Кіріспе

Ағылшын композиторы Уильям Уолтонның кантатасы – «Белшазардың тойы». Бұл кантата алғаш рет 1931 жылғы 8 қазанда Лидс фестивалінде баритон Дэннис Нобл, Лондон симфониялық оркестрі және Лидс фестивальдік хорының орындауында, Малкольм Саргенттің жетекшілігімен қойылды. Шығарма Уолтонның ең танымал туындыларының бірі болып саналады. Осберт Ситвелл мәтінді Киелі кітаптан, негізінен Даниял кітабынан және 137-ші псалмнан таңдап алды. Бұл туынды Уолтонның досы және демеушісі Лорд Бернерске арналған.

Сюжет

Белшазардың тойы туралы әңгімеде яһудилер Вавилонға жер аударылған. Вавилон патшасы Балтасар яһудилердің қасиетті ыдыстарын бөгетсіздік жасап, жазықсыздардың құдайларын мақтау үшін қолданғаннан кейін, керемет түрде өлтіріледі, мемлекет құлайды және яһудилер өз еркіндіктерін қайта алады.

Музыкалық құрылым

Музыканың барлық бөлігінде күшті ырғақ пен бай оркестрлік үйлесім бар. Ритмдер мен гармониялар Уолтонның джаз және басқа да халық музыкасына деген қызығушылығын көрсетеді, олар діни хикаяны айту үшін пайдаланылған. Өзінің өткір ырғақтары мен күшті оркестрлік әсерлеріне қарамастан, шығарма негізінен тоналдығы жағынан дәстүрлі болып табылады. Уолтонның өмірбаяушысы Майкл Кеннеди: «Диатоникалық жүйе мәселенің түбінде жатыр. Сызықты тремоландо, латунь фанфарлар және серіксіз мәлімдемелерді шеберлікпен қолдану әдеттегідей әсерін тигізеді» деп жазады. Кеннеди қабырғаға жазылған жазуды ұсынатын суыққан оркестрлік дыбыстар Рихард Штраустың «Саломе» операсынан алынғанын қосады.

Қысқаша мазмұны

Кантата он ерекше бөлімнен тұрады, олар үзіліссіз орындалады. Ұзынша сөзден кейін хор мен баритон өздерінің туған жері Сион туралы әндейді, 137-ші псалмның (Бабыл өзендерінің жағасында отырдық, иә, жыладық) сезімтал мәтінімен, және тұтқындарына деген ашу-ызасын білдіреді. Содан кейін оқиға басталады, және біз ұзақ созылған эпизодтарда олардың патшаның құрметсіздігіне деген үрейін, содан кейін ашуын естиміз, одан кейін патша мен оның сарайы өздерінің құдайларын мақтайтын қуатты марш бөлімі келеді. Бұл бөлім төрт нотадан тұратын төмендейтін үлгімен шеңберленген, қайталап оркестр бойымен төмен түседі, бірінші нотаның өзгеруі және айқын синкопация арқылы жаз музыкасының әсерін бірден қалыптастырады. Бұл қабырғаға жазылған жазуды және сол түні Белшазардың өлімін бейнелейтін қорқынышты, еңбектеп жасалған музыкаға алып келеді (Даниялдың жазуды түсіндіру оқиғасы алынып тасталған). Халық өздерінің бостандығын қуанышпен тойлайды, бірақ осы қуанышты ән ұлы қаланың құлауына арналған ағыммен тоқтатылады (81-ші псалм мен Аян кітабынан алынған). Хор барлық еврей халқын бейнелейді, бірақ мейрам туралы әңгімені баяндағанда вавилондықтардың үнін қабылдайды. Баритон солисінің міндеті – баяндаушы болу.

Тарих және түсініктеме

Уолтон бірнеше жыл бойы шығарманың қойылымын дамытумен күресті, және ол бастапқыда Би-Би-Си тапсырысы бойынша шағын құрам үшін жазылған қысқа туынды ретінде жоспарланғаннан, ақырындағы түріне дейін өсті. Шақыру 1929 жылғы 21 тамызда BBC бағдарлама жоспарлаушысы Эдвард Кларктан келген хат арқылы жасалды, ол Уолтоннан радиоэфирге жарамды, шағын хор, солист және 15 аспаптан аспайтын оркестр үшін жазылған туынды сұрады. Уолтон мен Кларк бұрыннан таныс болған, өйткені олар композитордың Виола концертінің тұңғыш орындалуына қатысты мәмілелер жасаған еді, ол сол жылы Пол Хиндемиттің орындауында ұсынылған. Уолтон туындысын өзінің досы және демеушісі Лорд Бернерске арнады. Бұл – дарынды әуесқой хорларының, жаңа музыканы ілгерілетуге арналған дирижерлер мен мекемелердің гүлденген дәуірі болды, ал Лидс фестивалі тұңғыш орындалуды қабылдады. Баритон солисі Деннис Ноубл болды, ол туындыны екі рет жазды (оның ішінде тұңғыш жазбасы) және оның ең танымал орындаушысы болды. Бастапқыда шығарма экспрессивті жазылуы мен музыкалық күрделілігімен авангардты көрінді, бірақ ол әрқашан берік тоналды болып қала берді, әйтсе де, тональдық белгісіз және көптеген тональдықтардан өтеді. Межелі аспаптар тобын қосуды фестиваль директоры, дирижер сэр Томас Бичем ұсынды; аспаптар Берлиоздың «Реквиемін» орындау үшін дайын тұрған, ал Бичем жас Уолтонға: «Сен бұл туындыны ешқашан қайта естімейсің, балам, неге екі межелі аспаптар тобын қоспассың?» деді. Тамаша хор дирижері Малкольм Сардженттің жетекшілігімен, туынды хорға үлкен қиындықтар туғызғанына қарамастан, бірден сәттілікке ие болды. Бұл туынды Уолтонның ең танымал шығармаларының бірі болып қала берді. Лондондық тұңғыш орындалуын 1931 жылғы 25 қарашада Адриан Боулт жүргізді. Жасырақта Бенджамин Бриттен тыңдаушылар қатарында болды. Сарджент оны өзінің қалған өмірінде үнемі қойылымдарға енгізіп, Австралия, Брюссель, Вена және Бостон сияқты алыс елдерге алып барды. Сардженттен Саймон Ратлға дейінгі британдық дирижерлер ғана емес, сонымен қатар Юджин Орманди, Морис Абраванель, Андре Превин, Роберт Шоу, Леонард Слаткин және Эндрю Литтон да туындыны жазды. Караян бұл туындыны 1948 жылы Венада бір рет ғана орындады, бірақ бұл Уолтонды көз жасына дейін толқытқан орындалу болды, ол осындай керемет туындыны жазуға қабілетті болғанына таң қалды.