Ли "Скрэтч" Перри: Регги өнерінің новаторы

Кіріспе

Ямайкалық регги продюсері (1936–2021)

Ли "Скретч" Перри (нағыз аты Рейнфорд Хью Перри; 20 наурыз 1936 жылы туған) – жамайкалық жазбалар продюсері, композитор және әнші, инновациялық студиялық техникаларымен және өндіріс стилімен танымал. Перри 1970 жылдардағы дуб музыкасының дамуындағы пионер болды, ол ремикстеуді және студиялық эффекттерді ерте қабылдап, қолданып, регги тректерінің жаңа аспаптық немесе вокалдық нұсқаларын жасады. Ол Боб Марли және The Wailers, Джуниор Мёрвин, The Congos, Макс Ромео, Адриан Шервуд, Beastie Boys, Ари Ап, The Clash, The Orb және тағы да көптеген әртістермен жұмыс істеді және олардың музыкасын өндірді.

Ерте өмір

Рейнфорд Хью Перри 1936 жылдың 20 наурызында Ямайканың Кендал қаласында, Хановер округінде, Инна Дэвис пен Генри Перридің үшінші баласы ретінде дүниеге келді.

Алғашқы жұмыстар

Перридің музыкалық мансабы 1950-жылдардың соңында Клемент Кокссон Доддтың дыбыс жүйесі үшін пластинка сатушы ретінде басталды. Доддпен арадағы кейде шиеленіскен қарым-қатынас дамыған сайын, ол Доддтың Studio One хит-фабрикасында түрлі маңызды жұмыстар атқарып, лейбл үшін шамамен отыз ән жазды. Өз студиясы болғаннан кейін Перридің туындылары одан да әсем әрі зәулім болды, себебі белсенді продюсер өзі шығарған музыкаға қалағанынша уақыт жұмсай алды. Перри "Қара сандықта" жазған әндерінің барлығы дерлік қарапайым жазба жабдықтарымен жасалды; дыбыстық шеберлік арқасында Перри оларды ерекше етуге қол жеткізді. Пол Дуглас еске алады: "Скрачтың ерекше дыбысы болды және барша оның дыбысына қызығушылық танытты. Оның заттарды біріктірудің өзіндік жолы болды, ол оның дыбысы еді және көптеген адамдарға әсер етті. Мен тіпті Эрик Гейлмен бірге "Black Ark" студиясына да бардым, Negril альбомы үшін біздің қатысуымыз болды. Мен және Вэл Дуглас онда бірнеше тректер жаздық, Эрик Гейл үстіне қосымша дыбыстар қосты, бірақ одан кейін не болғанын нақты есімде жоқ". Перри көп жыл бойы микстеу пультінің алдында тұрып, регги тарихындағы ең биік деңгей ретінде саналатын әндер мен альбомдарды жасады. 1978 жылға қарай стресс пен сыртқы ықпалдың күшейіп, оның салдарынан Перри де, "Black Ark" студиясы да тез күйреуге бет бұрды. Соңында студия толығымен өртеніп кетті. Перри өзінің ашу-ыза күйінде "Қара сандықты" өртегенін жиі айтады.

Қара сандықтан кейін (1980-ші және 1990-шы жылдар)

1980 жылдардың басында Black Ark студиясының қирауынан кейін Перри Англия мен АҚШ-та уақыт өткізді, түрлі музыканттармен бірлесіп тікелей эфирде өнер көрсетіп, тұрақсыз жазбалар жасады. Бір сұхбатында Перри: «Музыканы темекі жасады ма, әлде мен жасадым ба?» деген сұраққа жауап іздедім. Мен өзімнің музыка жасауға қабілетімді түсіндім, сондықтан маған темекінің қажеті жоқ екенін анықтадым. 1998 жылы Перри Beastie Boys тобының Hello Nasty альбомындағы "Dr. Lee, PhD" әнінде вокалист ретінде әлемдік тыңдарманға кеңінен танылды.

Кейінгі мансап

2003 жылы Перри «Jamaican E. T.» альбомымен «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. 2004 жылы «Rolling Stone» журналы Перриді «Барлық заманның 100 ең ұлы суретшісі» тізімінде 100-ші орынға қойды. Ол швейцариялық музыканттар тобымен бірігіп, Lee Perry and the White Belly Rats деген атпен өнер көрсетті және 2006 және 2007 жылдары АҚШ-та, New York City негізделген Dub Is a Weapon тобымен бірге гастрольдік сапарда болды. 2006 жылы SXSW фестивалінде Эндрю В. К. кездескеннен кейін Перри оны Repentance альбомын бірлесіп шығаруға шақырды. 19 тамыз 2008 жылы Narnack Records арқылы жарық көрген альбомда Moby, Ari Up, продюсер Дон Флеминг, барабаншы Брайан Чиппендейл және бассист Джош Вернер сияқты көптеген қонақ әртістер болды. 2007 жылы Перридің «Enter the Dragon» әні Animal Collective тобының Panda Bear атты мүшесінің «Carrots» әнінде пайдаланылды. Сондай-ақ, 2011 жылы Перри Animal Collective тобымен All Tomorrow's Parties фестивалінде өнер көрсетуге шақырылды, оны топ 2011 жылдың мамырында ұйымдастырды. Сол жылы ол бассист және продюсер Билл Ласвеллмен бірлесіп Rise Again альбомын жазды. Альбомға Tunde Adebimpe, Sly Dunbar және Bernie Worrell үлестері қосылды және Ласвеллдің M.O.D. Technologies лейблінде шығарылды. 2008 жылы Перри Адриан Шервудпен «The Mighty Upsetter» жобасында қайта жұмыстасты. 2007 мен 2010 жылдар аралығында Перри британдық продюсер Стив Маршаллмен үш альбом жазды, онымен ол Hackney-дегі Pyramid Arts Development орталығында танысқан. Альбомдарда Кит Ричардс пен Джордж Клинтонның орындауы болды. Осы альбомдардың екеуі, «End of an American Dream» (2008) және «Revelation» (2010) «Үздік регги альбомы» номинациясында «Грэмми» сыйлығына ие болды. 2009 жылы Перри Dubblestandart тобымен бірлесіп «Return from Planet Dub» қос альбомын жасады, онда 1970 және 1980 жылдардағы өзінің бұрынғы материалдарын қайта қарады, сондай-ақ Dubblestandart тобымен жаңа материалдарды жасады, олардың кейбіреулерінде Ari Up of the Slits те қатысты. 2008 жылы, осы шығарылымға дейін Перридің дубстеп жанрына алғашқы қадамы 12" винилде жарық көрді, ол Dubblestandart және New York City-дің Subatomic Sound System тобымен бірлесіп жасаған «Iron Devil» атты туындысы болды. Бұл жазбадан кейін Dubblestandart және Subatomic Sound System тобымен бірлесіп жасалған бірнеше реггиге бағытталған дубстеп серіктестіктері пайда болды, алғашқысы 2009 жылы шыққан Blackboard Jungle 1 және 2 томдарында dancehall вокалисі Jahdan Blakkamoore қатысты, содан кейін 2010 жылы Chrome Optimism шықты, онда американдық режиссер Дэвид Линч те өнер көрсетті. Содан кейін, 2010 жылы Перри мен Ari Up of the Slits Subatomic Sound System тобымен бірлесіп «Hello, Hell Is Very Low» атты 7" винилді шығарды, бұл Ари Аптың соңғы жазбаларының бірі және оның өміріндегі соңғы шығарылым болды. 2010 жылы Перри Калифорния штатының Лос-Анджелестегі Dem Passwords өнер галереясында өзінің тұңғыш жеке көрмесін ұйымдастырды. «Сырлы білім» деп аталған көрмеде кенеп, қағаз және бейне инсталляция бойынша жұмыстар қойылды. 2011 жылы Бенисио Дель Тороның баяндауымен Перри туралы деректі фильм «The Upsetter» бүкіл әлем бойынша кинотеатрларда көрсетілді, оның премьерасы 2008 жылғы SXSW кинофестивалінде өтті. Фильмді американдық режиссерлер Итан Хигби және Адам Бхала Лау түсірді және продюсерлік жасады. Фильм 2011 жылдың наурыз айында Лос-Анджелесте көрсетілді. Ол 2012 жылға дейін бүкіл әлем бойынша көрсетіле берді, ал DVD, iTunes және Video on Demand көп ұзамай жарық көрді. 2012 жылы Перри Орб тобымен бірлесіп «The Orbserver in the Star House» альбомын жасады, ол Берлинде бірнеше ай бойы жазылды. Альбом сыншылардың мақтауына ие болды және Перридің Ямайкадағы туған жеріне жақын орналасқан тарихи мүлік атауымен аталған «Golden Clouds» синглі жарық көрді. Жазу сессияларын Волкер Шэнер түсірді және ол Ли Скретч Перридің «Көрінісі туралы» деректі фильмінің бөлігі болды. 2012 жылдың тамызында Перри Ямайканың ең жоғары құрметті наградасының бірі – «Ерекшелік орденінің» командирі атағымен марапатталатыны хабарланды. 2013 жылы Перри Венадағы Dub Champions фестивалінде өнер көрсетті, оны Dubblestandart тобы қолдады, ал Эдриан Шервуд дуб миксін жасады. Перри сондай-ақ 2011 және 2012 жылдары New York City-дегі Dub Champions фестивалінде Subatomic Sound System тобының қолдауымен өнер көрсетті. Перри 2013 жылы Калифорния штатының Индио қаласында өткен Coachella Valley Music and Arts фестивалінде өнер көрсетті. Перри Grand Theft Auto V ойынындағы «The Blue Ark» дуб және регги радиостанциясының ди-джейі ретінде көрінеді. Станцияға Перри мен Upsetters тобының «Disco Devil» және «Grumblin' Dub» сияқты бірнеше дубтары енді. 2013 жылдың қазан айында Перриге Ямайка институты сол айдың соңында Алтын Мусгрейв медалін табыстайтыны жарияланды. Перри 2014 жылдың мамыр айында Лондонда Дэниел Бойлмен бірлесіп «Lee "Scratch" Perry – Back on the Controls» альбомын жазды. Альбом сол жылы «Грэмми» сыйлығына ұсынылды. Перри 2013 жылдың қарашасында британдық продюсер Forest Swords-тің «Thor's Stone» синглін ремикс етті. 2015 жылы «Lee Scratch Perry's Vision of Paradise» деректі фильмі Лондондағы East End Film Festival-де көрсетілгеннен кейін бүкіл әлем бойынша кинотеатрларда, сондай-ақ DVD және VOD форматтарында жарық көрді. Фильм Перридің рухани әлеміне шолу жасады, режиссер Волкер Шэнер Upsetters тобымен бірге 15 жылдан астам уақыт бойы түсіргеннен кейін, Перридің Швейцариядағы «Құпия зертханасын» құруын басынан соңына дейін көрсетеді, содан кейін 2015 жылы өрттен жойылды. Швейцария, Ямайка, Лондон және Берлинде түсірілген фильмде Эфиопияның Аксум және Лалибела қалаларынан да көріністер бар, олар қажетті ақпараттық фонды қамтамасыз етеді. Шэнер жылдар бойы 100 сағаттан астам бірегей көріністерді жинады және олар екеуі жұмысты жалғастырып, жалғасын шығаруды жоспарлап отыр. 2015 жылы Перри Бельгиядағы Pura Vida тобымен бірлесіп «The Super Ape Strikes Again» альбомын шығарды, ол Бельгиядағы The Last Ark Studio-да көне және заманауи жазба техникаларын қолданып араласқан. 2015 жылдың қыркүйегінде Перри мен Subatomic Sound System тобы Перридің 1976 жылғы «Super Ape» альбомының 40 жылдығына арналған гастрольдік сапарды бастады. Сапар Dub Champions фестивалінің аясында басталды және Солтүстік Америкада 50-ден астам концертпен, сондай-ақ Еуропадағы бірнеше концертпен жалғасты. 2015 және 2016 жылдардағы гастрольдердегі шаралардың көп бөлігі сатылып кетті. Сапар 2017 жылдың қыркүйегінде «Super Ape Returns to Conquer» альбомын шығарумен аяқталды, ол iTunes US регги чартында Боб Марлидің жаңартылған «Legend» альбомынан кейін екінші орынға, ал Billboard регги чартында үшінші орынға шықты. Ларри Макдональд топ құрамында және жазылған альбомда өнер көрсетті. 2015 жылы Subatomic Sound System тобының Emch-і түпнұсқа альбом мұқабасындағыдай 15 футтық горилланың салындыруына қаражат жинау үшін Kickstarter кампаниясын ұйымдастырды. Kickstarter кампаниясы мақсатына жетті және горилла 2015 және 2016 жылдардағы гастрольдік сапарларда сахнада пайда болды. 2018 жылдың қазан айында Перри мен Subatomic Sound System тобы 1973 жылғы «Blackboard Jungle Dub» альбомының 45 жылдығына арналған гастрольдік сапарды бастады, оны Перри өндірді. Сапар Солтүстік Америкада басталды және концерт афишаларында «Әлемдегі алғашқы дуб альбомы, алғаш рет тікелей эфирде» деген слоган болды. Rolling Stone журналы сапар туралы алдын ала шолу жариялады. 2019 жылы Перридің 2010 жылғы «Revelation» альбомын жасау туралы «The Revelation of Lee "Scratch" Perry» фильмі жарық көрді, оны State of Emergency үшін Стив Маршалл түсірді. Фильмде Перридің Швейцария Альпындағы үй студиясындағы жұмысының жақыннан түсірілген кадрлары және онымен терең сұхбат бар. 2019 жылдың сәуір айында хип-хоп продюсері Mr. Green Перридің әйгілі аудио стемдерінен жасалған жазба жасауды жоспарлап отырғанын хабарлады. 2019 жылдың шілдесінде Перри жазбаның «Super Ape vs. 緑: Open Door» деп аталатынын және ол 19 тамыз 2019 жылы Tuff Kong Records арқылы жарық көретінін хабарлады. Жазбада 20-дан астам түрлі музыка жанрлары біріктірілді. Hypebeast бұл «Перридің соңғы жылдардағы ең жақсы жұмысы» екенін және ол «различные жанрлардың шекараларын кеңейтеді» деді. Жазба iTunes регги чартында Top 10-ға, ал Billboard регги чартында Top 100-ге енді. Өліміне бірнеше апта қалғанда Перри өзінің соңғы әнін «No Bloody Friends» шығарды.

In 2003, Perry won a Grammy for Best Reggae Album with the album Jamaican E. T. In 2004, Rolling Stone ranked Perry number 100 on their list of the 100 Greatest Artists of All Time. He teamed up with a group of Swiss musicians and performed under the name Lee Perry and the White Belly Rats, and toured the United States in 2006 and 2007 using the New York City based group Dub Is a Weapon as his backing band. After meeting Andrew W. K. at SXSW in 2006, Perry invited him to co produce his album Repentance. The album, released on 19 August 2008 through Narnack Records, featured several guest artists including Moby, Ari Up, producer Don Fleming, drummer Brian Chippendale, and bassist Josh Werner. In 2007, Perry's song "Enter the Dragon" was sampled on the track "Carrots" by Panda Bear of Animal Collective. As well, Perry was selected by Animal Collective in 2011 to perform at All Tomorrow's Parties, which the band curated in May 2011. That same year, he recorded Rise Again with bassist and producer Bill Laswell; the album featured contributions from Tunde Adebimpe, Sly Dunbar, and Bernie Worrell, and was released on Laswell's M. O. D. Technologies label. In 2008, Perry reunited with Adrian Sherwood on The Mighty Upsetter. Between 2007 and 2010, Perry recorded three albums with British producer Steve Marshall who he met at Pyramid Arts Development in Hackney. The albums featured performances by Keith Richards and George Clinton. Two of these albums, End of an American Dream (2008) and Revelation (2010), received Grammy nominations in the category Best Reggae Album. In 2009, Perry collaborated with Dubblestandart on their Return from Planet Dub double album, revisiting some of his material from the 1970s and 1980s, as well as collaborating on new material with Dubblestandart, some of which also included Ari Up of the Slits. In 2008, leading up to this release, Perry's first foray into the dubstep genre was released on 12" vinyl, a collaboration with Dubblestandart and New York City's Subatomic Sound System called "Iron Devil". That record was followed by several more reggae oriented dubstep collaborations with Dubblestandart and Subatomic Sound System on digital and vinyl, first Blackboard Jungle volumes 1 and 2 (2009), featuring dancehall vocalist Jahdan Blakkamoore, then Chrome Optimism (2010), which also featured American filmmaker David Lynch. Following that, in 2010, Perry and Ari Up of the Slits collaborated on a limited edition Subatomic Sound System 7" called "Hello, Hell Is Very Low", a rootical dubstep release that would turn out to be one of Ari Up's last recordings and the final release during her lifetime. In 2010, Perry had his first ever solo art exhibition at Dem Passwords art gallery in Los Angeles, California. The show, titled "Secret Education", featured works on canvas, paper, and a video installation. In 2011, The Upsetter, a documentary film about Perry, narrated by Benicio Del Toro, was released worldwide in theaters after its premiere at the 2008 SXSW Film Festival. The film was directed and produced by American film makers Ethan Higbee and Adam Bhala Lough, and opened in Los Angeles in March 2011. It continued to screen worldwide into 2012, with the DVD, iTunes, and Video on Demand following soon thereafter. In 2012, Perry teamed with the Orb to produce The Orbserver in the Star House, which was recorded in Berlin over a period of several months. The album earned critical acclaim, and featured the single "Golden Clouds", named after the historic property located near Perry's hometown in Jamaica. The recording sessions were filmed by Volker Schaner and were part of the documentary Lee Scratch Perry's Vision of Paradise. In August 2012, it was announced that Perry would receive Jamaica's sixth highest honour, the Order of Distinction, Commander class. In 2013, Perry performed at the first Dub Champions Festival in Vienna, a sold out performance, backed by Dubblestandart with Adrian Sherwood handling the dub mix. Perry also performed at the first two Dub Champions Festivals in New York City in 2011 and 2012, backed by Subatomic Sound System. Perry performed at the 2013 Coachella Valley Music and Arts Festival in Indio, California. Perry is featured as the DJ on the dub and reggae radio station "The Blue Ark" in Grand Theft Auto V. The station includes a number of dubs by Perry and the Upsetters including "Disco Devil" and "Grumblin' Dub". In October 2013, it was announced that Perry will be awarded a Gold Musgrave Medal later that month by the Institute of Jamaica. Perry recorded an album with Daniel Boyle in London, released in May 2014 as Lee "Scratch" Perry – Back on the Controls. The album received a Grammy nomination later that year. Perry remixed the "Thor's Stone" single by UK producer Forest Swords in November 2013. In 2015, the documentary Lee Scratch Perry's Vision of Paradise had a worldwide release in cinemas as well as on DVD and VOD after premiering at the East End Film Festival in London. The film gives an insight into the spiritual world of Perry, after director Volker Schaner spent more than 15 years filming with the Upsetters, witnessing the building of Perry's "Secret Laboratory" in Switzerland from the beginning until its destruction by fire in 2015. Shot in Switzerland, Jamaica, London, and Berlin, the movie also shows scenes from Aksum and Lalibela, Ethiopia to provide necessary background information. Over the years, Schaner collected over 100 hours of unique scenes and they both still continue the work, planning to release a sequel. In 2015, Perry worked together with Belgium based band Pura Vida and released The Super Ape Strikes Again, which was mixed at The Last Ark Studio in Belgium using a combination of vintage gear and modern recording techniques. In September 2015, Perry and Subatomic Sound System launched a 40th anniversary tour for Perry's 1976 album Super Ape. The tour began as part of Dub Champions Festival and continued over the next two years with more than 50 dates in North America and some isolated dates in Europe. Nearly every show was sold out on the 2015 and 2016 tours. It culminated with the release of the Super Ape Returns to Conquer album in September 2017 which debuted at number 2 on iTunes US reggae chart behind Bob Marley's remastered Legend album, and on number 3 on the Billboard reggae chart. Larry McDonald performed as part of the band and on the recorded album. A Kickstarter campaign was organized in 2015 by Emch of Subatomic Sound System to raise funds to build a custom 15 foot tall gorilla similar to the one on the original album cover art. The Kickstarter campaign reached its goal and the gorilla appeared on stage during 2015 and 2016 tour dates. In October 2018, Perry and Subatomic Sound System launched a 45th anniversary tour for the 1973 album Blackboard Jungle Dub, produced by Perry. The tour began in North America and tour posters includes the tag line "World's 1st dub album, Live for the first time". Rolling Stone published a preview of the tour. 2019 saw the release of The Revelation of Lee "Scratch" Perry, a film about the making of his 2010 album Revelation, directed by Steve Marshall for State of Emergency. The film features intimate behind the scenes footage of Perry at work in his home studio in the Swiss Alps and an in depth interview with him. In April 2019, hip hop producer Mr. Green announced that he would be doing a record made out of Perry's famous audio stems. In July 2019, Perry announced that the record is entitled Super Ape vs. 緑: Open Door and that it would release through Tuff Kong Records on 19 August 2019. The record combined over 20 different genres of music. Hypebeast said it was "Perry's best work in years" and that it "pushes boundaries of various genres. The record reached the Top 10 on the iTunes reggae chart and the Top 100 on the Billboard reggae chart. A couple of weeks prior to his death, Perry released his last song, "No Bloody Friends". The song was a collaboration with Ral Ston, and it was released on 13 August 2021. Perry's final album was with New Age Doom, titled Lee "Scratch" Perry's Guide to the Universe (2021). Perry's final dub production was for Sly & Robbie vs. Roots Radics, The Dub Battle (2021). The song was "The Gates of Dub" with Max Romeo and The Roots Radics band produced by Hernan "Don Camel" Sforzini.

Жеке өмір

Перри әйелі Мирель және екі баласымен Швейцарияда тұрды. Оның Клеопатра Перри, Марша Перри, Омар Перри және Марвин (Шон) Перри есімді төрт баласы әлемнің әртүрлі жерлерінде тұрды. 2015 жылы Швейцариядағы оның жаңа студиясы, "Құпия зертхана", өрт сөндіру кезінде зардап шекті, соның салдарынан сахналық костюмдері мен жарияланбаған жазбалары жойылды.

Өлім

Перри 2021 жылғы 29 тамызда Ямайканың Лусеа қаласындағы Ноэл Холмс ауруханасында 85 жасында белгісіз сырқаттан қайтыс болды.