Кіріспе
1648 - 1680 жылдар аралығында Пфальц сайлаушысы Карл Людовик (Карл I Людвиг; 22 желтоқсан 1617 - 28 тамыз 1680), Пфальц графы Фридрих V-нің және Богемия королевасы, Англия королі Карл I-нің қарындасы Елизавета Стюарттың екінші ұлы, Богемияның «Қысқы королі» болған. Германияның Отыз жылдық соғысы мен Англия азаматтық соғысы кезінде өмірінің бірінші жартысын шет елде өткізгеннен кейін, 1649 жылы Карл Людовик әкесінің Пфальц сайлаушысы лауазымын және бұрынғы жерлерінің көп бөлігін қайтарып алды.
Charles Louis, Elector Palatine (Karl I. Ludwig; 22 December 1617 – 28 August 1680), was the second son of Frederick V of the Palatinate, the "Winter King" of Bohemia, and of Elizabeth Stuart, Queen of Bohemia and sister of Charles I of England. After living the first half of his life in exile during the German Thirty Years' War and the English Civil War, in 1649 Charles Louis reclaimed his father's title of Elector Palatine, along with most of his former territories.
Стюарт және британдық саясат
Чарльз-Луи 1618 жылғы наурыз айында Седан князі мен Уэльс князінің өкілі Альбертус Мортонның қатысуымен крещение рәсімінен өтті. 1632 жылы шет елдегі әкесі қайтыс болғаннан кейін Чарльз-Луи Пфальц сайлау округіндегі әкесінің иеліктеріне мұрагер болды. Оның ағасы Генри Фредерик 1629 жылы Нидерландыда қайтыс болған. Чарльз-Луи мен оның кіші інісі Руперт 1630-шы жылдардың көп бөлігін анасының ағасы, Англияның I Чарльзының сарайында өткізді, оның мақсаты британдық қолдауды оның ісіне тарту болды. Анасының қызметкерлері Курций мен Нетерсольдің қолдауына қарамастан, жас Пфальц курфюрстің жетістіктері шектеулі болды. Ол 1638 жылғы 17 қазанда Влото көпірі шайқасында Ұлыбританиядан (Уильям Лорд Крейвен басқарған) және Пфальцтан (швед күштерімен одақтас, шотландтық генерал-лейтенант Джеймс Кинг басқарған) еріктілер армиясын басқарды. Лорд Крейвен, Принц Руперт және полковник Уильям Вавасур, Принц Руперттің асығыс шабуылынан кейін (Кингті кінәлауға тырысқан) тұтқындалды. Швед архивіндегі хаттардан Кинг Чарльз-Луи мен оның әскерін шайқас алаңынан алып, қазан және қараша айларында Минденде оларды қорғауына алғаны белгілі болды. Бұл мәселе фельдмаршал Баниерге үлкен алаңдаушылық туғызды, ол Кинг сайлаушыны швед қызметінен артық көреді деген қауесет таратып, осыған байланысты аңыз жасай бастады. Кинг бұл айыптауды күшпен жоққа шығарды, бірақ Чарльз-Луи мен оның әскерімен қалай күресу керектігі туралы нұсқаулар іздеді. Содан кейін Чарльз-Луи қызметтен кеткеннен кейін алдымен Гаагаға, содан кейін Ұлыбританияға кетті. 1641 жылғы қарашада Чарльз-Луи Шотландия Парламентіне барып, Германияға онымен бірге баруға тиіс 10 000 шотландтық келісім жасаушы әскерлеріне құқық алды. Алайда, Ирландия көтерілісі басталды және бұл күштер Ирландияға протестанттық қауымды қорғау үшін жіберілді. Кейін Чарльз-Луи патшадан бірте-бірте суық қарым-қатынасқа түсті, ол Чарльз-Луи Англиядағы оппозициялық күштердің орталығына айналуы мүмкін деп қорқыды. Шындығында, Англия азамат соғысының басталуына әкелген Англия дағдарысы кезінде Чарльз-Луи парламенттік көшбасшыларға, әсіресе Эссекс графына, үлкен симпатиямен қарады, олардың континенттегі Пфальцқа көмектесуі мүмкін деп ойлады. Палатин князі Страффордтың өлім жазасын қолдады. Чарльз-Луи өзінің ағасымен азамат соғысының басында қатысқанмен, парламенттік симпатиялары үшін оған сенімсіздікпен қарады және көп ұзамай Гаагадағы анасына оралды. Ол жерде ол азамат соғысындағы роялистерден (Кавалерлерден) қашықтап, Чарльз оны испандық қолдау үшін сатуы мүмкін деп қорқыды. 1644 жылы Чарльз-Луи Парламенттің шақыруымен Англияға оралды. Ол Уайтхолл сарайында тұрып, Салтанатты Лига мен келісімге қол қойды, тіпті оның ағалары Руперт пен Морис роялист генералдары болса да. Замандастары (соның ішінде король Чарльз) және кейінгі ұрпақтың кейбіреулері Чарльз-Луидің Раундхед Лондонына сапарлаған себебі Парламент оны ағасының орнына таққа отырғызуды үміттенеді деп сенді. Чарльз-Луидің Парламенттік партияны қолдауы ағасы мен немересі арасындағы антагонизмнің себебі болды, ал 1647 жылы тұтқынға алынған I Чарльз немересімен тағы да кездескенде, аға Чарльз принсті Англия тағына үміттеніп жүр деп айыптады. 1648 жылғы қазан айында Чарльз-Луи әлі Англияда болған кезде Вестфалия бейбіт шарты оған Төменгі Пфальцты қайтарды (Жоғарғы Пфальц, оның үлкен өкінішіне орай, Бавария сайлаушысының билігінде қалды). Ол 1649 жылғы қаңтарда ағасының өлімін көру үшін Англияда жеткілікті уақыт болды, бұл оны қатты таңқалдырды. Патшаның өліміне дейін екеуі татуласпады. Чарльз өлім алдында немере інісін көруден бас тартты.
Сайлаушылар
Осы бақытсыз аяқталудан кейін, Карл Луи ағылшын саясатына қатысқаннан соң, 1649 жылдың күзінде қазір қираған Пфальц электоратына оралды. Ол оннан астам жыл билік еткен кезінде, қираған жерін қайта құруға белсенді түрде тырысты. Сыртқы саясатта ол французшылдық бағытты ұстанды, 1671 жылы қызы Елизавета Шарлоттаны XIV Людовиктің інісі Орлеан герцогы Филиппке үйлендірді. Қайта орналасқаннан кейін, оның туыстарымен қарым-қатынасы нашарлай берді. Британдық туыстары Азамат соғысындағы әрекеттері үшін оны ешқашан кешірмеді, ал анасы мен бауырлары оның қанағатсыздығына наразы болды. Оның билігінің ең ерекше жағы, әйелі Шарлотта Гессен-Кассельден жасаған бір жақты ажырасуы және кейіннен Мари Луиза фон Дегенфельдке үйленуі болды. Бұл екінші әйеліне Раугравин (Raugräfin, иесіз немесе өңделмеген жерлердің графинясы) деген ерекше атақ берілді, ал олардың балалары Раугравтар деп аталды.