Кіріспе
сауықтыру қабілетіне ие деп есептелетін өсімдік. Гуако, хуако, вежуко және бежуко – Орталық Америка, Оңтүстік Америка және Батыс Үндістанның жүзім сияқты өсіп, сауықтыру қабілетіне ие деп саналатын түрлі альпинист өсімдіктеріне қолданылатын атаулар. Микания туысының бірнеше түрлері гуако деп аталады. Гуако жүзімдік болмаса да, Cleome serrulata, таулы аймақта өсетін бал арасының гүліне де қолданылады. Американың жергілікті тұрғындары мен колумбиялықтар гуаконың аты желкенқұстың дауысына байланысты қойылған дейді, ол жыландарды тартып, олармен қоректену үшін осы дауысты қолданады. Дәстүр бойынша, өсімдіктің уға қарсы қасиеттері құстың жапырақтарды жеп, тіпті жыланға шабуыл жасамас бұрын шырынын қанаттарына жағатынын байқау арқылы ашылған. Жүрек пішіндес жапырақтары бар, жоғары жағы ақ және жасыл, ал төменгі жағы қызғылт түсті кез келген өрімді өсімдіктерді американдықтар гуако деп атайды, бірақ бұл табиғат зерттеушілері анықтаған "нағыз" гуаколармен сәйкес келмейді. Колумбияда ең көп танылатын гуако немесе вежуко дель гуако – Mikania guaco, Eupatorieae тайпасына жататын, ылғалды және көлеңкелі жерлерді ұнататын, көп тармақты және тереңге түсетін түбір жүйесіне ие, әртүрлі, тісті, қарама-қарсы жапырақтары мен ақ гүлдері бар альпинисттік құрамы. Өсімдіктің барлық бөлігі жағымсыз иіс шығарады.
Guaco, huaco, vejuco and bejuco are terms applied to various vine like Central American, South American, and West Indian climbing plants, reputed to have curative powers. Several species in the genus Mikania are among those referred to as guaco. Even though it is not a vine guaco is also used to refer to Cleome serrulata, the Rocky Mountain beeplant. Native Americans and Colombians believe that the guaco was named after a species of kite, in imitation of its cry, which they say it uses to attract the snakes which it feeds on. Tradition says that the plant's powers as an antidote were discovered through watching the bird eat the leaves, and even spread the juice on its wings, before attacking the snakes. Any twining plant with a heart shaped leaf, white and green above and purple beneath, is called a guaco by Native Americans, which does not necessarily coincide with which plants are "true" guacos, as far as naturalists are concerned. What is most commonly recognized in Colombia as guaco, or vejuco del guaco, would appear to be Mikania guaco, a climbing composite plant of the tribe Eupatorieae, preferring moist and shady situations, and having a much branched and deep growing root, variegated, serrated, opposite leaves and dull white flowers, in axillary clusters. The whole plant emits a disagreeable odour.
Қолданылуы
Орталық Американың жергілікті тұрғындары гуаконы қабылдағаннан кейін ең қауіпті жыландарды ешқандай салдарсыз ұстай алады, олардың денесі қызған темірге тигендей қимылдайды. Гуаконың иісі ғана жыландарды маусыр қалпына келтіреді дейді. Гумбольдт гуако суына малынған таяқтың улы Coluber corallinus жыланына жағымсыз екенін байқаған, сондай-ақ, оның әсерінен тердің иісі жыландарды шағудан жаңылдырады деген пікірде болған. Бұл препарат қазіргі медицинада қолданылмайды. Бразилияда гуако (Mikania glomerata) құрамында кумарин болғандықтан, оны екпек түсіретін және қабынуға қарсы шай ретінде кеңінен қолданады.