдылығын нығайту үшін Аделаиданың қолдауы және оның кең байланыстары маңызды болды. Италия тағына мұрагер ретінде Аделаида кеш Каролинг дәстүрлері арқылы императорлық таққа Италияның заңды иелігін орнатты. Аделаида Римде алты жыл тұрды, ал Отто Италиядан өз патшалығын басқарды. 967 жылы Отто II императордың орнына тағайындалды, содан кейін 972 жылдың сәуір айында Византия ханшайымы Теофануға үйленді, бұл оңтүстік Италиядағы екі империя арасындағы қақтығысты шешіп, императорлық мұрагерлікті қамтамасыз етті. Аделаида күйеуімен Германияға оралды, онда Отто 973 жылдың мамыр айында, әкесі 37 жыл бұрын қайтыс болған Мемлебен сарайында қайтыс болды. Таж кигізуден кейін оның билігі күшейді, өйткені ол енді consors regni болды және бүкіл империядан адамдарды қабылдай алатын болды, Аделаиданың саяси шешімдерге араласуы артты. Бухингердің айтуынша, "962 және 972 жылдар аралығында Адельхайд жетпіс бес құжатқа араласқан. Сонымен қатар, Адельхайд пен Отто I Папалық бұйрықтарында бірге есімдері аталады". Ол күйеуінен бөлек шіркеу мекемелерін қорғады, өзінің ықпалын арттыруға тырысты. 991 және 993 жылдар аралығында Фейхтвангтың бауырлары оған хат жазып, "енді сіздің билігіңіздің көлеңкесімен қорғалып, бізді дүниелік шабуылдардан сақтап қалыңыз" деп сұрады. Олар оның билігі ұзақ және тұрақты болсын деп дұға ететіндерін уәде етті. Аделаида күйеуінің тұсында үлкен билікке ие болды, бұл оның сұраныстарында көрініс тапты. 980 жылдары оның қызы Эмма жазған хатта Аделаида Эмманың жауларына қарсы араласып, Оттон империясындағы күштерді жұмылдыруды талап етті. Сондай-ақ, ол Аделаидадан 987 жылы Батыс Франкияның патшасы болып сайланған Хью Капетті тұтқындауын сұрады. Эмманың тағы бір жауы - қайтыс болған күйеуі Лотардың ағасы Чарльз болды, ол қайын сіңілісін адалдықтан айыптапты. Тағы бір өтініш білдірген Герберт Ауриллак, сол кезде Реймстің архиепископы (кейіннен Папа Сильвестр II) болды, ол Аделаидаға дұшпандарынан қорғаныш сұрап хат жазды. Бухингер: "Бұл мысалдар ерекше, өйткені олар Адельхайдтің екі жағдайда да көмектесе алатынын немесе кем дегенде Эмма мен Герберт оның араласып, табысқа жететініне сенгенін көрсетеді. Екеуі де өздерінің аймақтарында маңызды саяси тұлғалар, бірақ олар Адельхайдқа сенеді. Адельхайдтің билігі мен маңыздылығы өте тұрақты және сенімді болуы керек, өйткені ол өтініш білдірушілердің қалауынша әрекет ете алды".
Adelaide accompanied her husband on his second expedition to Italy to subdue the revolt of Berengar II and to protect Pope John XII. In Rome, Otto the Great was crowned Holy Roman Emperor on 2 February 962 by Pope John XII. Breaking new ground, Pope John XII also crowned Adelaide as Holy Roman Empress. In 960, a new ordo was created for her coronation and anointing, including prayers to biblical female figures, especially Esther. The ordo presents a theological and political concept that legitimizes the empress's status as a divinely ordained component of the earthly rule. In 966, Adelaide and the eleven year old Otto II, travelled again with Otto on his third expedition to Italy, where the Emperor restored the newly elected Pope John XIII to his throne (and executed some of the Roman rioters who had deposed him). Crucial to Otto's establishing legitimacy in his conquest of Italy and in bringing the imperial crown to the couple, was the support of Adelaide and her extensive network of relations. As heir to the Italian throne, Adelaide established for late Carolingian traditions the legitimate claim over Italy by the imperial throne. Adelaide remained in Rome for six years while Otto ruled his kingdom from Italy. Otto II was crowned co emperor in 967, then married the Byzantine princess Theophanu in April 972, resolving the conflict between the two empires in southern Italy and ensuring the imperial succession. Adelaide and her husband returned to Germany, where Otto died in May 973, at the same Memleben palace where his father had died 37 years earlier. After her coronation, which increased her power as she was now consors regni and able to receive people from the entire Empire, Adelaide's interventions in political decisions increased. According to Buchinger, "Between 962 and 972 Adelheid appears as intervenient in seventy five charters. Additionally Adelheid and Otto I are named together in Papal bulls". She often protected the ecclesiastic institutions, seemingly to gain a sphere of influence separate from that of her husband. Between 991 and 993, the brothers of Feuchtwang wrote to her and requested to be "protected by the shadow of your rule from now on, we may be safe from the tumults of secular attacks". They promised they would pray for her so that her reign would be long and stable. Adelaide wielded a great amount of power during her husband's reign, as evidenced by the requests her made of her. A letter, written in the 980s by her daughter Emma demanded that Adelaide intervene against Emma's enemies and mobilize forces in the Ottonian Empire. She also asked that Adelaide capture Hugh Capet, who was already elected king of West Frankia in 987. Another enemy of Emma's was Charles, the brother of Emma's deceased consort Lothar, who had accused his sister in law of adultery. Another pleader was Gerbert of Aurillac, at that time archbishop of Reims (the later Pope Sylvester II), who wrote to Adelaide to ask for protection against his enemies. Buchinger remarks that, "These examples are remarkable, because they imply that Adelheid had the possibilities to help in both cases or at least Emma and Gerbert do believe that she could have intervened and succeeded. Both are themselves important political figures in their realm and still they rely on Adelheid. Adelheid’s power and importance must have been extremely stable and reliable to do as wished by the pleaders."
Отто II дәуірі
Оттоның өлімінен кейінгі жылдары Аделаида сарайда зор ықпалға ие болды. Дегенмен, Аделаида өзінің келіні, Византия принцессасы Теофанамен қақтығыста болды, себебі тек бір әйел ғана патшайым бола алады және сарайдағы тиісті функциялар мен биліктерді атқара алады. Аделаида императрица аруста титулын сақтап қалды, бірақ Теофана да оны пайдаланды. Сонымен қатар, Теофана Аделаиданың күйеулік жерлерін пайдалануына қарсылық көрсетті, Аделаида оларды пайдалануын жалғастырып, шіркеу мекемелеріне сыйға беруді қалаған еді, бұл оның билік негізін нығайтуға бағытталған. Аделаида итальяндық жерлерін қалағанындай сату-сатуға құқылы болды, бірақ Оттондық жерлерін пайдалану үшін императордың рұқсатын алуы керек еді. Аделаида Отон II-ге қарсы туған-туыстарымен бірікті. Уилсон осы әрекетті басқа патша әйелдерінің іс-әрекеттерімен салыстырып, былай деді: «Патша әйелдері ер адамдардың туыстарының бұйрықтарын әрқашан орындамайтын. Энгельберге 870 жылдары Италияның оңтүстігіне императорлық билікті кеңейтуге тырысқан күйеуі, император Людовик II-ге зор ықпал етті. Матильданың кіші ұлы Генрихке деген әуесқойлығы Отто I-ге көп қиындықтар туғызды, ал Аделаида өзінің ұлы Отто II-ге қарсы туған-туыстарымен бірікті, ол оны 978 жылы Бургундияға уақытша жер аударды. Өкілдік ең айқын регенттік кезінде болды, себебі онда формалды ережелер болмады, бұл күшті тұлғаларға өзін-өзі көрсетуге мүмкіндік берді». 978 жылы Отто II-нің сарайынан қуылғаннан кейін, ол өзінің уақытын Италиядағы Павия және Арль корольдік сарайларында ағасы Конрад I, Бургундия королімен бірге өткізді, осылайша ол ұлымен қайта табысты. 983 жылы (өлімінен аз уақыт бұрын) Отто II оны Италиядағы вице-король етіп тағайындады.
In the years following Otto's death, Adelaide exerted a powerful influence at court. However, Adelaide was in conflict with her daughter in law, the Byzantine princess Theophanu, as only one woman could be queen and hold the associated functions and powers at court. Adelaide was able to maintain the title imperatrix augusta even though Theophanu now also used it. Moreover, Theophanu opposed Adelaide in the use of her dowry lands, which Adelaide wanted to continue to use and donate to ecclesiastical institutions, ensuring her power base. Adelaide had the right to make transactions of her Italian lands as she pleased, but she needed the permission of the emperor to use her Ottonian lands. Adelaide also sided with her extended kin against Otto II. Wilson compares this action with those of other royal women: "Royal women possessed agency and did not always do the bidding of male relatives. Engelberge greatly influenced her husband, Emperor Louis II, in his attempts to extend imperial control to southern Italy in the 870s. Matilda’s favouritism for her younger son Heinrich caused Otto I considerable trouble, while Adelaide sided with her extended kin against her own son, Otto II, until he temporarily exiled her to Burgundy in 978. Agency was clearest during regencies, because these lacked formal rules, offering scope for forceful personalities to assert themselves." After being expelled from court by Otto II in 978, she divided her time between living in Italy in the royal palace of Pavia and Arles with her brother Conrad I, King of Burgundy, through whom she was finally reconciled with her son. In 983 (shortly before his death) Otto II appointed her his viceroy in Italy.
Регенттік
983 жылы оның ұлы Отто II қайтыс болды және Аделаиданың немересі Отто III Теофанның регенттігімен таққа отырды, ал Аделаида Италияда қалды. Біраз уақыт бойы Аделаида мен Теофан жеке мүдделерін ұмытып, Отто III-нің мұрагерлігін қамтамасыз ету үшін бірлесіп жұмыс істеді. Бұл олардың бірлескен қолтаңбаларындағы жазбалардан көрінеді. «Кведлинбург жылнамаларына» сәйкес, Отто II қайтыс болғаннан кейін Бавария герцогы Генрих Отто III-ні ұрлап әкеткен. Аделаида Ломбардиядан Теофан, Матильда және Еуропаның басқа да көшбасшыларымен бірігіп, баласын қайтарып алу үшін оралған. 990 жылы Теофан қайтыс болғаннан кейін Аделаида Отто III атынан регенттік міндетін атқарды, ол төрт жылдан кейін толыққанды жасқа келгенге дейін сақталды. Оттоның билігін орнатуда Аделаиданың қосқан үлесін Отто III 996 жылы әжесіне жазған хатынан көруге болады: «Сіздің [Адельгейдтің] тілектеріңізге және ниеттеріңізге сәйкес, құдай бізге [Отто III-ке] империяның құқықтарын сыйлады, бұл оқиға бақытты аяқталды». Аделаида билік құрған кезде Шығыстағы қиындықтар жалғасты, өйткені Богемияның Болеслав адалдығын сақтай алмады. 992 жылы Богемия мен Польша арасында соғыс болды, және бұрынғысы сияқты, Отондық режим Польша тарапын қолдады. Жестис былай деп түсіндіреді: «Лиутицтердің жерінде олардың өмірлерінде христиан діні қайта орнатылмады. Бірақ аумақтық пайдалар болды және 987 жылға қарай Эльба бойындағы қираған бекіністерді қайта жаңартуға кірісуге мүмкіндік туды». 991 жылы саксон әскері Отто III-нің қатысуымен Бранденбургті басып алды. «Хильдесхаймер жылнамалары» 992 жылы тағы бір жорық болғанын хабарлайды. Мерзебургтік Тьетмар Отто III анасы қайтыс болғаннан кейін әжесін қызметтен босатқанын айтады, бірақ Альтхофф бұл оқиғаға күмәнмен қарайды. Отто толыққанды жасқа келгеннен кейін де Аделаида оны жиі сапарларында сүйемелдеді және басқа әйелдермен бірге оған ықпал етті. Аделаиданың туған жері Бургундияда графтар мен кастелян король Рудольф III-тен көбірек тәуелсіздік танытты. 999 жылы қайтыс болғанға дейін ол Бургундиядағы бейбітшілікті қалпына келтіру үшін араласуға мәжбүр болды.
In 983, her son Otto II died and was succeeded by Adelaide's grandson Otto III under the regency of Theophanu while Adelaide remained in Italy. For some time, Adelaide and Theophanu were able to put aside their separate interests and work together to ensure Otto III's succession. This is seen through their joint appearance in the charters. According to the Annales Quedlinburgenses, after Otto II's death, Henry, duke of Bavaria kidnapped Otto III. The narrative claims that Adelaide returned from Lombardy to join with Theophanu, Matilda, and other leaders of Europe and reclaim the child. When Theophanu died in 990, Adelaide assumed regency on behalf for Otto III until he reached legal majority four years later. Adelaide's role in establishing Otto's position can be seen in a letter Otto III wrote to his grandmother in 996: "According to your [Adelheid’s] wishes and desires, the divinity has conferred the rights of an empire on us [Otto III] with a happy outcome". Troubles in the East continued under Adelaide, as Boleslaus of Bohemia wavered in his loyalty. In 992, there was war between Bohemia and Poland , and again like in Theophanu's time, the Ottonian regime sided with Poland. Jestice comments that, "Christianity was not re established in the land of the Liutizi during their lifetimes. But there were territorial gains, and by 987 it was possible to begin rebuilding destroyed fortresses along the Elbe". A Saxon army, with Otto III's presence, took Brandenburg in 991. The Hildesheimer Annalen reports that there was another expedition in 992. Thietmar of Merseburg reports that Otto III dismissed his grandmother after his mother's death, but Althoff doubts this story. Even after Otto attained majority, Adelaide often accompanied him in his travels and influenced him, along with other women. In Burgundy, Adelaide's homeland, the counts and castellans behaved increasingly independently from their king Rudolph III. Just before her death in 999, she had to intervene in Burgundy to restore peace.
Кейінгі жылдар
Аделаида 995 жылы Оттон III толыққанды жасқа келгені жарияланғанда регенттік лауазымынан қанағаттанды. Одан кейін ол өзін тек қайырымдылық қызметтеріне арнады, әсіресе діни орындарды – монастырларды, шіркеулерді және аббаттықтарды құруға және қайта жаңартуға. Аделаида шіркеу реформасының орталығы болған Клунимен, соның ішінде Мажолус және Одило абаттарымен тығыз байланыста болды. Ол шамамен 991 жылы Эльзастағы Сельцте өзі құрған монастырға уақыт өткізді. Немере інісі Рудольф III-ті бүлікке қарсы қолдау үшін Бургундияға жол тартқанда, 999 жылдың 16 желтоқсанында Сельц аббаттығында қайтыс болды. Ол мыңжылдыққа дейін бірнеше күн қалғанда, оның екінші рет Келісімінің келуіне сенген. Ол аббатқа жерленді, ал 1097 жылы папа Урбан II оны қасиетті деп жариялады. 1307 жылы болған ауыр су тасқыны аббатты жартылай қиратқаннан кейін Аделаиданың қабірлері басқа жерге көшірілді. Сельцте қасиетті Аделаидаға тиесілі деген тостаған ұзақ жылдар бойы сақталған; ол қызбадан азап шегушілерге дәрі беру үшін қолданылды және көптеген жазылу оқиғалары тіркелген. Аделаида үнемі шіркеуге, бейбітшілікке және олардың қамқоршысы ретінде империяға қызмет етуге арналды; ол сонымен қатар славяндарды дінге көшіруге мүдделі болды. Осылайша, ол ерте орта ғасырлардың соңында Орталық Еуропаның діни мәдениетін құрудағы шіркеу жұмысының маңызды тұлғасы – тіпті оның символы болды. Оның қабірлерінің бір бөлігі Гановердегі қасиетті орында сақталған. Оның мерекесі, 16 желтоқсан, әлі де көптеген неміс епархияларында тойланады.
Adelaide resigned as regent when Otto III was declared to be of the legal majority in 995. From then on, she devoted herself exclusively to her works of charity, in particular to the foundation and restoration of religious houses, i. e. monasteries, churches and abbeys. Adelaide had long entertained close relations with Cluny, then the center of the movement for ecclesiastical reform, and in particular with its abbots Majolus and Odilo. She retired to a nunnery she had founded in c. 991 at Selz in Alsace. On her way to Burgundy to support her nephew Rudolf III against a rebellion, she died at Selz Abbey on 16 December 999, days short of the millennium she thought would bring the Second Coming of Christ. She was buried in the Abbey and Pope Urban II canonized her in 1097. After serious flooding, which almost completely destroyed it in 1307, Adelaide's relics were moved elsewhere. A goblet reputed to have belonged to Saint Adelaide has long been preserved in Seltz. ; it was used to give potions to people with fever and the healings were said to have been numerous. Adelaide constantly devoted herself to the service of the church and peace, and to the empire as guardian of both; she also interested herself in the conversion of the Slavs. She was thus a principal agent — almost an embodiment — of the work of the pre schism Church at the end of the Early Middle Ages in the construction of the religious culture of Central Europe. Some of her relics are preserved in a shrine in Hanover. Her feast day, 16 December, is still kept in many German dioceses.
Тарихнама
Аделаида – орта ғасырлық ең маңызды және күшті әйел билеушілердің бірі. Тарихи тұрғыдан алғанда, императрица және қасиетті әйел ретінде, ол күшті деп сипатталған, еркектерге тән қасиеттерімен (күш, әділдік және сақтық) және әйелдерге тән қасиеттерімен (тақуалық, өзіне қиындық тудыру) ерекшеленген. Қазіргі неміс тарихнамасы оның Оттон әулетіне және Киелі Рим империясының дамуына жасаған үлесіне баса назар аударады.
Adelaide was one of the most important and powerful medieval female rulers. Historically, as empress and saint, she has been described as powerful, with both male attributes (like strength, justness and prudence) and female attributes (piety, self denying). Modern German historiography tends to focus on her contributions to the Ottonian dynasty and the development of the Holy Roman Empire.
Сурет салу
Аделаида көбінесе патшайым киімінде, патша таяғы мен тәжбен суреттеледі. 14 ғасырдан бері оған қарамастан, шіркеудің немесе кеменің моделі де атрибут ретінде беріледі (осы кеме арқылы ол тұтқындықтан қашып құтылған делінеді). Неміс өнеріндегі Аделаиданың ең әйгілі бейнесі – шамамен 1260 жылы жасалған Мейсен соборының хорындағы құмтас мүсіндер тобына жатады. Ол мұнда күйеуімен бірге бейнеленген, ол қасиетті деп жарияланбаған, себебі ол онымен бірге Мейсен епархиясын құрған.
Adelaide is usually represented in the garb of an empress, with sceptre and crown. Since the 14th century, she is also given as an attribute a model church or a ship (by which she is said to have escaped from captivity). The most famous representation of Adelaide in German art belongs to a group of sandstone figures in the choir of Meissen Cathedral, which was created around 1260. She is shown here with her husband, who was not canonized, since he founded the diocese of Meissen with her.
Опералар
Бургундиялық Аделаида – Антонио Сарторионың 1672 жылғы «l'Adelaide» операсының басты кейіпкері. Аделаида – 1723 жылы Никола Порпораның операсының сюжеті, онда оны әйел рөлінде ұлы кастрато Фаринелли ойнады. «Лотарио» – Джордж Фридерик Гендельдің 1729 жылғы үш актілі операсы. Бұл Аделаиданың өміріндегі кейбір оқиғалардың көркемдеуі. Аделаида – 1817 жылғы Джоаккино Россинидің (музыкасы) және Джованни Шмидттің (либреттосы) «Аделаида ди Боргонья» операсының басты қаһарманы. Аделаида – Уильям Бернард Маккейбтің 1856 жылғы «Аделаида, Италия королевасы немесе темір тәж» романының кейіпкері.
Adelaide of Burgundy is the main character of the opera l'Adelaide (1672) by Antonio Sartorio. Adelaide is the subject of a 1723 opera by Nicola Porpora, where she was played by the great castrato Farinelli en travesti. Lotario is a 1729 opera seria in three acts by George Frideric Handel. It is a fictionalisation of some events in the life of Adeläide. Adelaide is the heroine of Adelaide di Borgogna, an opera with two acts (1817) by Gioachino Rossini (music) and Giovanni Schmidt (libretto). Adelaide is the heroine of William Bernard McCabe's 1856 novel Adelaide, Queen of Italy, or The Iron Crown.