Кіріспе

Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының орталық кітапханасы, Австралия
Глазго қаласындағы кітапхана, Шотландия

Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының мемлекеттік кітапханасы, оның бір бөлігі Митчелл кітапханасы деп аталады, үлкен мұралық ескерткіш, арнайы жинақтар, анықтамалық және зерттеу кітапханасы болып табылады, ол жұртшылыққа ашық және Австралиядағы ең көне кітапханалардың бірі. 1869 жылы құрылған, оның жинақтары 1826 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясында (қазіргі Австралия штаты) құрылған Австралиялық жазылым кітапханасына дейін жетеді. Macquarie Street қанатының құрылысы 1983 жылы басталды және ол 1988 жылы ашылды.

Тарих

Алғашқы кітапханалық жинақтар 1826 жылы Сиднейдің бай азаматтары құрған Австралиялық жазылым кітапханасының бір бөлігі болды. 1869 жылы оны Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметі сатып алып, Сидней еркін қоғамдық кітапханасы ретінде танылды. 1895 жылы оның атауы Жаңа Оңтүстік Уэльс қоғамдық кітапханасы болып өзгертілді, және 1975 жылға дейін осы атаумен сақталды, содан кейін Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік кітапханасы болып қайта аталды.

Құрылғаны (18261900)

Австралиялық жазылым кітапханасы 1826 жылы Сидней қонақ үйінде адвокат Джон Макканесс төрағалық еткен отырыста құрылды. Кітапханаға мүше болу үшін комитет мақұлдауы қажет болды. Джеймс Митчелл, Дэвид Скотт Митчеллдің әкесі (кейіннен кітапханаға өзінің жинағын сыйға берді), 1832 жылдан 1853 жылға дейін комитет мүшесі болды.

1827 жылдың желтоқсанында Питт-стриттегі жалға алынған ғимаратта жұмыс басталды, ал келесі екі жылда кітапхана Джордж-стрит, Бридж-стрит, Маккуори-стрит және Маккуори-плейс сияқты бірнеше жерлерде орналасып, көшпенді тіршілікке ие болды. Кітапхана қаржылық қиындықтарға тап болды және өсіп келе жатқан жинақтарын сақтау үшін көбірек орын қажет болды, бірақ 1838 жылы жаңа кітапхана ғимаратын салу бойынша келіссөздер мүшелердің кітапханаға қолжетімділікті кеңейтуге келіспеуінен тоқтап қалды. Мүшелер үшін, әлдеқанда жақсы жағдайларда, үкіметпен келіссөздер сәтті аяқталды және 1843 жылы жаңа кітапхана ғимаратының құрылысы басталды. Кітапхана 1877 жылы несие беру бөлімін ашып, қызметін кеңейтті. Бұл бөлім 1909 жылы Сидней қалалық кеңесіне берілді және кейіннен Сидней қалалық кітапханасы болды. Уолкердің тағы бір бастамасы – штат бойынша қызметтерді құру, соның ішінде Вуллонгонг өнер мектебі мен Платсбургтегі Механиктер институтына (қазіргі Уолсенд) несие беру. Алайда, Митчеллдің Австралия, Тынық мұхиты, Шығыс Үндістан және Антарктидаға қатысты көптеген кітаптар мен қолжазбаларды жинауға жасаған тырысы, әсіресе 1886 жылдан бастап, осы материалдар үшін бәсекелестік тудырды. Андерсон кітапхананың Митчеллмен бәсекелесуге жеткілікті бюджеті мен байланыстары жоқ екенін түсінді (1880 жылдардан бастап Джордж Робертсон Митчеллге Ангус пен Робертсон сатып алған Австралиана материалдарынан бас тартуға бірінші құқық берді) және Митчеллмен жұмыс қарым-қатынасын орнатуға тырысты. 1909 жылы Хью Райт жаңадан құрылған Митчелл кітапханашы лауазымына тағайындалды; осы лауазымды құру Митчеллдің мұрасының тағы бір шарты болды. Нита Киббл кітапхана қызметкерлерінің тағы бір ертедегі мүшесі болды. Митчеллдің мұрасына жинақтарды сатып алуға қаражат та кірді; кітапхананың жинағын кеңейту (әсіресе Австралиана және Тынық мұхиты материалдары) Райт пен 1912 жылы Бас кітапханашы болып тағайындалған Уильям Айфулд үшін де басымдық болды. Айфулд кітапхананы тек Жаңа Оңтүстік Уэльс емес, Австралия тарихымен байланысты материалдардың қоймасы ретінде көріп отырды. 1922 жылы Мэтью Флиндерстің, ал 1926 жылы Абель Тасманның күнделігі қосылды, сондай-ақ Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін сол қақтығыстан әскерилердің күнделіктері жинақталды. Диксон 1936 жылы Митчеллдің туғанына 100 жыл толуына арналған көрме ашылуында құрметті қонақ болды, сонымен қатар 1942 жылы Митчелл ғимаратына қосылған қола есіктерді төледі. Оның барлық жинағы 1952 жылы қайтыс болғаннан кейін кітапханаға өтті. 1930 жылдары көптеген әйелдер жұмыс орындарында жыныстық дискриминацияға ұшырады, ал оның тағайындалуы сол кездегі Бас кітапханашының орынбасары лауазымының жоғарылығына байланысты дау тудырды. Бұл лауазым ұйымның иерархиясында Митчелл кітапханашы лауазымынан жоғары тұрды. Оны құру туралы шешімді Ұлттық әйелдер кеңесі сынға алды. 1934 жылы Ральф Манн мен Э. Р. Питт Австралия кітапханаларын зерттеуді жүргізді. Олардың есебінде Австралиядағы аймақтық кітапхана желісі Америка Құрама Штаттары мен Англиядағымен салыстырылды және аймақтық кітапханаларды құру және қолдау үшін қосымша күш-жігер жұмсау ұсынылды. Олардың ұсыныстары әр жергілікті кеңесте тегін қоғамдық кітапханаларды құруды қамтыды; бұл 1939 жылғы Кітапхана заңында бекітілді. Виктория мемлекеттік кітапханасымен және Австралия ұлттық кітапханасымен бірлесе отырып, Екінші дүниежүзілік соғыстың тудырған қызығушылығына жауап ретінде Азия мен Тынық мұхитына қатысты дереккөздердің библиографиясы құрастырылды. Меткалф тегін қоғамдық кітапханалардың жақтаушысы болды және олардың құрылуын өмірі бойы қолдады және 1978 жылға дейін кітапханада сақталды. Жаңбырлы мұрағат жобасы 1980 жылдары құрылды. Жазушы және биші Жан Гарлингтің мүлкі оның қайтысынан кейін кітапханаға өтті. Кітапхана жинақтары кеңейіп келеді, соңғы сатып алулардың ішінде геодезист Джон Септимус Роудың 201 жеке хаты (1797–1878) және Эдвард Клоуздың (1817–1818) эскиз кітабы бар. 2013 жылы кітапхана португалдық саяхатшы Педро Фернандес де Кейростың португал королі Филиппке жұмсау үшін экспедицияға қаражат сұрап жазған екі хатын сатып алды. Кітапханада барлық он үш белгілі хаттың көшірмесі сақталған. 2014 жылдың басында Митчелл кітапханасына қатысты ұсынылып жатқан өзгерістерге байланысты дау туды. 200-ден астам белгілі жазушылар мен ғалымдардың қол қойған петицияға тарихшылар, архитекторлар, археологтар, ғалымдар және әулет тарихын зерттеушілер сияқты 9000-нан астам кітапхана пайдаланушылары қосылды. Жауап ретінде штат кітапханашысы Алекс Берн ашық хат жариялады, ал басқа жазушылар цифрлық дәуірде кітапханалардың рөлі туралы пікірталас жүргізді. Жауап ретінде кітапхана ұсынылған өзгерістерді кері қайтаратын қалпына келтіру бағдарламасын жариялады. 2020 жылдың 22 наурызында кітапхана ғимараты қонақтар мен қызметкерлердің денсаулығын қорғау және Жаңа Оңтүстік Уэльсте COVID-19 (коронавирус) таралуын азайту үшін жабылды. Ол жабылу кезеңінде онлайн қызметтеріне қол жеткізуді жалғастырды және 2020 жылдың 13 шілдесінде NSW денсаулық сақтау басқармасының нұсқауларына сәйкес қайта ашылды. NSW COVID-19 шектеулері жеңілдетілгеннен кейін кітапхана 2021 жылдың 8 наурызында қалыпты жұмыс кестесіне оралды. 2021 жылдың 25 маусымында Сидней қалалық орталығында COVID-19 індетінің қайталануына байланысты кітапхана NSW денсаулық сақтау басқармасының кеңесіне сәйкес ғимаратқа қоғамдық қол жеткізуді тоқтатты, содан кейін 2021 жылдың 11 қазанында қайта ашылды.

Митчелл ғимараты

1890 жылдары кітапхананың коллекциясын сақтауға және қызметкерлерді Бент пен Маккуори көшелерінің қиылысындағы ғимаратта орналастыруға орын жетіспеді. Жаңа “ұлттық” кітапхана ғимаратын салу жоспарланып жатты. Бұл жобаға түрткі болған нәрсе – Дэвид Скотт Митчеллдің Австралияға қатысты өте кең жинағын Жаңа Оңтүстік Уэльс халқына сыйлау туралы ұсынысы болды. Оның ұсынысының шарты – оның жинағын Қоғамдық кітапхана ғимаратында немесе жаңа, бөлек ғимаратта орналастыру қажеттігі еді. Митчелл қанаты аяқталғаннан кейін кітапхананың оқу залдары, жұмыс орындары және Митчелл мұрасы осы жерде орналасты. Митчелл қанатының құрылысы аяқталғанына он тоғыз жыл өткен соң, мемлекеттік кітапхана орнында тағы бір құрылыс жүргізілді. Сәулетші Ричард Макдональд Сеймур Уэллс жобалаған Диксон қанаты 1929 жылы аяқталды. 1964 жылы құмтастан салынған Митчелл ғимаратының соңғы бөлігі оңтүстік-шығыс бұрышына орнатылды. Бұл жобаны Үкіметтік архитекторлар бөлімінің Алан Робертсон жасады; командадағы кіші архитекторлардың бірі – Эндрю Андерсонс, ол кейіннен Маккуори көшесі қанатын жобалауға бас архитектор болады. Он жыл ішінде кітапхана бұл кеңістікке де сыймай қалды. 2018 және 2023 жылдар аралығында Митчелл ғимаратында жаңа тұрақты және уақытша көрме алаңдары ашылды. Бұл көрме алаңдарының форматы әртүрлі. Митчелл және Диксон қанаттарында: 300-ден астам австралиялық майлы суреттер тұрақты түрде қойылған; қағаздағы туындылардың (акварельдер мен суреттердің) 6 ай сайын алмасатын көрмесі; және 2018 жылы көпшілікке есігін ашқан аборигендер галереясы орналасқан. Ғимаратта Митчелл ғимаратының оңтүстік-шығыс жағында орналасқан Column Gallery көрме алаңы да бар. Бұл галереялық кеңістіктің дизайны 1960 жылдардағы кеңселер мен жұмыс орындарын толыққанды жаңартуды қажет етті және 2018 жылы көпшілікке ашылды. Сондай-ақ ғимаратта арнайы жасалған карталар бөлмелерінде карталардың тұрақты көрмесі ұйымдастырылған. 2022 жылы 1942 жылы көпшілікке ашылғаннан бері көп өзгермеген Митчелл кітапханасының оқу залын жаңарту жұмыстары аяқталды. Жаңа кілем, үстелдер мен орындықтар қойылды. Оқырмандарға қосымша орын беру үшін Далгети атпалдағы кіреберіс те толтырылды. Кітапхананың 350 орындық жаңа жер асты аудиториясы 2023 жылдың 29 қазанында ашылды.

Маккуори көшесіндегі ғимарат

Жинақтарды сақтауға, қоғамдық кеңістіктерге, сондай-ақ қызметкерлердің жұмыс орындарына қосымша орын қажет болды. 1970 жылдары Митчелл қанатының оңтүстігінде бірнеше ғимарат бұзылып, Мемлекеттік парламентке арналған жаңа ғимарат салу үшін Ричмонд Вилласы көшірілгеннен кейін орын босады, бірақ бастапқыда ол парламент қызметкерлері үшін уақытша тұруға пайдаланылды және 2012 жылы құрылысы аяқталды.

Жинақ

Мемлекеттік анықтамалық кітапхана Австралия және халықаралық зерттеу материалдарының толық және алуан түрлі жинағына ие. Жинақтар сатып алу, басқа материалдарды қосу және Жаңа Оңтүстік Уэльсте жарияланған барлық кітаптардың міндетті түрде тапсырылуы арқылы толықтырылады. Сондай-ақ, кітапхана есірткі және алкоголь туралы ақпарат беру қызметін, сондай-ақ отбасы тарихын зерттеу қызметін ұсынады. Бұл кітапхана Австралия Ұлттық кітапханасының PANDORA веб-архиві жобасының бір бөлігі болып табылады және цифрлық форматта туған материалдарды да жинайды. Базалық анықтамалық және зерттеу кітапханасы ретіндегі қызметін атқарумен қатар, кітапханада Австралияның еуропалық отарлау кезеңінен бастау алатын материалдарды қоса, көптеген тарихи құнды жинақтар сақталған. Бұл материалдар Австралиана зерттеу жинақтарындағы Митчелл кітапханасында (Австралиананы алғаш жинаған Дэвид Скотт Митчеллдің құрметіне аталған) және Диксон кітапханасында (Сэр Уильям Диксонның құрметіне аталған) сақталады.

Жинақтың ерекшеліктері

Кітапхана 1826 жылдан бері өз жинағын үнемі толықтырып келеді және ұлттық және халықаралық маңызы бар қолжазбалар, кітаптар, өнер туындылары, фотосуреттер мен артефактілерді сақтайды. Олардың ішінде:

HMS Bounty кемесінің Оңтүстік теңіздерге жасаған сапарының түпнұсқалық журналы, Уильям Блай, 1 желтоқсан 1787 – 22 қазан 1788, Safe 1/46. Джеймс Куктың Тынық мұхитына жасаған алғашқы сапары кезінде Джозеф Бэнкстің кемеде сақтаған күнделігі. Гарольд Лассетердің 1930 жылы алтын іздеген экспедициясын баяндайтын күнделігі. Джордж Огастус Робинсонның 1832 жылғы Тасманиядағы қызметін жазған журналы, онда ол кездескен жергілікті аборигендер туралы толыққанды ақпарат берген. Холтерман коллекциясында 3500-ден астам шыны тақталық негативтер мен альбумин басылымдары бар, олардың көпшілігі 1871 және 1876 жылдар аралығында Жаңа Оңтүстік Уэльстің алтын кен орындарындағы қалалардағы өмірді бейнелейді. Ричардсон коллекциясы – 289 томдық сирек кітаптар, діни еңбектер, ерте басылған кітаптар және ортағасырлық қолжазбалардың шағын жинағы. Бірінші флот журналдары. Кітапханада әлемдегі Бірінші флот журналдарының ең толық жинағы бар; сақталған он бес журналдың оны Мемлекеттік кітапхананың қорында сақталған. Шекспир фолиолары. Кітапханада 1623 жылғы өте сирек кездесетін «Бірінші фолио» және «Екінші», «Үшінші» және «Төртінші» фолиолардың көшірмелері бар. Бірінші дүниежүзілік соғыс коллекциясы. Кітапханада Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткендердің жеке күнделіктері мен хаттарының бай және маңызды жинағы бар. Ұлттық тілдер коллекциясы. Бұл жазбалар аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының тұрғындарының сөздіктері мен басқа да тілдік материалдары, олар 1788 жылдан 1930 жылға дейін жасалған. Джордж Моррисон коллекциясы. «Пекиннің Моррисоны» деп аталған тұлғаның жеке қағаздарының толық жинағы, ол әлемдік тарихтың тұрақсыз кезеңін көрсетеді және халықаралық маңызы бар. Австралияның Антарктика экспедициясы (1911–1914) фотосуреттері, жазбалары және есептері. Оған экспедиция кезінде түсірілген 2000-нан астам фотосурет кіреді. Франк Херлидің Антарктикадағы Шеклтонның «Endurance» экспедициясының түсті пластиналары, сондай-ақ Бірінші дүниежүзілік соғыстағы оның түсті Паджет пластиналары. Әлеуметтік желілер архиві – кітапхананың CSIRO Data 61 серіктестігімен цифрлық жинақтау стратегиясы, ол қолжетімді әлеуметтік желілерді жинап, сақтауға бағытталған. Сэр Уильям Диксонның 7800-ден астам монеталар, банкноттар мен жетондардан тұратын нумизматикалық коллекциясы. Австралияда басылған алғашқы кітап – Жаңа Оңтүстік Уэльстің жалпы тұрақты ережелерінің сақталған үш данасының екеуі.

Электрондық ресурстар

Компьютерлік каталогтау 1980 жылдардың басында кітаптар үшін басталды. Электрондық тіркелгісі жоқ материалдың көп көлемі кітапхананың 2008 жылы бір миллионнан астам электрондық каталог тіркелгісін жасау үшін мемлекеттік қаржыландыруға сәтті өтініш білдіруіне себеп болды. Кітапхана карта иелеріне каталог арқылы қолжетімді электрондық деректер базасына тіркелген. 1997 жылы аяқталған сэр Джозеф Бэнкстің қағаздарының цифрлық түріне көшіру кітапхана жүзеге асырған түпнұсқа қолжазбаларды цифрландырудың алғашқы жобасы болды. Сэм Худ пен оның ұлы Тед Худтың түсірген суреттерінен құралған Худ жинағы және 1860 және 1870 жылдардағы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының алтын кен орындарының суреттерінен тұратын Хольтерманн жинағы қазір ЮНЕСКО-ның Австралияның әлемдік естеліктерінің тізіміне енгізілген. Кітапхана коллекциясынан алынған заттардың цифрлық суреттерін каталогтан табуға болады, ал кейбіреулері тақырыптық онлайн көрмелер арқылы да қолжетімді. 2012 жылы кітапхана мемлекеттік қаржыландыру алып, газеттер, қолжазбалар, суреттер және кітаптарды қоса алғандағы 12 миллион бетті цифрлық түріне көшіруге мүмкіндік алды.

Заңды депозит

Австралияда зерттеулерге, мұраға және мәдениетке қолжеткізуді қолдау мақсатында ұлттық және штаттық деңгейде заңдық депозит туралы заңнама бар. 1968 жылғы Авторлық құқық туралы заң ұлттық деңгейде заңдық депозит талаптарын реттейді. Жаңа Оңтүстік Уэльсте заңдық депозит 1879–1952 жылдарғы Жаңа Оңтүстік Уэльс Авторлық құқық туралы заңының 5–7-тармақтарына сәйкес талап етіледі.

Қызметтер

Кітапхананың оқу залдары мен галереяларына кіру тегін. Кітапхана төлқұжаты арқылы алуға болатын қызметтердің спектрі бар, соның ішінде Жаңа Оңтүстік Уэльс тұрғындары үшін электрондық ресурстарға қашықтықтан қол жеткізу, қоймадан кітаптар мен басқа материалдарды алу, және оқу бөлмелерін брондау. Кітапхана өз жинағынан және World Press Photo сияқты басқа ұйымдардан тегін көрмелер ұйымдастырады.

Жаңа Уэльс штатының мемлекеттік кітапханаларымен қарым-қатынас

Кітапхана 1939 жылғы Кітапхана туралы заңның және Кітапхана ережелерінің Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы жергілікті билік органдары мен қоғамдық кітапханаларға қатысты бөлімдерін басқарады. Кітапхана Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы қоғамдық кітапханаларды басқаратын жергілікті билік органдарына ақпарат, кәсіби даму бағдарламалары, кеңес беру және гранттар мен субсидияларды төлеу қызметін ұсынады. Штаттық кітапхананың Қоғамдық кітапханалар қызметі тобы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы қоғамдық кітапханалардың тапсырысы бойынша зерттеу бағдарламасын жүзеге асырады. Бұл кітапхана ғимараттары мен қызметтеріне арналған стандарттар мен нұсқаулар, экономикалық құндылықты зерттеулер, сондай-ақ қоғамдық кітапханалардың қызметі мен басқаруын қамтиды.

Онлайн қызметтер

Австралияның аборигендер индексі, немесе INFOKOORI – 1991 жылдың мамыр айынан 2016 жылдың шілдесіне дейінгі кезеңде екі апта сайын жарық көрген "Koori Mail" газетінің, сондай-ақ "Identity" (1971–1982); "Our AIM" (1907–1961); және "Dawn" (1952–1969) / "New Dawn" (1970–1975) сияқты әртүрлі журналдардан алынған өмірбаяндық ақпараттардың тізімі.

Басқару

Кітапхана Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Өнер министрлігінің мекемесі болып табылады.

Мұра тізімі

2001 жылдың 21 наурызында Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік кітапханасында 1869 жылы құрылған қоғамдық мекеме орналасқан және ол Австралиядағы ең маңызды кітапханалардың бірі болып табылады. Бұл Сиднейдегі екінші мақсатты түрде салынған кітапхана және ХХ ғасырдың басында салынған жалғыз қалыптасқан қоғамдық кітапхана. Ғимарат әлі де пайдаланылуда және Үкімет архитектор В.Л. Вернон сияқты бірнеше тарихи тұлғалармен тығыз байланысты. Бұл ғимарат Австралиядағы ең маңызды тарихи көшелердің бірінің соңындағы ерекше орнымен маңызды. Ғимараттың эстетикалық құндылығы бар, ол ХХ ғасыр сәулетіне әсер еткен маңызды стильдік ерекшеліктерді көрсетеді. Кітапхана Сиднейдің танымал символы болып табылады және Жаңа Оңтүстік Уэльстің жергілікті және аймақтық қоғамдастығына кітапханалық қызметтер ұсынумен ұзақ жылдар бойы байланысты. Ғимараттың дамуы мен ішкі құрылымы кітапхана жоспарлау теориясына қатысты көзқарастардың өзгеруін көрсетеді. Ол Федерациялық академиялық классикалық стильдегі жалғыз үкіметтік ғимараттардың бірі ретінде маңызды. Мұндай ғимараттардың тек екеуі мәдени нысандар болып табылады, ал екіншісі – Жаңа Оңтүстік Уэльс өнер галереясы. Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік кітапханасы ғимараты 1999 жылдың 2 сәуірінде келесі талаптарға сәйкес келіп, Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік мұралар тізіліміне енгізілді. Ричардсон 1958 жылы бас кітапханашының орынбасары лауазымын да атқарды, ал 1959 жылы бас кітапханашы болып тағайындалды. Ол 1973 жылы зейнеткерлікке шыққаннан кейін Митчелл кітапханашысы лауазымы Бас кітапханашы лауазымынан бөлінді.