Банкроттықтан құтқару көмегі

Кіріспе

Банкроттан қорғау үшін корпорацияға немесе елге қаржылық көмек – банкроттыққа жақын тұрған корпорацияға немесе елге көрсетілетін қаржылық көмек. "Құтқару" (bailout) термині "сақтандыру" (bail-in) терминінен (2010 жылы пайда болған) өзгеше, онда жаһандық жүйелік маңызды қаржы институттарының (G-SIFI) облигация иелері немесе салымшылары қайта капиталдану процесіне қатысуға міндетті, ал салық төлеушілер қатыспайды. Кейбір үкіметтердің банкроттық процеске қатысу құқығы бар; мысалы, АҚШ үкіметі 2009-2013 жылдардағы General Motors компаниясын құтқаруға араласты. Құтқару шарасы төлемсіздік процесін болдырмауы мүмкін, бірақ оны тоқтату міндетті емес. "Құтқару" термині теңіз саласынан шыққан және суға батып бара жатқан кемеден суды шелекпен шығару әрекетін білдіреді.

Шолу

Құтқару шаралары табыс табу мақсатымен жүзеге асырылуы мүмкін, мысалы, жаңа инвестордің құлдыраған компанияның акцияларын төмен бағамен сатып алып, оны қайта жандандыруы, немесе әлеуметтік мақсаттар үшін, мысалы, егер бай филантроп табысы жоқ жылдам тамақ беру компаниясын коммерциялық емес азық-түлік таратқыш желісіне айналдырса. Дегенмен, бұл тіркестің ең көп қолданылатыны – мемлекеттік ресурстарды құлдырап бара жатқан компанияны қолдау үшін пайдалану, әдетте, экономиканың басқа салаларына үлкен проблеманың немесе қаржылық жұқпаның таралуының алдын алу мақсатында. Мысалы, АҚШ үкіметі көліктің елдің жалпы экономикалық өркендеуі үшін маңызды деп санайды. Сондықтан, АҚШ үкіметі көлікті қамтамасыз ететін ірі американдық компанияларды (ұшақ құрастырушылар, пойыз компаниялары, автомобиль өндірушілер және т.б.) банкроттықтан қорғау үшін субсидиялар мен арзан несиелер беру саясатын жүргізіп келеді. Мұндай компаниялар, басқаларымен бірге, "құламайтын компаниялар" деп есептеледі, себебі олардың тауарлары мен қызметтері ұлттың әл-ауқатын сақтау үшін тұрақты және қажетті болып саналады, сондай-ақ, көбінесе, елдің қауіпсіздігіне де тікелей әсер етеді. Төтенше жағдайлардағы мемлекеттік құтқарулар көбінесе дау тудырады. 2008 жылы АҚШ-та құлдырап бара жатқан автоөнеркәсіпті құтқару қажеттігі және оның қалай жүзеге асырылуы туралы пікірталас қызу болды. Оған қарсы болғандар, мысалы, еркін нарықты қолдайтын радио жүргізушісі Хью Хьюит, құтқаруды қабылдауға болмайтын жайт деп есептеді. Ол компаниялардың еркін нарық күштері арқылы табиғи түрде тарап кетуі керек екенін, осылайша кәсіпкерлердің пайда болатынын; құтқару ірі компаниялар үшін бизнес стандарттарын төмендетіп, тәуекелге ұқсату арқылы моральдық тәуекелді тудыратынын, ал қауіпсіздік желілері бизнес есептерінде ескерілмеуі керек екенін; және құтқару бағдарламасы орталықтандырылған бюрократияны күшейтеді, себебі үкіметтік билік құтқару шарттарын таңдауға мүмкіндік алады деп мәлімдеді. Бұған қоса, мемлекеттік құтқарулар корпоративтік әл-ауқат ретінде сынға ұшырайды, ол корпоративтік жауапсыздықты ынталандырады. Экономист Джеффри Сакс сияқты басқалар бұл құтқаруды қажетті жамандық деп сипаттап, 2008 жылы автомобиль компанияларының басқарудағы мүмкін қабілетсіздігі олардың толық құлдырауына және АҚШ экономикасының тұрақсыздығына әкелуіне жеткіліксіз себеп екенін айтты, өйткені Үлкен Үштің төлем қабілетіне үш миллионға жуық жұмыс орны байланысты болды және жағдай осылайша қиын болды. Рэндалл Д. Гинн 2008 жылғы қаржылық құтқаруларға қатысты ұқсас аргументтер келтірді, ол көптеген саясаткерлердің құтқаруды екі жамандықтың кішісі деп есептегенін түсіндірді, себебі сол кезде тиімді шешімдердің жетіспеуі байқалды. 2007-2008 жылдардағы қаржы дағдарысы кезінде қаржы жүйесін қорғау үшін үлкен мемлекеттік қолдау көрсетілді, соның салдарынан көптеген шаралар құтқару деп айыпталды. Бұл кезеңде 1 триллион доллардан астам мемлекеттік қаражат жұмсалды және "сайлаушылар ашуға толы болды". АҚШ-тың қиын жағдайдағы активтерді құтқару бағдарламасы 700 миллиард долларға дейін мемлекеттік қолдауды бекітті, оның 426 миллиард доллары банктерге, American International Group, автокөлік өндірушілерге және басқа да активтерге инвестицияланды. TARP инвестицияланған 426,4 миллиард доллардың 441,7 миллиард долларын қайтарып алды, 15,3 миллиард доллар пайда тапты. Ұлыбританияда банкті құтқару пакеті одан да ірі, барлығы 500 миллиард фунт стерлингке жетті. Басқа елдерде де, мысалы Германияда (SoFFin құтқару қоры), Швейцарияда (UBS құтқару), Ирландияда (2008 жылдың қыркүйегінде ирландтық банктерге берілген "жалпы кепілдік") және Еуропаның басқа да бірнеше елдерінде даулы құтқару шаралары жүзеге асырылды.

A bailout could be done for profit motives, such as when a new investor resurrects a floundering company by buying its shares at firesale prices, or for social objectives, such as when, hypothetically speaking, a wealthy philanthropist reinvents an unprofitable fast food company into a non profit food distribution network. However, the common use of the phrase occurs where government resources are used to support a failing company typically to prevent a greater problem or financial contagion to other parts of the economy. For example, the US government assumes transportation to be critical to the country's general economic prosperity. As such, it has sometimes been the policy of the US government to protect major US companies responsible for transportation (aircraft manufacturers, train companies, automobile companies, etc.) from failure by subsidies and low interest loans. Such companies, among others, are deemed "too big to fail" because their goods and services are considered by the government to be constant universal necessities in maintaining the nation's welfare and often, indirectly, its security. Emergency type government bailouts can be controversial. Debates raged in 2008 over if and how to bail out the failing auto industry in the United States. Those against it, like pro free market radio personality Hugh Hewitt, saw the bailout as unacceptable. He argued that the companies should be dismantled organically by the free market forces so that entrepreneurs may arise from the ashes; that the bailout signals lower business standards for giant companies by incentivizing risk, creating moral hazard through the assurance of safety nets that ought not be but unfortunately are considered in business equations; and that a bailout promotes centralized bureaucracy by allowing government powers to choose the terms of the bailout. Furthermore, government bailouts are criticized as corporate welfare, which encourages corporate irresponsibility. Others, such as economist Jeffrey Sachs, have characterized the particular bailout as a necessary evil and have argued in 2008 that the probable incompetence in management of the car companies is an insufficient reason to let them fail completely and to risk disturbing the delicate economic state of the United States, as up to three million jobs rested on the solvency of the Big Three and things were bleak enough as they were. Randall D. Guynn noted similar arguments for the financial bailouts of 2008, explaining that most policymakers considered bailouts to be the lesser of two evils, given the lack of effective resolution options at the time. In the financial crisis of 2007–2008, large amounts of government support were used to protect the financial system, and many of those actions were attacked as bailouts. Over $1 trillion of government support was deployed in this period and "voters were furious." The US Troubled Asset Relief Program authorized up to $700bn of government support of which $426bn was invested in banks, American International Group, automakers, and other assets. TARP recovered funds totalling $441.7 billion from $426.4 billion invested, earning a $15.3 billion profit. In the United Kingdom, the bank rescue package was even larger, totaling some £500bn. Controversial bailouts occurred in other countries as well, such as Germany (the SoFFin rescue fund), Switzerland (the rescue of UBS), Ireland (the "blanket guarantee" of Irish domestic banks issued in September 2008), and several other countries in Europe.

Құтқару және кіріс құтқару

Сақтандыруды беру – сақтық төлемге қарама-қарсы, себебі ол сыртқы тараптарға, әсіресе мемлекеттік капиталға тәуелді емес. Бұл құлдырап бара жатқан компанияны ішкі қайта капиталдандыру арқылы құтқару үшін жаңа капитал құруды қамтиды және қарыз алушының кредиторларын қарызының бір бөлігін жоюға немесе оны үлестік капиталға айналдыруға мәжбүр етеді, осылайша олар ауыртпалықты көтереді. (Мысалы, 2013 жылы Кипр банктерінің жағдайында, кредиторлар облигация иелері болды, ал сақтандыруды беру 100 000 евродан астам сомада шоттарында ақшасы бар салымшыларға қатысты.)

Теория

Бейл-ин алғаш рет 2010 жылдың қаңтар айында Пол Калло және Уилсон Эрвиннің «Экономист» журналындағы «Құтқарудан Бейл-инге» деген мақаласында ұсынылды. Бұл «салық төлеушілердің құтқаруына (жаман) және жүйелік қаржылық құлдырауға (мүмкін, одан да жаман) қарағандағы жаңа балама» ретінде сипатталды. Ол облигация иелерінің қарызын «құтқаруға» (ауыстыруға) арқылы қаржыландырылатын жылдам қайта капиталдандыруды көздеді. Жаңа капитал шығындарды өтеуге және маңызды қызметті қолдау үшін жаңа капитал беруге арналды, осылайша Lehman банкроттығында болғандай, кенеттен тәртіпсіз құлдырау немесе шұғыл сатудан аулақ болады. Басқарушылар жұмыстан босатылып, акционерлер облигация иелерімен алмастырылатын болады, бірақ бизнес, қызметкерлер және негізгі қызметтер жаңадан айналдырылған капиталдың көмегімен жалғаса береді. Сол кезде Англия Банкі де осындай архитектураны дамытып жатты, себебі қаржы дағдарысынан кейін банктерді басқару үшін жақсырақ құрал қажет болды. Бейл-ин туралы алғашқы ресми талқылауды Қаржылық тұрақтылық кеңесінің (ҚТК) Шекаралық дағдарысты басқару жөніндегі жұмыс тобының төрағасы және Англия Банкінің Қаржылық тұрақтылық жөніндегі вице-президенті Пол Таккер жүргізді. 2010 жылдың наурызында Таккер ірі банктердің құлдырауымен күресу үшін жаңа «құтқару» стратегиясының ерекшеліктерін сипаттай бастады. 2011 жылдың қазанында ҚТК жұмыс тобы бұл ойды одан әрі дамытып, «Қаржы институттары үшін тиімді шешімдердің негізгі сипаттамаларын» жариялады. Құжатта барлық қатысушы мемлекеттер қабылдауы тиіс негізгі қағидалар, соның ішінде осындай ерекше шешімдер режиміне (қазір «құтқару» деп аталады) қажетті құқықтық және операциялық мүмкіндіктер көрсетілген. Жоспарланған шешімдер режимі ірі отандық банктермен ғана шектелмеді. «Жүйелік маңызы бар немесе маңызды» қаржы институттарынан басқа, бұл ауқымға тағы екі санаттағы институттар да кіреді: жаһандық SIFI (құтқару режимін іске асыратын елде тіркелген банктер) және клиринг үйлері сияқты «Қаржы нарығының инфрақұрылымдары (ҚНИ)». ҚНИ-ді әлеуетті құтқаруға енгізудің өзі үлкен өзгеріс. ҚТК осы нарықтық инфрақұрылымдарды бағалы қағаздар мен туынды құралдарды клирингтеу және есеп айырысудың көпжақты жүйелерін, сондай-ақ төлем жүйелері, бағалы қағаздардың орталық депозитарийлері және сауда депозитарийлері сияқты биржалық және транзакциялық жүйелердің кең ауқымын қамтиды. Бұл, мысалы, клирингтік үйге немесе қор биржасына қарызкерлік талаптар, егер мұндай институт құтқаруға жатса, теориялық тұрғыдан әсер етуі мүмкін дегенді білдіреді. Әлемдік маңызы бар банктерді (G SIFI) шешудің трансшекаралық аспектілері 2012 жылы Федералдық резерв пен Англия Банкінің бірлескен құжатының тақырыбы болды. Англия Банкінің вице-президенті Пол Таккер Гарвардтағы академиялық мансабын 2013 жылдың қазанында Вашингтондағы Халықаралық қаржы институтында сөйлеген сөзбен бастады, онда ол шешімдер бірнеше елде жеткілікті деңгейге жеткенін, сондықтан құтқарулар қажет болмайды және құтқарулар жүзеге асырылатындығын, әсіресе АҚШ G SIB-терінде айтты. Олар әлі де үлкен болғанымен, шешімдерді жақсартудың нәтижесінде олар енді «құлауға тым үлкен» емес. Осыған ұқсас, 2014 жылғы GAO есебінде «құлауға тым үлкен» банктерді құтқаруға нарықтың күтімі реформалармен көбінесе жойылғандығы анықталды. Бұл әртүрлі әдістермен, әсіресе ең үлкен банктердің қаржыландыру құнын FDIC-нің қарапайым шешіміне жататын кішірек банктермен салыстыру арқылы анықталды. Дағдарыс кезінде үлкен болған бұл айырмашылық реформаның ілгерілеуімен шамамен нөлге дейін төмендетілді, бірақ GAO нәтижелерді сақтықпен түсіндіруге кеңес берді. Еуропада «Еуропадағы банктік қызметтің болашағы» тақырыбында өткен 2013 жылғы желтоқсандағы ЕО қаржы қауымдастығының симпозиумына Ирландияның қаржы министрі Майкл Нунан қатысты, ол осы шарада талқыланып жатқан банктік одақ аясында құтқару схемасын ұсынды. 2014 жылдың наурызында Чатэм Хауста сөйлеген сөзінде BoE директорының орынбасары Джон Канлифф отандық банктердің құлауға тым үлкен екенін айтты, бірақ HBOS, RBS және Barclays үшін (2008 жылдың соңында) қауіп төндірген ұлттандыру процесінің орнына, бұл банктер енді құтқарыла алады. 2011 жылдан бері Данияның шағын банктерінде (мысалы, Amagerbanken) құтқарудың бір түрі қолданылып келеді, сондай-ақ Голландияның SNS REALL банкінің кіші қарызы кейінірек айналдырылды. Алайда, 2013 жылы Кипр банктерінің құтқаруына дейін бұл процесске әлемдік назар жеткіліксіз болды. Ұлыбританиядағы Co-op банкінің қайта құрылуы (2013) ерікті немесе келісіммен жүзеге асырылған құтқару ретінде сипатталды.

The bail in was first proposed publicly in an Economist Op Ed "From Bail out to Bail in" in January 2010, by Paul Calello and Wilson Ervin. It was described as a new alternative between "taxpayer bail outs (bad) and systemic financial collapse (probably worse)." It envisioned a high speed recapitalization financed by "bailing in" (converting) bondholder debt into fresh equity. The new capital would absorb losses and provide new capital to support critical activities, thereby avoiding a sudden disorderly collapse or fire sale, as seen in the Lehman failure. Management would be fired and shareholders would be displaced by the bailed in bondholders, but the franchise, employees and core services could continue, supported by the newly converted capital. Around the same time, the Bank of England was developing similar architecture, given the pressing need for a better tool to handle failing banks in the wake of the financial crisis. The first official discussion of bail in was set out in a speech by Paul Tucker, who chaired the Financial Stability Board (FSB) Working Group on Cross Border Crisis Management and was also deputy governor for Financial Stability at the Bank of England. In March 2010, Tucker began to outline the properties of a new "bail in" strategy to handle the failure of a large bank:

By October 2011, the FSB Working Group had developed this thinking considerably and published the "Key Attributes of Effective Resolution Regimes for Financial Institutions." The document set out core principles to be adopted by all participating jurisdictions, including the legal and operational capability for such a super special resolution regime (now known as "bail in"). The scope of the planned resolution regime was not limited to large domestic banks. In addition to "systemically significant or critical" financial institutions, the scope also applies to two further categories of institutions Global SIFIs (banks incorporated domestically in a country that is implementing the bail in regime) and "Financial Market Infrastructures (FMIs)" like clearing houses. The inclusion of FMIs in potential bail ins is in itself a major departure. The FSB defines those market infrastructures to include multilateral securities and derivatives clearing and settlement systems and a whole host of exchange and transaction systems, such as payment systems, central securities depositories, and trade depositories. That would mean that an unsecured creditor claim to, for example, a clearing house institution or a stock exchange could in theory be affected if such an institution needed to be bailed in. The cross border elements of the resolution of globally significant banking institutions (G SIFIs) were a topic of a joint paper by the Federal Reserve and the Bank of England in 2012. Outgoing Deputy Director of the Bank of England Paul Tucker chose to open his academic career at Harvard with an October 2013 address in Washington to the Institute of International Finance in which he argued that resolution had advanced enough in several countries that bailouts would not be required and so would be bailed in, notably the US G SIBs. Although they were still large, they were no longer too big to fail because of the improvements in resolution technology. In a similar vein, a GAO report in 2014 determined that the market expectation of bailouts for the largest "too big to fail" banks had been largely eliminated by the reforms. That was determined by various methods, especially by comparing the funding cost of the biggest banks with smaller banks that are subject to ordinary FDIC resolution. That differential, which had been large in the crisis, had been reduced to roughly zero by the advance of reform, but the GAO also cautioned that the results should be interpreted with caution. In Europe, the EU financial community symposium on the "Future of Banking in Europe" (December 2013) was attended by Irish Finance Minister Michael Noonan, who proposed a bail in scheme in light of the banking union that was under discussion at the event. Deputy BoE Director Jon Cunliffe suggested in a March 2014 speech at Chatham House that the domestic banks were too big to fail, but instead of the nationalisation process used in the case of HBOS, RBS and threatened for Barclays (all in late 2008), those banks could henceforth be bailed in. A form of bail in was used in small Danish institutions (such as Amagerbanken) as early as 2011, as well as the later conversion of junior debt at the Dutch Bank SNS REALL. However, the process did not receive extensive global attention until the bail in of the main banks of Cyprus during 2013, discussed below. The restructuring of the Co op bank in the UK (2013) has been described as a voluntary or negotiated bail in.

Сын

Моральдық қауіп туындайды, бұл қауіпсіздік желілерін қамтамасыз ету арқылы бизнес стандарттарын төмендетуге әкелуі мүмкін. Экономикада жеңімпаздар мен жеңілгендерді таңдауға үкіметтік биліктерге мүмкіндік беру арқылы орталықтандырылған бюрократия қолдауға ие болады. Барак Обаманың Ақ үй Экономикалық жаңару кеңесінің төрағасы Пол Волкер құтқару шаралары моральдық қауіптің туындауына себеп болатынын айтты. Олар фирмаларға ешқандай есеп бермей тәуекелге баруға мүмкіндік береді және егер тәуекелдер орындалса, салық төлеушілер шығындарды өтеуге тиіс: «Моральдық қауіптің таралуы келесі дағдарысты одан да ауыр етеді». 2008 жылдың 24 қарашасында американдық республикашыл Рон Пол (Техас штаты) былай деп жазды: «Сәтсіз компанияларды құтқару арқылы олар экономиканың өнімді мүшелерінен ақша алып, оны сәтсіз компанияларға береді. Ескірген немесе тұрақсыз бизнес-модельдері бар компанияларды қолдау арқылы үкімет олардың ресурстарын таратуға және оларды жақсырақ, өнімдірек пайдалануға болатын басқа компанияларға қолжетімді етуге жол бермейді. Салауатты еркін нарықтың маңызды элементі – табысқа да, сәтсіздікке де лайықты жағдайда жол беру. Бірақ құтқару шараларымен табыстар кері қайтарылады – сәтті компаниялардың табысы сәтсіз компанияларға беріледі. Мұның біздің экономикамызға қалай пайдалы болатыны менің түсінігімде жоқ. Бұл жұмыс істемейді. Бұл жұмыс істемейді. Көптеген американдықтар үшін корпоративтік жемқорлықты қабылдамау және еркін нарықтың табиғи ережелері мен стимулдарына бюрократтар мен саясаткерлердің еркінен гөрі экономикамыздағы жеңімпаздар мен жеңілгендерді анықтауға мүмкіндік беру қажеттігі анық». Бұл үкімет пен салық төлеушілерге айтарлықтай шығын әкелуі мүмкін. Елдің қарыз алу құны жоғарылауы немесе 2008 жылғы Ирландияны құтқару сияқты ел тіпті банкротқа ұшырауы мүмкін. Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) «Ирландиялық салық төлеушілерге 64 миллиард еуроға дейін шығын келтіріп, елді банкротқа дейін жеткізген банк құтқару операциясында кепілдіксіз кредиторларды құтқаруға бармау шешімі, мұндай тәуекелдер «көрінбейтін» болғанымен, басқа еуроаймақ елдерінде «жағымсыз әсерлерге» әкелуі мүмкін деген тұжырымға негізделгенін» мәлімдеді. 2012 жылғы еурозонадағы дағдарыста Италия сияқты басқа елдер «өлім циклы» деп аталатын жағдайға тап болды, бұл үкіметтік қарыз алудың құнын арттырды, өйткені құтқару шаралары «банктерді құтқару қажет болған жағдайда мемлекеттік қаржыны құлдетуі мүмкін».

Moral hazard is created, potentially lowering business standards, by the assurance of safety nets. A centralized bureaucracy is promoted by allowing government powers to choose winners and losers in the economy. Paul Volcker, chairman of Barack Obama's White House Economic Recovery Advisory Board, said that bailouts create moral hazard. They signal to the firms that they can take reckless risks, and if the risks are realized, taxpayers will pay the losses: "The danger is the spread of moral hazard could make the next crisis much bigger." On November 24, 2008, American Republican Representative Ron Paul (R–TX) wrote, "In bailing out failing companies, they are confiscating money from productive members of the economy and giving it to failing ones. By sustaining companies with obsolete or unsustainable business models, the government prevents their resources from being liquidated and made available to other companies that can put them to better, more productive use. An essential element of a healthy free market is that both success and failure must be permitted to happen when they are earned. But instead with a bailout, the rewards are reversed – the proceeds from successful entities are given to failing ones. How this is supposed to be good for our economy is beyond me. It won't work. It can't work. It is obvious to most Americans that we need to reject corporate cronyism, and allow the natural regulations and incentives of the free market to pick the winners and losers in our economy, not the whims of bureaucrats and politicians." Significant costs on governments and taxpayers can be caused. In extreme cases, the country's borrowing costs can be raised, or the country can even be bankrupted, as in the Ireland bailout of 2008. The IMF said that "the failure to bail in unsecured creditors to a bank rescue that cost Irish taxpayers €64 bn and bankrupted the country was based on the view that doing so would have serious adverse 'spillover' effects in other eurozone countries, even though such risks were 'not obvious. In the 2012 eurozone crisis, other countries such as Italy were affected by a so called "doom loop", which increased the cost of government borrowing because bailouts can "torpedo state finances if banks need to be bailed out."

Шығындар

2000 жылы Дүниежүзілік банк банктерді құтқару шараларының орташа есеппен ЖІӨ-нің 12,8%-ына бағаланатынын хабарлады:

Ирландияның банктік құтқару

2008 жылғы Ирландия банктік дағдарысы басқа банктік дағдарыстарға ұқсас болғанымен, еуроаймаққа мүше елде болған тұңғыш банктік дағдарыс ретінде ерекшеленді. Бұл, дағдарыс кезінде Ирландия үкіметі мен орталық банкінің ерекше шектеулерге тап болуына себеп болды. 2008 жылдан кейінгі Ирландия экономикасының төмендеуі де тым күрт болды. Ирландия мемлекеттік кредитіне тиген зиян соншалықты зор болды, олар Еуропалық Одақтан және Халықаралық валюта қорынан (ХВҚ) көмек сұрауға мәжбүр болды.

Швед банктерін құтқару

1991 және 1992 жылдары Швецияда тұрғын үй бағасының көпіршігі құлдырап, ауыр несие тағысы мен банктердің кең ауқымда банкротқа ұшырауына әкелді. Бұл себептері 2007–2008 жылдарғы төмен сапалы ипотекалық дағдарысына ұқсас болды. Жауап ретінде үкімет келесі шараларды қабылдады:

Швеция үкіметі нашар несиелерді қабылдады, бірақ банктер шығындарды есептен шығарып, үкіметке меншік үлесін (қарапайым акциялар) беруге міндетті болды. Акционерлер көбінесе жойылды, бірақ облигация иелері қорғалды. Ұлттықтандырылған банктер жекешелендірілген кезде сатылған акциялардың құнына байланысты, бастапқыда Швеция ЖІӨ-нің 4%-ын құраған құтқару операциясы кейіннен ЖІӨ-нің 0–2%-ына дейін төмендеді. Үкімет елдің 114 банкінің барлық салымдары мен кредиторларына кепілдік беру туралы мәлімдеді. Швеция қайта капиталдануға мұқтаж институттарды бақылау үшін жаңа агенттік құрды, ал банктер кепіл ретінде ұстаған активтерді, негізінен жылжымайтын мүлікті сату үшін тағы бір агенттік құрды. Ұлттықтандырылған банктер жекешелендірілген кезде акцияларды сату арқылы үкімет кейіннен пайдаға ие болып, ақшаны қайтарып алды.

АҚШ-тың жинақ пен несие дағдарысы

1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында 1000-нан астам үнемдеу-несие мекемесі жинақ және несие дағдарысы салдарынан банкротқа ұшырады. Оған жауап ретінде АҚШ 1989 жылы Резолюциялық Траст Корпорациясын (RTC) құрды. Бұл құтқару операциясының салық төлеушілерге түскен шығыны 132,1 миллиард долларға бағаланды.

АҚШ-тағы TARP және оған байланысты бағдарламалар

2008 және 2009 жылдары АҚШ Қаржы министрлігі мен Федералдық резерв жүйесі көптеген ірі банктерді, сақтандыру компанияларын, сондай-ақ General Motors және Chrysler компанияларын құтқарып қалды. Конгресс АҚШ Президенті Джордж Буштың шұғыл өтініші бойынша 700 миллиард доллар көлемінде рұқсат етілген «Қиын активтерді құтқару бағдарламасын» (Troubled Asset Relief Program - TARP) қабылдады. Банк секторы 2009 жылдың желтоқсанына дейін қаражатты қайтарды, ал TARP салық төлеушілерге пайда әкелді. Ипотекалық несиелерді сақтандыратын Fannie Mae және Freddie Mac компанияларын жеке құтқаруға жұмсалған қаражат 2010 жылдың қазанына дейін 135 миллиард долларды құрады. Банктер мен ірі корпорацияларды мемлекеттік қаржымен құтқару мәселесі сайлаулардағы маңызды мәселеге айналды, әсіресе «Шай партиясы» қозғалысы осы құтқару шараларын сынап, қарсылық көрсетуде.

Қамқорлық капитализмі

Құтқару капитализмі экономиканың тепе-теңдіктен мүлдем шығып кеткен кезде пайда болады, оны тұрақтандырудың жалғыз жолы – бизнеске және халыққа мемлекеттік қолдау көрсету. Экономиканы мұндай жасанды тәсілдермен қолдау арқылы Шумпетердің шығармашылық қирауының алдын алып, артық тәуекелге баратын тиімсіз фирмалар жұмысын жалғастырып, қалыпты капиталистік дамудың маңызды элементтерінен айырылуына себеп болады. Мұндай қолдау 2008 жылы болғандай, залалды активтерді сатып алу түрінде, ал Федералдық резерв және басқа да орталық банктердің сандық жеңілдету бағдарламасы арқылы ақша жасау жолымен жүзеге асырылуы мүмкін. Бұл бағдарлама Федералдық резервтегі активтерді 2008 жылдың қыркүйегіндегі 0,8 триллион доллардан 2022 жылдың мамырына дейін 9 триллион долларға, яғни он бір есеге арттырды. 2020 жылы құтқару шаралары қайталанды, алайда бұл жолы шағын бизнес пен халық та қаржылық қолдау алды.