Кіріспе

Торонтодағы гей-моншаларына полицияның шабуылы. "Сабын операциясы" – 1981 жылдың 5 ақпанында Торонто полициясының Онтарио штатының Торонто қаласындағы төрт гей-моншасына жасаған шабуылы. Шабуыл нәтижесінде үш жүзге жуық адам қамауға алынды, бұл 1970 жылғы қазан дағдарысынан бергі Канададағы ең ірі ұйымдық қамауға алу болды. Бұл рекорд 2006 жылы Альберта штатының Эдмонтон қаласында өткен Стэнли кубогы плей-оффында жаңартылды. Бұған дейін Канадада көптеген гей-моншаларына шабуылдар жасалған болатын, сондай-ақ одан кейін де шағын шабуылдар болды. Алайда, осы оқиғаға наразылық білдіретін жаппай наразылық акциялары мен митингілер өтті. Осылардың нәтижесінде Торонтоның қазіргі Мақтаныш аптасы құрылды, ол әлемдегі ең ірі гей-фестивальдердің біріне айналды және 2015 жылы 35 жылдығын тойлады. Оқиғаға байланысты көптеген айыптаулар кейіннен алынып тасталды немесе тоқтатылды, бірақ бірнеше монша иесіне 40 000 доллар айып салынды. Осы шабуылда айыптаулар негізделген Канаданың "әдепсіз үй" заңы 2019 жылы жойылғанға дейін күшінде болды, бірақ 1981 жылғы шабуылдарға байланысты сот процесі аяқталғаннан кейін гей мекемелеріне қарсы сирек қолданылды. Кейін МакМертри Онтарионың бас судьясы болды және 2003 жылы Онтарио апелляциялық сотының бір жынысты некеге қатысты шешімін жазды. 2016 жылы Реймонд Хелкио жазған және перформанс суретшісі Кит Коул мен актер Джонни Салиб ойнаған "RAID: Сабын операциясы" атты пьесасы, шабуылдардың 35 жылдығына арналған Buddies In Bad Times театрында толық сатылып кеткен көрермендерге көрсетілді. Сол жылы Торонто полициясының бастығы Марк Сондерс Торонто полиция қызметінің атынан шабуылдарға өкініш білдірді. Журналист Мэтью Хейс бұқаралық ақпарат құралдарының Торонто шабуылын Канаданың Стоунволл шабуылы деп жиі атауын сынға алды. Хейс пікірінше, бұл айырмашылық 1977 жылы Монреальдегі "Мистик" және "Трукс" моншаларына жасалған шабуылдарға да қатысты болуы керек, себебі осы шабуылдардан кейін бірнеше ай ішінде Квебек Канададағы жыныстық бағдарлама бойынша кемсітуге тыйым салатын заңды қабылдаған алғашқы үкімет болды.

Тарих

1977 жылы иммигрант аяқ киім шылаушы Эммануэль Жакстің қазасы Йонге көшесін "тазалау" мақсатымен үлкен наразылықтарға алып келді. Наразылықтардың саяси күші Торонто полициясының Йонге көшесіндегі ересектер дүкендеріне, денеге массаж жасайтын орындарға және аяқ киім шылау орындарына шабуыл жасауына себеп болды. Полиция бұл орындарға шабуылдап, бизнес иелеріне айып тақты, тіпті көптеген айыптар кейіннен алынып тасталса да, көптеген бизнестерді жапты. 1978-1980 жылдары қала әкімі қызметін атқарған Джон Сеуэлл гей құқықтарын белсенді түрде қолдады. Ол полиция шабуылдарын, соның ішінде "The Body Politic" гей журналына жасалған даулы шабуылды айыптады, онда Торонто полициясы жазылым тізімдерін, жарнама берушілер тізімдерін және басқа да қолданушы ақпаратын тәркіледі. Сеуэлл мұндай әрекеттерге қатысты күшті қарсылық білдірді, бірақ оның көзқарастары нәтижесінде қайта сайлауда жеңіліске ұшырады. Гей орындарына жасалған шабуылдарға қатысты азаматтық наразылықтың жеткіліксіздігіне байланысты "Саупа" операциясы Сеуэлл қызметтен кеткеннен кейін гей орынына жасалған алғашқы шабуыл болды.

1981 жыл

5 ақпан: Кешкі сағат 11-де 150-ден астам полицей бірдей Торонтодағы "Club Baths", "Romans II" денсаулық және демалыс орталығы, "Richmond Street Health Emporium" және "Barracks" нысандарына рейд жасады. Жиырма иесі, соның ішінде Джордж Хислоп пен Питер Малони, "жалпы жыныстық қызмет көрсету орнын ұстап тұру" баптары бойынша айыпталды; 286 адам ішінде табылғандары ретінде айыпталды. "Ричмонд" нысаны қатты зақымдалып, қайта ашылмайды. 6 ақпан: 3000-нан астам наразылық білдірушілер рейдке қарсы жаппай демонстрация ұйымдастырып, бірнеше маңызды жол қиылыстарында қозғалысты тоқтатты. 11 ақпан: Хислоп 1981 жылғы провинциялық сайлауда Сент-Джордж округінде тәуелсіз кандидат ретінде қатысатынын мәлімдеді. 16 ақпан: Торонто Метрополитен қауымдық шіркеуінің пасторы Брент Хоукс 25 күндік аштық ереуілін бастады. 30 наурыз: "Barracks" нысанындағы бұрынғы рейдке қатысты іс сотқа жіберілді. 21 сәуір: 5 ақпандағы рейдке қатысты тағы алты адам, соның ішінде Хислоп та айыпталды. 30 мамыр: Эдмонтон қаласында (Альберта провинциясы) ұқсас рейд өтті. 12 маусым: 30 наурыздағы сот отырысында екі "Barracks" қызметкері жалпы жыныстық қызмет көрсету орнын ұстағаны үшін кінәлі деп танылды; үш иесі кінәсіз деп танылды. 16 маусым: Полиция тағы екі моншаға – "Back Door Gym and Sauna" және "International Steam Baths" нысандарына рейд жасап, тағы 21 адамды ұстады. 20 маусым: Демонстранттар 16 маусымдағы рейдке қарсы наразылық білдірді; полицияның наразылық білдірушілерге қатысты зорлық-зомбылығы туралы хабарлар тарады. 3 шілде: Жаңа демократиялық партия Қылмыстық кодекстің жыныстық қызмет көрсетуге қатысты бөлімін жоюды талап етті. 24 қыркүйек: Брунердің "Жасырыннан шығу: Гомосексуалдар қауымдастығы мен полиция арасындағы қарым-қатынасты зерттеу" есебі жарияланды. Ол гомосексуалдар қауымдастығын заңды қауымдастық ретінде мойындайды және қауымдастық пен Торонто полициясы арасындағы тұрақты диалог комиссиясын құруға шақырады. 30 қыркүйек: 20 маусымдағы наразылық акцияларында полицейге шабуыл жасады деген айыппен сотталған адам провинциялық сотта ақталды; судья полицияның әрекеттерін тергеуді талап етті. 7 қазан: Торонтодағы лесбиян қауымы алғашқы "Dykes in the Street" шеруін өткізді. 2 қараша: 5 ақпандағы рейдтерге қатысты алғашқы сот процесі өтті. Бір қызметкер кінәсін мойындап, толық босатылды; тағы бес қызметкерге тағылған айыптар алынып тасталды. 20 қараша: "Club Baths" клубының басшысы сөз байласуға кінәлі екенін мойындады және 40 000 доллар айып төледі.

1982 жыл

11 қаңтар: Ричмонд көшесіндегі моншалардың иесі кінәсін мойындайды; қалған бес айыптан бас тартылды. 20 қаңтар: Полиция бастығы Джек Аккройд гей адамдардың "барлық азаматтар сияқты бірдей құқықтарға, құрметке, қызметке және қорғауға" құқылы екенін, сондай-ақ оларды "қоғамның толыққанды мүшелері" деп мойындайтынын мәлімдеді. Бірақ гей-лидерлер оның мәлімдемесінде жеке гей адамдарды мойындағанын, алайда "гей қауымдастығының" заңдылығы туралы ештеңе айтылмағанын атап өтті. 6 ақпан: Рейдтердің жылдығын еске алуға арналған демонстрация өтті. 26 наурыз: "Бэк Дор" спорт залының бір иесі кінәлі деп танылып, 3000 доллар айып төледі; тағы екеуі шартты түрде босатылды. 2 маусым: "Глоб энд Мейл" газетінің бір бетіне 1400-нен астам адам қол қойған, жезөкшелік заңдарын жоюды қолдайтын жарнама жарияланды. 1983 жылдың сәуір айына қарай, Торонто мен Монреаль рейдтерінде айыпталған "ұсталғандардың" 87 пайызы сотта ақталды; 36 адам кінәлі деп танылды, бірақ толық немесе шартты түрде босатылды. 1981 жылғы рейдтерге қатысты соңғы айып 1985 жылдың 7 ақпанында келісіммен шешілді.