Кіріспе

"Туған күні" (лат. "Natal Day" немесе "Туу күні"), Op. 8 – 20 ғасырдағы ағылшын композиторы Джеральд Финцидің (1901–1956) 1938–1939 жылдары жазған бес бөлімді жеке кантатасы. Бұл жеке вокалды кантата, сопрано немесе тенор солисі мен скрипкалық оркестрдің сүйемелдеуімен орындалады, және 17 ғасыр ағылшын метафизикалық ақыны, дін қызметкері және теологы Томас Траерннің (1636/37–1674) төрт мәтініне негіделген.

Тарих

Dies Natalis – сололық дауыс пен скрипкалық оркестрге арналған кантата. Орындаудың кіріспелік оркестрлік бөлімінен кейін, ілеспе дауыстағы төрт бөлім ілеседі, онда Финци 17 ғасырдың ағылшын ақыны Томас Траерннің (1636/37–1674) мистикалық мәтіндерін салады. Финци Траерннің үш өлеңін таңдады, ал оған кіріспе ретінде «Медитациялар ғасырларының» үшінші ғасырының алғашқы үш бөлімінен алынған проза қолданылды. 1938–1939 жылдары жазылған партитура 1946 жылы жарияланды. Финци 1946 жылы Үш хор фестивалінде осы туындыны дирижерлік етті. Британдық Кеңеспен демеушілік етілген «Dies Natalis» жазбасы – Финцидің өмірінде жасалған музыкасының екі жазбасының бірі болды. Үш сессияның екеуі 1946 жылдың қазанында, ал үшіншісі 1947 жылдың 29 қаңтарында өтті. Финци үшін бұл жағымсыз тәжірибе болды: сопрано солисі Джоан Крос болды, оны опера әншісі болғандықтан және Бенджамин Бриттенмен тығыз байланысы болғандықтан ұнатпады, сондай-ақ оның өнер туындыларын да ұнатпады. Дирижер Бойд Нил үш сессияның бірінде ауырып қалды, сондықтан Финци оны алмастырды. Оның өмірбаяушысы Диана Маквей, бұл «Рапсодия» үшін болған болуы мүмкін деп болжайды, ол ерекше суық күні, 50 жылдың ең суық күні жазылды, ал Джоан Крос кейіннен: «Өкінішке орай, мен бұл шығармаға лайықты орындадым деп ойламаймын!» деді. Браун алғаш рет 1952 жылы композитордың жетекшілігімен «Dies Natalis» туындысын орындады. Финцидің өмірбаяушысы Диана Маквей Браунның жазбадағы орындауын «оның ең жақсы орындауларының бірі: зиялы, поэтикалық және сөздерге деген өткір, бірақ нәзік сезімімен толы» деп сипаттайды.

Әнді қимылдардың мәтіндері

Келесі мәтіндер 2, 3, 4 және 5-ші бөлімдерге арналған.

Рапсодия

Осы ұлы, аспандық кемелділіктің бастауын көресіз бе? Мен жат жұрттық едім, бірақ осы дүниеге келгенімде сансыз қуанышпен қарсы алынып, құшақтап алыстым. Менің білімім – құдайлық. Мен Құдайдың нұрлы, сұлу туындыларын періштедей тамашаладым. Аспан мен Жер Жаратушымды мақтап ән шырқады, Адамға да, маған да бірдей ән орындады. Әрине, Адам жұмақтағы әлемді мен сияқты терең сезінген жоқ. Барлығы жаңа да, бейтаныс, алғашқыда сөзбен жеткізуге келмейтіндей сирек, ләззатты және әдемі көрінді. Барлығы да мінсіз, таза және даналыққа толы еді. Егістік – мәңгілік, өлмейтін бидай еді, оны ешқашан жинамайтын, ешқашан егіп жатпайтын. Мен оның мәңгілікке дейін тұрғанын ойладым. Жасыл ағаштарды алғаш көргенімде, маған қатты әсер етіп, баурап алды. Олардың тәттілігі мен ерекше сұлулығы жүрегімді секірітіп, ләззаттан есінен шығарып жіберді, олар соншалықты таңғажайып және керемет еді. О, қарттар қандай құрметті жаратылыстар болып көрінді! Өлімсіз керубилер! Ал жастар – жарқырап, жылтылдаған періштелер, қыздар – өмір мен сұлулықтың керемет серрафикалық үлгілері! Олардың дүниеге келіп-кеткенін білмедім. Барлығы мәңгілікке дейін жалғасады деп ойладым. Мен күнә, шағым немесе заңдардың бар екенін білмедім. Мен кедейлік, талас-тартыс немесе жамандық туралы ешқашан армандамадым. Барлық көз жасы мен жанжалдар менің көзімнен жасырын болды. Мен бәрін жұмақтан көріп отырғандай сезіндім. Барлығы тыныштықта, еркін және өлместік күйде болды.

Жазбалар

Decca AK 1645 7 (жазылған 1946-47): Джоан Кросс; Бойд Нил оркестрі; Бойд Нил, дирижер
Argo ZRG 896 (жазылған 1979): Филип Лэнгридж; Лондон симфониялық оркестрі; Ричард Хикокс, дирижер
Hyperion CDA 66876 (жазылған 1996): Джон Марк Эйнсли; Corydon Orchestra; Мэтью Бест, дирижер
Philips 454 438 2 (жазылған 1996): Ян Бостридж; Сент-Мартиннің даладағы академиясы; Сэр Невилл Марринер, дирижер
Naxos 8.570417 (жазылған 2007): Джеймс Гилкрист; Борнмут симфониялық оркестрі; Дэвид Хилл, дирижер
Wigmore Hall Live WHLIVE 0021 (жазылған 2007): Тоби Спенс; Шотланд ансамблі
Chandos CHAN 10590 (жазылған 2009): Сьюзан Гритон; BBC Симфониялық оркестрі; Эдвард Гарднер, дирижер
Harmonia Mundi USA HMU 807552 (жазылған 2011): Марк Пэдмор; Бриттен Синфония; Жакелин Шев, жетекші