1969 жылғы Стоунволл көтерілісі: ЛГБТ құқықтары үшін күрес бастауы

Кіріспе

1969 жылы гомосексуалдық азаттық үшін спонтанды көтеріліс

Стоунволл тонаулары, сондай-ақ Стоунволл көтерілісі, Стоунволл бүлігі немесе жай ғана Стоунволл деп те аталады, бұл 1969 жылғы 28 маусымның таңертеңгі сағаттарында Нью-Йорк қаласындағы Төменгі Манхэттеннің Гринвич ауданындағы Стоунволл мейрамханасына жасалған полиция шабуылына жауап ретінде ЛГБТ қоғамдастығының мүшелері ұйымдастырған наразылықтар сериясы болды. Стоунволл мейрамханасының клиенттері, басқа да ауылдағы лесбиян және гей барларының иелері, транс белсенділері және баспанасыз ЛГБТ адамдары полиция зорлық көрсеткен кезде қарсылық көрсетті. Бұл көтеріліс АҚШ-та гомосексуалдық азаттық қозғалысын және ХХ ғасырдағы ЛГБТ құқықтары үшін күресті өзгерткен маңызды оқиға деп есептеледі. Сол кездегі американдық гей-барларындағыдай, Стоунволл мейрамханасы да итальян-американдық мафияға тиесілі болды. 1960 жылдары гей-барларына полиция шабуылдары жиі кездесетін болғандықтан, 1969 жылғы 28 маусымда Стоунволл мейрамханасындағы жағдайды полиция қызметкерлері тез бақылаудан шығарды. Нью-Йорк полициясы мен Гринвич-Виллидждің гей тұрғындары арасындағы шиеленіс келесі күні кешке және бірнеше түннен кейін тағы да наразылықтарға ұласты. Бірнеше апта ішінде ауыл тұрғындары гомосексуализмді қылмыстан босатуды талап ететін белсенді топтар құрды. Жаңа белсенді ұйымдар қарсыласу тактикасына баса назар аударды және бірнеше ай ішінде гей-еркектердің, лесбиянкалардың және бисексуалдардың құқықтарын насихаттау үшін үш газет жарияланды. Көтерілістен бір жыл өткен соң, 1970 жылғы 28 маусымда алғашқы гей-парадтар Чикаго, Лос-Анджелес, Нью-Йорк және Сан-Франциско қалаларында өтті. Бірнеше жыл ішінде АҚШ және әлем бойынша гей-құқықтарын қорғайтын ұйымдар құрылды. Бүгінде ЛГБТ Pride іс-шаралары Стоунволл тонауларын құрметтеп, маусым айында жыл сайын бүкіл әлемде өткізіледі. Халықаралық ЛГБТ Pride күні 28 маусымда аталып өтеді. 2016 жылы осы орында Стоунволл ұлттық ескерткіші орнатылды. Шамамен 5 миллион адам Стоунволл көтерілісінің 50 жылдығын тойлады, ал 2019 жылғы 6 маусымда Нью-Йорк қаласының полиция комиссары Джеймс П. О'Нилл 1969 жылы Стоунволлдағы полиция қызметкерлерінің әрекеттері үшін ресми түрде кешірім сұрады.

The Stonewall riots, also known as the Stonewall uprising, Stonewall rebellion, or simply Stonewall, were a series of protests by members of the LGBTQ community in response to a police raid that began in the early morning hours of June 28, 1969, at the Stonewall Inn in the Greenwich Village neighborhood of Lower Manhattan in New York City. Patrons of the Stonewall, other Village lesbian and gay bars, trans activists and unhoused LGBT individuals fought back when the police became violent. The riots are widely considered the watershed event that transformed the gay liberation movement and the twentieth century fight for LGBT rights in the United States. As was common for American gay bars at the time, the Stonewall Inn was owned by the Italian American Mafia. While police raids on gay bars were routine in the 1960s, officers quickly lost control of the situation at the Stonewall Inn on June 28, 1969. Tensions between New York City Police and gay residents of Greenwich Village erupted into more protests the next evening and again several nights later. Within weeks, Village residents organized into activist groups demanding decriminalization of homosexuality. The new activist organizations concentrated on confrontational tactics, and within months three newspapers were established to promote rights for gay men, lesbians and bisexual people. A year after the uprising, to mark the anniversary on June 28, 1970, the first gay pride marches took place in Chicago, Los Angeles, New York City, and San Francisco. Within a few years, gay rights organizations were founded across the US and the world. Today, LGBT Pride events are held annually worldwide in June in honor of the Stonewall riots, with International LGBT Pride Day on June 28. The Stonewall National Monument was established at the site in 2016. An estimated 5 million participants commemorated the 50th anniversary of the Stonewall uprising, and on June 6, 2019, New York City Police Commissioner James P. O'Neill formally apologized for the actions of officers at Stonewall in 1969.

Өмірбаян

1950 және 1960 жылдары гомосексуалдарды қабылдайтын мекемелер өте сирек болды; қабылдағандарының көпшілігі сол кезде гомосексуалдарға арналған барлардың заңсыз болуына байланысты ұйымдасқан қылмыстық топтардың бақылауында болды. 1950-1960 жылдардағы гомосексуализмге қарсы заң жүйесі АҚШ-тағы алғашқы гомосексуалдық топтарды гомосексуалдардың қоғамға сіңісе алатынын көрсетуге жетеледі, және осы топтар гомосексуалдар мен гетеросексуалдардың екеуі үшін де қақтығысқа жол бермейтін білім беруді қолдады. 1960 жылдардың соңында азаматтық құқық қозғалысы, 1960 жылдардың контрмәдениеті және Вьетнам соғысына қарсы қозғалыс сияқты көптеген әлеуметтік/саяси қозғалыстар белсенділік танытты. Осындай ықпалдар Стоунволл көтерілісіне түрткі болды.

ХХ ғасырдағы АҚШ-тағы гомосексуализм

Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан болған әлеуметтік дүрбелеңнен кейін, тарихшы Барри Адамның айтуынша, АҚШ-тағы көптеген адамдар "соғыс алдындағы әлеуметтік тәртіпті қайта орнатып, өрбуші өзгерістерді тоқтату" ниетінде болды. Ұлттық антикоммунизмге баса назар аударған сенатор Джозеф Маккарти АҚШ үкіметінде, АҚШ армиясында және басқа да мемлекеттік қаржыландырылатын агенттіктер мен мекемелерде коммунистерді іздеу үшін тыңдаулар өткізді, бұл ұлттық паранойяға алып келді. Анархистер, коммунистер және басқа да "америкаға жат" және "бүлікшіл" деп танылған адамдар қауіпсіздікке қатерлі деп есептелді. АҚШ Мемлекеттік департаменті гейлер мен лесбияндарды шантажға ұшыратуға бейім деп есептей отырып, оларды осы тізімге қосты. 1950 жылы Клайд Р. Хой төрағалық еткен Сенат комиссиясы баяндамасында: "Жалпы алғанда, ашық әрекеттер жасаған адамдардың қалыпты адамдарға тән эмоционалдық тұрақтылығы болмайды" делінді және үкіметтің барлық барлау агенттіктері "үкіметтегі жыныстық ауытқулар қауіпсіздікке қатерлі" дегенге толық келісім білдірді. 1947 мен 1950 жылдар аралығында 1700 федералдық жұмысқа қабылдану өтініші қабылданбады, 4380 адам әскерден шығарылды, ал 420 адам гомосексуалдыққа күдікпен қарағандықтан мемлекеттік қызметтен босатылды. 1950-1960 жылдары АҚШ Федералдық Тергеу бюросы (ФБР) және полиция департаменттері белгілі гомосексуалдардың, олардың сүйікті орындары мен достарының тізімін сақтап келді; АҚШ Пошта қызметі гомосексуализмге қатысты материалдар жіберілген мекенжайларды қадағалады. Мемлекеттік және жергілікті билік органдары да соған ілесіп, гейлер мен лесбияндарға қызмет көрсететін барлар жабылды, ал олардың клиенттері тұтқындалып, газеттерде жарияланды. Қалалар гейлерден құтылу үшін аудандарды, саябақтарды, барларды және жағажайларды "тазартты". Олар қарама-қарсы жыныстың киімдерін киюге тыйым салды және университеттер гомосексуалдыққа күдікпен қараған оқытушыларды қуды. 1952 жылы Америкалық Психиатриялық Ассоциациясы гомосексуализмді "Диагностикалық және статистикалық нұсқаулықта" (DSM) психикалық ауру ретінде тіркеді. 1962 жылы гомосексуализмге қатысты өткізілген кең ауқымды зерттеу осы "ауруды" ата-ана мен бала арасындағы жарақатты қарым-қатынастардың салдарынан туындаған, қарама-қарсы жынысқа деген жасырын патологиялық қорқыныш ретінде қарастыруды негіздеу үшін пайдаланылды. Бұл көзқарас медициналық ортада кең таралды. 1956 жылы психолог Эвелин Хукер өзін гомосексуал деп мойындаған ерлердің және гетеросексуал ерлердің бақыттылығы мен бейімделгендігін салыстыратын зерттеу жүргізді және ешқандай айырмашылық таппады. Оның зерттеуі медициналық қауымдастықты таң қалдырды және оны көптеген гейлер мен лесбияндардың батыры етті, бірақ гомосексуализм 1974 жылға дейін DSM-де сақталды.

Following the social upheaval of World War II, many people in the United States felt a fervent desire to "restore the prewar social order and hold off the forces of change", according to historian Barry Adam. Spurred by the national emphasis on anti communism, Senator Joseph McCarthy conducted hearings searching for communists in the US government, the US Army, and other government funded agencies and institutions, leading to a national paranoia. Anarchists, communists, and other people deemed un American and subversive were considered security risks. Gay men and lesbians were included in this list by the US State Department on the theory that they were susceptible to blackmail. In 1950, a Senate investigation chaired by Clyde R. Hoey noted in a report, "It is generally believed that those who engage in overt acts of perversion lack the emotional stability of normal persons", and said all of the government's intelligence agencies "are in complete agreement that sex perverts in Government constitute security risks". Between 1947 and 1950, 1,700 federal job applications were denied, 4,380 people were discharged from the military, and 420 were fired from their government jobs for being suspected homosexuals. Throughout the 1950s and 1960s, the US Federal Bureau of Investigation (FBI) and police departments kept lists of known homosexuals and their favored establishments and friends; the US Post Office kept track of addresses where material pertaining to homosexuality was mailed. State and local governments followed suit: bars catering to gay men and lesbians were shut down and their customers were arrested and exposed in newspapers. Cities performed "sweeps" to rid neighborhoods, parks, bars, and beaches of gay people. They outlawed the wearing of opposite gender clothes and universities expelled instructors suspected of being homosexual. In 1952, the American Psychiatric Association listed homosexuality in the Diagnostic and Statistical Manual (DSM) as a mental disorder. A large scale study of homosexuality in 1962 was used to justify the inclusion of the "disorder" as a supposed pathological hidden fear of the opposite sex caused by traumatic parent–child relationships. This view was widely influential in the medical profession. In 1956, the psychologist Evelyn Hooker performed a study that compared the happiness and well adjusted nature of self identified homosexual men with heterosexual men and found no difference. Her study stunned the medical community and made her a hero to many gay men and lesbians, but homosexuality remained in the DSM until 1974.

Гомофильдік белсенділік

Осы үрдіске жауап ретінде гейлер мен лесбиянкалардың мүддесін қорғау және тұтқындалу қаупі болмай, араласуға мүмкіндік беретін орта құру үшін бір-бірінен тәуелсіз екі ұйым құрылды. 1950 жылы Лос-Анджелес аймағындағы гомосексуалдар коммунист белсендісі Гарри Хейдің үйінде Mattachine Society-ті құрды. Олардың мақсаттары – гомосексуалдарды біріктіру, оларды біліммен қаруландыру, көшбасшылық таныту және «сексуалдық бұрмалаушыларға» құқықтық мәселелерде көмектесу болды. 1953 жылы радикалды көзқарастарына қарсы күшті қарсылыққа тап болған Mattachine ассимиляция мен қоғамда беделге ие болуға көшті. Олар гомосексуализм туралы көзқарастарды өзгерту үшін гейлер мен лесбиянкалардың гетеросексуалдардан ешқандай айырмашылығы жоқ, қалыпты адамдар екенін дәлелдеуге тырысты. Одан көп ұзамай, Сан-Францискодағы бірнеше әйелдер өз үйлерінде лесбиянкалар үшін Daughters of Bilitis (DOB) ұйымын құрды. DOB-ті құрған сегіз әйел бастапқыда қауіпсіз билеуге орын табу үшін біріккенімен, ұйым өскен сайын Mattachine-ге ұқсас мақсаттарды қабылдап, мүшелерін жалпы қоғамға сіңіруге шақырды. 1953 жылы үкімет тарапынан қысымға қарсы алғашқы қарсылықтардың бірі болды. ONE, Inc. атты ұйым ONE журналын шығарды. АҚШ пошта қызметі журналдың тамыздық нөмірін, онда гетеросексуалдық некедегі гомосексуалдар туралы мәліметтер келтірілген, мазмұнының әдепсіздігіне байланысты жіберуден бас тартты, тіпті ол қоңыр қағазға оралған болса да. Бұл мәселе соңында Жоғарғы сотқа дейін жетті, ол 1958 жылы ONE, Inc. компаниясына материалдарын пошта арқылы жіберуге рұқсат берді. Осы дәуірде гомосексуалдық топтар өзін «гомофильді ұйымдар» деп атады, олардың саны артып, Шығыс жағалауға тарады. Бірте-бірте осы ұйымдардың мүшелері көбірек ерлік таныта бастады. Франк Камени Вашингтондағы Mattachine-ті құрды. Ол гомосексуал болғандықтан АҚШ армиясының картаграфиялық қызметінен жұмыстан шығарылып, қайта жұмысқа орналасу үшін сотқа жүгінгенімен, шағым қабылданбады. Камени гомосексуалдардың гетеросексуалдардан ешқандай айырмашылығы жоқ екенін жазды және көбінесе күш-жігерін психикалық денсаулық сақтау мамандарына бағыттады, олардың кейбіреулері Mattachine және DOB жиналыстарына қатысып, мүшелеріне олардың қалыпты емес екенін айтты. 1965 жылы Кубадағы гомосексуалдарға арналған еңбек лагерлері туралы жаңалықтар Нью-Йорк және Вашингтонның Mattachine ұйымдарын Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Ақ үй алдында наразылық акцияларын ұйымдастыруға итермеледі. Осыған ұқсас демонстрациялар басқа да үкіметтік ғимараттарда өтті. Бұл акциялардың мақсаты – Кубадағы гейлерге қатысты жағдайға және АҚШ-тағы жұмысқа орналасудағы кемсітушілікке наразылық білдіру болды. Бұл пикеттер көптеген гейлерді қорқытып, Mattachine және DOB басшылығының бір бөлігін ашуландырды. Сонымен қатар, 1960 жылдар бойы азаматтық құқықтар қозғалысы мен Вьетнам соғысына қарсылықтың маңыздылығы, жиілігі және қарқындылығы артты, олардың полиция күштерімен қақтығыстары да күшейді.

In response to this trend, two organizations formed independently of each other to advance the cause of gay men and lesbians and provide opportunities where they could socialize without fear of being arrested. Los Angeles area homosexuals created the Mattachine Society in 1950, in the home of communist activist Harry Hay. Their objectives were to unify homosexuals, educate them, provide leadership, and assist "sexual deviants" with legal troubles. Facing enormous opposition to their radical approach, in 1953 the Mattachine shifted their focus to assimilation and respectability. They reasoned that they would change more minds about homosexuality by proving that gay men and lesbians were normal people, no different from heterosexuals. Soon after, several women in San Francisco met in their living rooms to form the Daughters of Bilitis (DOB) for lesbians. Although the eight women who created the DOB initially came together to be able to have a safe place to dance, as the DOB grew they developed similar goals to the Mattachine and urged their members to assimilate into general society. One of the first challenges to government repression came in 1953. An organization named ONE, Inc. published a magazine called ONE. The US Postal Service refused to mail its August issue, which concerned homosexual people in heterosexual marriages, on the grounds that the material was obscene despite it being covered in brown paper wrapping. The case eventually went to the Supreme Court, which in 1958 ruled that ONE, Inc. could mail its materials through the Postal Service. Homophile organizations—as homosexual groups self identified in this era—grew in number and spread to the East Coast. Gradually, members of these organizations grew bolder. Frank Kameny founded the Mattachine of Washington, D. C. He had been fired from the US Army Map Service for being a homosexual and sued unsuccessfully to be reinstated. Kameny wrote that homosexuals were no different from heterosexuals, often aiming his efforts at mental health professionals, some of whom attended Mattachine and DOB meetings telling members they were abnormal. In 1965, news on Cuban prison work camps for homosexuals inspired Mattachine New York and D. C. to organize protests at the United Nations and the White House. Similar demonstrations were then held also at other government buildings. The purpose was to protest the treatment of gay people in Cuba and US employment discrimination. These pickets shocked many gay people and upset some of the leadership of Mattachine and the DOB. At the same time, demonstrations in the civil rights movement and opposition to the Vietnam War all grew in prominence, frequency, and severity throughout the 1960s, as did their confrontations with police forces.

Бұрынғы қарсылық және тәртіпсіздіктер

Бірнеше шағын гей қауымдастықтарының шетінде гендерлік күтулерге қарсы шыққан адамдар болды. Олар әйелдікке бейім ерлер мен еркектік әйелдер немесе туған кездегі жынысына қарама-қайшы, жартылай немесе толық уақыт киім киіп, өмір сүрген адамдар еді. Сол кездегі терминология оларды трансвеститтер деп жіктеді және олар жыныстық азшылықтардың ең көрінетін өкілдері болды. Олар Mattachine Society және DOB-тың мұқият жасалған бейнесіне сенеді, гомосексуалдардың құрметті, қалыпты адамдар екенін мәлімдеді. Mattachine және DOB қарсы жынысты киім кигені үшін тұтқындалуды гомофильдік ұйымдардың күресіне ұқсас деп қарастырды: ұқсас, бірақ айқын түрде бөлек. 1959 жылы Лос-Анджелестегі Купер До жаңғақ кафесінде гейлер, лесбиянкалар, бисексуалдар және трансгендерлер полицияның мазалауына жауап ретінде шағын тәртіпсіздік жасады. 1966 жылы Сан-Францискодағы үлкен оқиғада трагиктер, трафикшылар және транс-әйелдер Комптонның асханасында отырғанда полиция әйел ретінде көрінетін еркектерді тұтқындауға келді. Қауіпсіздікке ұшырағаннан кейін, асхананың қонақтары тостаған, табақ және табақтарды лақтырып, мейрамхананың алдындағы плексигласты терезелерді сындырып, бірнеше күннен кейін қайтадан терезелерді сындырып, оларды ауыстырғаннан кейін қайтадан бұзды. Профессор Сьюзан Стрикер Комптонның кафетериясындағы тәртіпсіздікті "жыныстық бағдарға қатысты дискриминация емес, трансгендерлерге қарсы дискриминация актісі" деп жіктейді және көтерілісті гомофильдік ұйымдар назардан тыс қалдырған гендерлік, нәсілдік және таптық мәселелермен байланыстырады. 1950 жылдардағы әлеуметтік қуғын-сүргін Гринвич Виллидждегі мәдени революцияға әкелді. Кейіннен "Бит" ақындары деп аталатын ақындар тобы сол кездегі әлеуметтік ұйымның зұлымдықтары туралы жазды, олар анархияны, есірткілерді және гедонистік ләззаттарды сұраусыз әлеуметтік бағыну, тұтынушылық және көзқарастың тарықтығынан жоғары қойды. Олардың ішінде Гринвич-Виллидж тұрғындары Аллен Гинзберг пен Уильям С. Берроуз да гомосексуализм туралы ашық және адал жазды. Олардың жазбалары өздеріне жанашыр, еркін ойлы адамдарды, сондай-ақ қоғамдастық іздейтін гомосексуалдарды тартты. 1960 жылдардың басында Нью-Йорк қаласын гей-барлардан құтқару науқаны 1964 жылғы Дүниежүзілік көрмені дайындау кезінде қаланың имиджін уайымдаған мэр Роберт Ф. Вагнердің бұйрығы бойынша толықтай жүзеге асырылды. Қалалық әкімдік барлардың алкогольдік лицензиясын алып тастады, ал жасырын полиция қызметкерлері мүмкіндігінше көп гомосексуалдарды тұзаққа түсіру үшін жұмыс істеді. Тұтқындау әдетте бар немесе қоғамдық паркте адамды тауып, оны әңгімеге тартқан жасырын офицерден тұрады; егер әңгіме олар бірге кету мүмкіндігіне қарай бағытталса - немесе офицер адамға сусын сатып алса - ол еркекпен жалғандық жасағаны үшін тұтқындалды. New York Post газетінде бір оқиға жазылған: спорт залының киім ауыстыратын бөлмесінде полиция қызметкері оның аяқ жағын ұстап, ыңқылдап, өзін жақсы ма деп сұраған адамды тұтқындады. Осы сияқты жағымсыз істерді қорғау үшін адвокаттар аз, ал кейбіреулері оларды ұстаған офицерге ақысын қайтарып берді. Матакин қоғамы жаңадан сайланған мэр Джон Линдсейді Нью-Йорктегі полицияның тұзаққа түсу науқанын тоқтатуға жеткізді. Олар Нью-Йорк штатының алкогольдік ішімдіктерді бақылау басқармасымен (SLA) қиындыққа тап болды. Гейлерге қызмет көрсетуге тыйым салатын заң болмаса да, соттар SLA-ға "әдістемелік" болып табылатын бизнеске алкоголь лицензиясын бекіту мен қайтарып алу құқығына рұқсат берді. Гейлер мен лесбиянкалар жиі келетін барлардың ешқайсысы гейлерге тиесілі болған жоқ. Олардың көбісі қылмыскерлер тобының иелігінде болды. Алайда олар жиі рейдтерді болдырмау үшін полицияға пара да төледі. Тарихшы Дэвид Картер Стоунволлдың мафиялық иелері мен менеджерінің бай клиенттерді, әсіресе Қаржы ауданында жұмыс істейтіндерді шантаждағанын көрсететін ақпаратты ұсынады. 1969 жылы 28 маусымда сағат 1:20-де қара костюм киген төрт полиция қызметкері, екі патрульдік офицер, детектив Чарльз Смайт және инспектордың орынбасары Сеймур Пайн Stonewall Inn-тің қос есігіне келіп, "Полиция! Біз бұл жерді алып жатырмыз!" Музыка өшіріліп, жарық жанды. Сол күні барда шамамен 205 адам болды. Полиция шабуыл жасағанын ешқашан көрмеген жұмыс берушілер шатасып қалды. Не болып жатқанын түсінген бірнеше адам ванна бөлмелерінің есіктері мен терезелеріне жүгіре бастады, бірақ полиция есіктерді бекітті. Майкл Фейдер еске түсірді:

On the outer fringes of the few small gay communities were people who challenged gender expectations. They were effeminate men and masculine women, or people who dressed and lived in contrast to their sex assigned at birth, either part or full time. Contemporaneous nomenclature classified them as transvestites and they were the most visible representatives of sexual minorities. They believed the carefully crafted image portrayed by the Mattachine Society and DOB asserted homosexuals were respectable, normal people. The Mattachine and DOB considered the trials of being arrested for wearing clothing of the opposite gender as a parallel to the struggles of homophile organizations: similar but distinctly separate. Gay, lesbian, bisexual, and transgender people staged a small riot at the Cooper Do nuts cafe in Los Angeles in 1959 in response to police harassment. In a larger 1966 event in San Francisco, drag queens, hustlers, and trans women were sitting in Compton's Cafeteria when the police arrived to arrest people appearing to be physically male who were presenting as women. A riot ensued, with the cafeteria patrons slinging cups, plates, and saucers and breaking the plexiglass windows in the front of the restaurant and returning several days later to smash the windows again after they were replaced. Professor Susan Stryker classifies the Compton's Cafeteria riot as an "act of anti transgender discrimination, rather than an act of discrimination against sexual orientation" and connects the uprising to the issues of gender, race, and class that were being downplayed by homophile organizations. The social repression of the 1950s resulted in a cultural revolution in Greenwich Village. A cohort of poets, later named the Beat poets, wrote about the evils of the social organization at the time, glorifying anarchy, drugs, and hedonistic pleasures over unquestioning social compliance, consumerism, and closed mindedness. Of them, Allen Ginsberg and William S. Burroughs—both Greenwich Village residents—also wrote bluntly and honestly about homosexuality. Their writings attracted sympathetic liberal minded people, as well as homosexuals looking for a community. By the early 1960s, a campaign to rid New York City of gay bars was in full effect by order of Mayor Robert F. Wagner Jr., who was concerned about the image of the city in preparation for the 1964 World's Fair. The city revoked the liquor licenses of the bars and undercover police officers worked to entrap as many homosexual men as possible. Entrapment usually consisted of an undercover officer who found a man in a bar or public park, engaged him in conversation; if the conversation headed toward the possibility that they might leave together—or the officer bought the man a drink—he was arrested for solicitation. One story in the New York Post described an arrest in a gym locker room, where the officer grabbed his crotch, moaning, and a man who asked him if he was all right was arrested. Few lawyers would defend cases as undesirable as these and some of those lawyers kicked back their fees to the arresting officer. The Mattachine Society succeeded in getting newly elected mayor John Lindsay to end the campaign of police entrapment in New York City. They had a more difficult time with the New York State Liquor Authority (SLA). While no laws prohibited serving homosexuals, courts allowed the SLA discretion in approving and revoking liquor licenses for businesses that might become "disorderly". None of the bars frequented by gay men and lesbians were owned by gay people. Almost all of them were owned and controlled by organized crime, who treated the regulars poorly, watered down the liquor, and overcharged for drinks. However, they also paid off police to prevent frequent raids. Historian David Carter presents information indicating that the Mafia owners of the Stonewall and the manager were blackmailing wealthier customers, particularly those who worked in the Financial District. At 1:20 a. m. on Saturday, June 28, 1969, four plainclothes policemen in dark suits, two patrol officers in uniform, Detective Charles Smythe, and Deputy Inspector Seymour Pine arrived at the Stonewall Inn's double doors and announced "Police! We're taking the place!" The music was turned off and the main lights were turned on. Approximately 205 people were in the bar that night. Patrons who had never experienced a police raid were confused. A few who realized what was happening began to run for doors and windows in the bathrooms, but police barred the doors. Michael Fader remembered,

"Барлығы соншалықты жылдам болды, не болып жатқанын түсінбеуге ұшырадың. Кенеттен полиция келді және барлығымыз тізімге тұрып, жеке куәліктерін көрсетуге дайын болуымызды айтты, бізді бардан шығару үшін. Рейд жоспарланғандай өтпеді. Стандартты процедура жұмыс берушілерді тізімге тұрғызып, жеке куәліктерін тексеру және әйел полиция қызметкерлері әйелдер киіміндегі клиенттерді ванна бөлмесіне олардың жынысын тексеру үшін алып жүруден тұрады, содан кейін әйелдер киіміндегі еркектер тұтқындалады. Сол түні әйелдер киіміндегілер офицерлермен бірге барудан бас тартты. Тізімдегі еркектер жеке куәліктерін көрсетуден бас тарта бастады. Полиция барлық адамды полиция бөліміне алып кетуге шешім қабылдады, бардың арт жағындағы бөлмеде киім ауыстыру күдіктілерін бөліп алғаннан кейін. Барлық тараптар полицияның кейбір лесбиянкаларды тексеру кезінде "дұрыс емес" сезімнің тез тарағанын, оларды тексеру кезінде "бірнешеуін тиісті емес сезіммен ұстағанын" еске алады. Полиция бардың алкогольін патрульдік машиналармен тасымалдауға тиіс болды. Жиырма сегіз жәшік сыра және он тоғыз бөтелке қатты алкоголь тәркіленді, бірақ патрульдік машиналар әлі келмегендіктен, жұмыс берушілер шамамен 15 минут тізімде күтуге мәжбүр болды. Тұтқындалмағандар алдыңғы есіктен босатылды, бірақ олар әдеттегідей жылдам кетпеді. Олар сыртта тоқтады және көрермендер тобы өсе бастады. Аз уақыт ішінде 100-ден 150-ге дейін адам жиналды, кейбіреулері Стоунволдан босатылғаннан кейін, ал кейбіреулері полиция машиналарын және көрермендерді байқағаннан кейін келді. Полиция кейбір жұмыс берушілерді бардан күшпен итергенімен, полиция босатқан кейбір клиенттер полицияға әлдеқандай позда көрсетіп, оларды күлдірді. Көрермендердің қолдауы оларды одан әрі ынталандырды. Бірінші патрульдік машина келгенде, инспектор Пайн көрермендердің көп бөлігі гомосексуалдар екенін, олардың саны тұтқындалғандардан кем дегенде он есе көп болғанын және олардың барлығы үнсіз қалғанын еске алды. Радио байланысы туралы шатасу екінші машинаның келуін кешіктірді. Полиция мафия мүшелерін бірінші машинаға өткізе бастады, көрермендердің ынталы ықыласымен. Содан кейін, қалыпты қызметкерлер машинаға тиеліп алынды. Көрермендердің бірі "Гей күші!" деп айғайлады, біреу "Біз жеңіске жетеміз" әнін айта бастады және көрермендер әуесқойлық пен жалпы жақсы көңіл күймен "өсіп келе жатқан және күшейіп жатқан ашумен" араласты. Бір офицерді сүйіп, сүйкімділікпен ұстаған адамды полиция қызметкері басынан ұрып, көрермендер наразылық білдірді. Өтіп бара жатқан Эдмунд Уайт автор: "Барлығы алаңдап, ашулы және көтеріңкі көңілде. Ешкімде лозунг жоқ, ешкімде көзқарас жоқ, бірақ бірдеңе қайнап жатыр." Монеталар, содан кейін сыра бөтелкалары машинаға лақтырылды, себебі бардағы жұмыс берушілерді ұрып-соққанын туралы қауесет тарады. Бір әйелдің қолдарына кісен салынғанда, оны полиция машинасына бірнеше рет алып жүргенде төбелес басталды. Ол бірнеше рет қашып, шамамен он минут бойы төрт полициямен күресіп, қарғыс айтып, айғайлады. "Типикалық Нью-Йорк бутчи" және "дайк-тас бутчи" деп сипатталған ол, бір куәгердің айтуынша, кісендері тым тар екеніне шағымдануы үшін офицермен соққыға ұшырады. Көрермендер әйелдің кім екенін еске алды...

Things happened so fast you kind of got caught not knowing. All of a sudden there were police there and we were told to all get in lines and to have our identification ready to be led out of the bar. The raid did not go as planned. Standard procedure was to line up the patrons, check their identification and have female police officers take customers dressed as women to the bathroom to verify their sex, upon which any people appearing to be physically male and dressed as women would be arrested. Those dressed as women that night refused to go with the officers. Men in line began to refuse to produce their identification. The police decided to take everyone present to the police station, after separating those suspected of cross dressing in a room in the back of the bar. All parties involved recall that a sense of discomfort spread very quickly, started by police who assaulted some of the lesbians by "feeling some of them up inappropriately" while frisking them. The police were to transport the bar's alcohol in patrol wagons. Twenty eight cases of beer and nineteen bottles of hard liquor were seized, but the patrol wagons had not yet arrived, so patrons were required to wait in line for about 15 minutes. Those who were not arrested were released from the front door, but they did not leave quickly as usual. Instead, they stopped outside and a crowd began to grow and watch. Within minutes, between 100 and 150 people had congregated outside, some after they were released from inside the Stonewall and some after noticing the police cars and the crowd. Although the police forcefully pushed or kicked some patrons out of the bar, some customers released by the police performed for the crowd by posing and saluting the police in an exaggerated fashion. The crowd's applause encouraged them further. When the first patrol wagon arrived, Inspector Pine recalled that the crowd—most of whom were homosexual—had grown to at least ten times the number of people who were arrested and they all became very quiet. Confusion over radio communication delayed the arrival of a second wagon. The police began escorting Mafia members into the first wagon, to the cheers of the bystanders. Next, regular employees were loaded into the wagon. A bystander shouted, "Gay power! ", someone began singing "We Shall Overcome" and the crowd reacted with amusement and general good humor mixed with "growing and intensive hostility". An officer shoved a person in drag, who responded by hitting him on the head with her purse. The cop clubbed her over the head, as the crowd began to boo. Author Edmund White, who had been passing by, recalled, "Everyone's restless, angry, and high spirited. No one has a slogan, no one even has an attitude, but something's brewing." Pennies, then beer bottles, were thrown at the wagon as a rumor spread through the crowd that patrons still inside the bar were being beaten. A scuffle broke out when a woman in handcuffs was escorted from the door of the bar to the waiting police wagon several times. She escaped repeatedly and fought with four of the police, swearing and shouting, for about ten minutes. Described as "a typical New York butch" and "a dyke–stone butch", she had been hit on the head by an officer with a baton for, as one witness claimed, complaining that her handcuffs were too tight. Bystanders recalled that the woman, whose identity remains unknown (Stormé DeLarverie has been identified by some, including herself, as the woman, but accounts vary), sparked the crowd to fight when she looked at bystanders and shouted, "Why don't you guys do something?" After an officer picked her up and heaved her into the back of the wagon, the crowd became a mob and became violent.

Қауіпсіздік орнады

Полиция көпшілікті тыюға тырысып, бірнеше адамды жерге жығып, көрермендерді одан да ашуландырды. Вагон ішіндегі қолғапталғандардың кейбірі полиция оларды қараусыз қалдырғанда қашып кетті (кейбір куәгерлердің айтуынша, қасақана). Көпшілік полиция вагонын аударып тастауға тырысқанда екі полиция машинасы және бірнеше дөңгелегі зақымдалған вагон дереу кетіп қалды, инспектор Пайн оларды мүмкіндігінше тезірек қайтуға шақырды. Оқиғаға тартылған адамдар көбейді. Көпшіліктің бірі бардың тоналғандығын "полицияға пара бермегендіктен" деп мәлімдеді, ал екінші біреуі: "Оларға пара берейік!" деп айқайлады. Көпшілік "Шошқалар!" және "Бейбақты полицейлер!" деп айқайлап тұрғанда монеталар полицияға қарай ұшып кетті. Сынық шыны, сыра шұбаттары лақтырылды, ал полиция таратып жіберді, жақын жердегі құрылыс алаңында кірпіштер жиналған адамдар баспана тапты. Полиция, 500-600 адамнан көп болғандықтан, бірнеше адамды ұстады, соның ішінде белсенді халық әншісі (және Боб Диланның ұстазы) Дейв Ван Ронк, ол Стоунволлдан екі есік қашықтықтағы барынан оқиғаға тартылған. Ван Ронк гей болмаса да, соғысқа қарсы демонстрацияларға қатысқан кезде полиция зорлық-зомбылығын бастан өткерген: "Мен үшін полицияға қарсы тұрған кез келген адам жақсы еді, сондықтан мен қалып қойдым. Менің ойымша, полиция әр бұрылыста қандай да бір зұлмат жасап тұрды." Ван Ронк сол түні тұтқындалған он үш адамның алғашқысы болды. Он полиция қызметкері, оның ішінде екі полиция қызметкері, өздерінің қауіпсіздігі үшін Ван Ронк, Говард Смит (The Village Voice тілшісі) және бірнеше тұтқынмен бірге Стоунволлға барикадаланды. Көтерілістің көптеген есебі демонстрацияға алдын ала ұйымдастырылған немесе нақты себеп болмағанын көрсетеді; болған оқиға спонтанды түрде туындады. Майкл Фейдер түсіндірді: "Біздің барлығымыз осылай масқараланғанымызды сезіндік. Бұл ешкімге айтылмаған нақты бір нәрсе емес, жылдар бойы барлық нәрсе сол бір түнде белгілі бір жерде жиналғандай болды және бұл ұйымдастырылған демонстрация емес. Бұл соңғы тамшы болды. Бізден әрқашан тартып алынған бір нәрсені қайтарып алу уақыты келді. Әр түрлі адамдар, әр түрлі себептермен, бірақ көбінесе бұл толығымен ашу, ашу, қайғы, бәрі біріктірілді, және бәрі өз жолын тапты. Полиция көптеген бұзушылықтар жасады. Біз қайта кіруге және бостандыққа шығуға тырыстық. Бізде соңғы бостандық болды, немесе кем дегенде бостандық талабымызды көрсету бостандығы болды. Біз түнде кішіпейіл жүріп, олардың бізді түрткілеуіне жол бермейтінбіз - бұл бірінші рет өз ұстанымымызды берік ұстануға тең. Полиция да осыған таңғалды. Ауада бір нәрсе болды, ұзақ күткен бостандық және біз оны үшін күресуге тиіспіз. Бұл әртүрлі формада болды, бірақ біз бір жерден кетіп қалмаймыз. Біз де кетпедік. Тонаудың алғашқы түні түсірілген жалғыз суретті, тәуелсіз фотограф Джозеф Амброзини түсірген, жақын маңдағы Кристофер паркіне түнеген үйсіз гей жастардың полициямен қақтығысып жатқанын көрсетеді. Жакки Хормона және Томми Ланиган Шмидт сол жақта. Бір айдан кейін Mattachine Society бюллетені төңкерілістің себебін былай түсіндірді: "Бұл негізінен гомосексуалдық әлеуметтік жиналыстардың басқа орындарына кіре алмайтын немесе төлей алмайтын адамдар тобына арналған. Стоунволл осы балаларға үй болды. Оны тонағанда олар оны үшін күресті. Олардың қаладағы ең төзімді және кең пейілді гей орынынан басқа жоғалтатын ештеңесі болмады, сондықтан олар осылай істеді." Қоқыс, бөтелкелер, тастар және кірпіштер ғимаратқа лақтырылып, терезелерді қиратты. Куәгерлер "жалын патшалары", "көше балалары" және гейлер қауымының ең шеттетілген адамдары алғашқы оқ атуға, сондай-ақ Стоунволл мейманханасының есіктеріндегі паркинг метрін құлатуға жауапты екенін растады. Полиция өрт сөндіру шлангін ұстап алғанда, бұзылған терезелер арқылы қоқысты өртеп жіберді. Су қысымы болмағандықтан, шланг халықты таратуға әсер етпеді, тек оларды жігерлендірді. Марша П. Джонсон кейін барда өртті полиция басталғанын айтты. Боб Колер Картерге Ривера көтеріліске қатыспағанына қарамастан, Картер оны сол жерде болғандай етіп суреттеуін қалағанын айтты. Стоунволлдың тағы бір ардагері Томас Лениган Шмидт Картердің Ривераны "көшедегі жас пуэрторикалық трансгендерлерге үлгі болу үшін" қосуын қалағанын мәлімдеді. Колер мен Ривера Картердің Ривераның кітапқа деген талаптарын қолдап-қолдамайтыны туралы талқылаған кезде Ривера Кохлерден Ривера Молотов коктейлі лақтырғанын айтуын сұрады. Колер: "Сильвия, сен Молотов коктейлі лақтырмадың!" деді. Ривера онымен келісуге тырысты, ал ол бірінші кірпішті лақтырғанын айтуын сұрады. Ол: "Сильвия, сен кірпіш лақтырмадың!" деді. Бірінші бөтелке? Ол әлі де бас тартты. Соңында Колер Ривераның сол жерде болғанын және бір кезде бөтелке лақтырғанын айтуға келісті.

The police tried to restrain some of the crowd, knocking a few people down, which incited bystanders even more. Some of those handcuffed in the wagon escaped when police left them unattended (deliberately, according to some witnesses). As the crowd tried to overturn the police wagon, two police cars and the wagon—with a few slashed tires—left immediately, with Inspector Pine urging them to return as soon as possible. The commotion attracted more people who learned what was happening. Someone in the crowd declared that the bar had been raided because "they didn't pay off the cops", to which someone else yelled, "Let's pay them off!" Coins sailed through the air towards the police as the crowd shouted "Pigs!" and "Faggot cops!" Beer cans were thrown and the police lashed out, dispersing some of the crowd who found a construction site nearby with stacks of bricks. The police, outnumbered by between 500 and 600 people, grabbed several people, including activist folk singer (and mentor of Bob Dylan) Dave Van Ronk—who had been attracted to the revolt from a bar two doors away from the Stonewall. Though Van Ronk was not gay, he had experienced police violence when he participated in antiwar demonstrations: "As far as I was concerned, anybody who'd stand against the cops was all right with me and that's why I stayed in Every time you turned around the cops were pulling some outrage or another." Van Ronk was the first of thirteen arrested that night. Ten police officers—including two policewomen—barricaded themselves, Van Ronk, Howard Smith (a column writer for The Village Voice), and several handcuffed detainees inside the Stonewall Inn for their own safety. Multiple accounts of the riot assert that there was no pre existing organization or apparent cause for the demonstration; what ensued was spontaneous. Michael Fader explained:

We all had a collective feeling like we'd had enough of this kind of shit. It wasn't anything tangible anybody said to anyone else, it was just kind of like everything over the years had come to a head on that one particular night in the one particular place and it was not an organized demonstration Everyone in the crowd felt that we were never going to go back. It was like the last straw. It was time to reclaim something that had always been taken from us All kinds of people, all different reasons, but mostly it was total outrage, anger, sorrow, everything combined, and everything just kind of ran its course. It was the police who were doing most of the destruction. We were really trying to get back in and break free. And we felt that we had freedom at last, or freedom to at least show that we demanded freedom. We weren't going to be walking meekly in the night and letting them shove us around—it's like standing your ground for the first time and in a really strong way and that's what caught the police by surprise. There was something in the air, freedom a long time overdue and we're going to fight for it. It took different forms, but the bottom line was, we weren't going to go away. And we didn't. The only known photograph from the first night of the riots, taken by freelance photographer Joseph Ambrosini, shows the homeless gay youth who slept in nearby Christopher Park, scuffling with police. Jackie Hormona and Tommy Lanigan Schmidt are on the far left. The Mattachine Society newsletter a month later offered its explanation of why the riots occurred: "It catered largely to a group of people who are not welcome in, or cannot afford, other places of homosexual social gathering The Stonewall became home to these kids. When it was raided, they fought for it. That and the fact that they had nothing to lose other than the most tolerant and broadminded gay place in town, explains why." Garbage cans, garbage, bottles, rocks, and bricks were hurled at the building, breaking the windows. Witnesses attest that "flame queens", hustlers, and gay "street kids"—the most outcast people in the gay community—were responsible for the first volley of projectiles, as well as the uprooting of a parking meter used as a battering ram on the doors of the Stonewall Inn. The mob lit garbage on fire and stuffed it through the broken windows as the police grabbed a fire hose. Because it had no water pressure, the hose was ineffective in dispersing the crowd and seemed only to encourage them. Marsha P. Johnson later said that it was the police that had started the fire in the bar. Bob Kohler told Carter that although Rivera had not been at the uprising, he hoped that Carter would still portray her as having been there. Another Stonewall veteran, Thomas Lanigan Schmidt, claimed that he wanted Carter to include Rivera "so that young Puerto Rican transgender people on the street would have a role model." When Kohler and Rivera had a discussion over whether Kohler would back Rivera's claims to Carter for the book, Rivera asked Kohler to say that Rivera threw a Molotov cocktail. Kohler responded, "Sylvia, you didn't throw a Molotov cocktail!" Rivera continued to bargain with him, asking if he'd say she threw the first brick. He replied, "Sylvia, you didn't throw a brick." The first bottle? He still refused. Finally, Kohler agreed to lie and say Rivera had been there and had at some point thrown a bottle.

Жағдайдың күшейуі

Нью-Йорк қаласы полициясының тактикалық патрульдік күштері (ТПФ) Стоунволлдың ішінде қоршалып қалған полицейлерді босату үшін келді. Бір полицейдің көзі зақымданды, ал басқалары ұшып келген сынықтардан кейіпті қалды. Сол түні Стоунволлдың жанынан итін серуендетіп өткен Боб Колер ТПФ-тың келгенін көрді: «Мен жеткілікті дүрліктерде болғандықтан, көңіл көтеру аяқталғанын білдім. Полиция толығымен қорланды. Мұндай нәрсе ешқашан болған емес. Олар бұрынғыдан да ашулы болды, себебі барлығы көтеріліс жасады, бірақ «әйелдер» көтеріліс жасамайды деп есептелді, ешбір топ бұрын полицияны шегінуге мәжбүрлемеген, сондықтан ашу зор болды. Олар өлтіргісі келді. Көбірек күш жинағанда, полиция қолынан келгеннің бәрін ұстап алып, түрмеге жіберу үшін патрульдік машиналарға салды. Бірақ инспектор Пайн: «Трансвеститтермен қақтығыстар болды, олар патрульдік машинаға кіргізбеді», - деп еске алды. Оның сөзін көшеден басқа бір куәгер растады: «Мен ұрысқандардың трансвеститтер екенін және олар аяусыз соғысқандарын ғана көрдім». ТПФ қатар құрып, көшелерді тазалауға тырысты, баяу жылжу арқылы халықты ығыстырып жіберді. Халық полицияны ашық қысымға алды. Көпшілік ән салып, «Та ра ра бум де ай» әнінің әуенімен импровизация жасады: «Біз – Стоунволл қыздарымыз/ Шашымызды доғаға бұрамыз/ Іш киім кимейміз/ Ұялы жерімізді көрсетеміз». Люсиан Трускотт The Village Voice газетінде былай деп жазды: «Ондағы тұрақсыз жағдай шлемді және таяқ ұстаған полицейлерге қарап тұрған хор түріндегі гейлік әуесқойлыққа әкелді. Хоры толыққанда, ТПФ тағы да алға жылжып, Кристоферден жетінші авенюге дейін айқайлап, гейлік күштерді таратып жіберді». Рейд кезінде Стоунволлда болған бір қатысушы: «Полиция бізге шабуыл жасады, сол кезде бұл дұрыс емес екенін түсіндім, себебі олар мені арт жағынан таяқпен ұрды», - деп еске алды. Басқа бір ескертпеде: «Мен осы көріністі ешқашан ұмыта алмаймын. Таяқ ұстаған полицейлер және екінші жағындағы би тобы. Бұл керемет нәрсе болды. Мен ойлағандай, бұл мачолықты мазақтау болды, менің ойымша, сол кезде мен ашуға булықтым. Себебі адамдарды таяқтармен ұрып-соғып жатты. Не үшін? Бір би тобы үшін». Марша П. Джонсон, афроамерикалық көше патшайымы, барға шамамен «сағат 2-де [түнде 02:00-де]» келгенін және сол кезде тәртіпсіздіктер толыққанды жүріп жатқанын, ғимараттың өртеніп жатқанын еске алды. Түннің басындағы тәртіпсіздіктер кезінде Джонсон, Зазу Нова және Джеки Хормона полицияға қарсы шабуылдың «алдыңғы қатарында болған үш адам» ретінде белгілі болды. Оскар Уайльд ескерткіш кітап дүкенінің иесі Крейг Родуэлл полицейлердің қисық көшелер арқылы қатысушылардың артынан қуғанын көріп, олардың полициядан кейін келесі бұрышта пайда болғанын айтты. Халық машиналарды тоқтатып, біреуін Кристофер көшесін бөгеп тастады. Джек Николс пен Лидж Кларк Screw басылымында жариялаған мақалаларында «ашулы наразылық білдірушілердің үлкен тобы [полиция]-ны «Құсап алдарыңдар!» деп айқайлап, бірнеше блок бойы қуды». Таңғы сағат 4-ке қарай көшелер көбінесе тазаланды. Көптеген адамдар таң бойы Кристофер паркінде немесе жанында, оқиғаның қорқыныштылығына қарамастан, маңғыздай отырды. Көптеген куәгерлер Кристофер көшесіне түскен тыныштық пен қорқынышты еске алды, бірақ «әлі де ауада қуат сезіліп тұрды». Бір адам: «Тәртіпсіздіктерден кейін белгілі бір сұлулық болды. Менің ойымша, көптеген адамдардың гей екені анық болды және бұл біздің көшеміз еді». Он үш адам тұтқындалды. Көптеген адамдар ауруханаға жатқызылды, ал төрт полицей жарақат алды. Стоунволл тавернасындағы барлық нәрсе қирады. Инспектор Пайн сол түні Стоунволл тавернасын жабылып, бөлшектемек болған. Телефондар, дәретханалар, айналар, музыка қораптары және темекі автоматтары қирады, мүмкін тәртіпсіздік кезінде немесе полиция тарапынан.

The Tactical Patrol Force (TPF) of the New York City Police Department arrived to free the police trapped inside the Stonewall. One officer's eye was cut and a few others were bruised from being struck by flying debris. Bob Kohler, who was walking his dog by the Stonewall that night, saw the TPF arrive: I had been in enough riots to know the fun was over The cops were totally humiliated. This never, ever happened. They were angrier than I guess they had ever been because everybody else had rioted but the fairies were not supposed to riot no group had ever forced cops to retreat before, so the anger was just enormous. I mean, they wanted to kill. With larger numbers, police detained anyone they could and put them in patrol wagons to go to jail, though Inspector Pine recalled, "Fights erupted with the transvestites, who wouldn't go into the patrol wagon." His recollection was corroborated by another witness across the street who said, "All I could see about who was fighting was that it was transvestites and they were fighting furiously." The TPF formed a phalanx and attempted to clear the streets by marching slowly and pushing the crowd back. The mob openly mocked the police. The crowd cheered, started impromptu kick lines and sang to the tune of "Ta ra ra Boom de ay": "We are the Stonewall girls/ We wear our hair in curls/ We don't wear underwear/ We show our pubic hair." Lucian Truscott reported in The Village Voice: "A stagnant situation there brought on some gay tomfoolery in the form of a chorus line facing the line of helmeted and club carrying cops. Just as the line got into a full kick routine, the TPF advanced again and cleared the crowd of screaming gay power[ ]ites down Christopher to Seventh Avenue." One participant who had been in the Stonewall during the raid recalled, "The police rushed us and that's when I realized this is not a good thing to do, because they got me in the back with a nightstick." Another account stated, "I just can't ever get that one sight out of my mind. The cops with the [nightsticks] and the kick line on the other side. It was the most amazing thing And all the sudden that kick line, which I guess was a spoof on the machismo I think that's when I felt rage. Because people were getting smashed with bats. And for what? A kick line." Marsha P. Johnson, an African American street queen, recalled arriving at the bar around "2:00 [am]", and that at that point the riots were well underway, with the building in flames. As the riots went on into the early hours of the morning, Johnson, along with Zazu Nova and Jackie Hormona, were noted as "three individuals known to have been in the vanguard" of the pushback against the police. Craig Rodwell, owner of the Oscar Wilde Memorial Bookshop, reported watching police chase participants through the crooked streets, only to see them appear around the next corner behind the police. Members of the mob stopped cars, overturning one of them to block Christopher Street. Jack Nichols and Lige Clarke, in their column printed in Screw, declared that "massive crowds of angry protesters chased [the police] for blocks screaming, 'Catch them! By 4:00 a. m., the streets had nearly been cleared. Many people sat on stoops or gathered nearby in Christopher Park throughout the morning, dazed in disbelief at what had transpired. Many witnesses remembered the surreal and eerie quiet that descended upon Christopher Street, though there continued to be "electricity in the air". One commented: "There was a certain beauty in the aftermath of the riot It was obvious, at least to me, that a lot of people really were gay and, you know, this was our street." Thirteen people had been arrested. Some in the crowd were hospitalized, and four police officers were injured. Almost everything in the Stonewall Inn was broken. Inspector Pine had intended to close and dismantle the Stonewall Inn that night. Pay phones, toilets, mirrors, jukeboxes, and cigarette machines were all smashed, possibly in the riot and possibly by the police.

Көтерілістің екінші түні

Стоунволл қоршауы кезінде Крейг Родуэлл «Нью-Йорк Таймс», «Нью-Йорк Пост» және «Дейли Ньюс» газеттеріне қоңырау шалып, болып жатқан жағдайды баяндады. Үш газеттің барлығы да көтеріліс туралы хабарлады; «Дейли Ньюс» оны бірінші бетке шығарды. Көтеріліс туралы жаңалық Гринвич-Виллиджге жылдам тарады, оны «Демократиялық қоғам үшін студенттер» мен «Қара пантералар» ұйымдастырды деген қауесет тарады, немесе «әйелдер бөлмесіндегі серігінің қалауына қарсы Стоунволлға билеуге барған гомосексуал полиция қызметкері» оқиғаны бастады деген аңыз айтылды. 28 маусымда, сенбі күні, адамдар өртенген және қара түске енген Стоунволл мейрамханасын көруге жиналды. Бардың қабырғаларында «Драг күші», «Олар біздің құқығымызға қол сұқты», «Гей күшін қолдаңыз» және «Гей барларын заңдастырыңыз» деген жазулар пайда болды, сондай-ақ полиция тонау жасады деген айыптамалар мен бардың жағдайына қатысты «Біз ашықпыз» деген мәлімдемелер жазылды. Келесі күні, Кристофер көшесі тағы да көтеріліс ошағына айналды; қатысушылар қай түннің қаттырақ немесе зорлыққа толы болғанын әртүрлі еске алады. Бұрынғы кешке келгендердің көпшілігі – «кәсіпкерлер, көше балалары және «патшалар»» – енді оларға «полиция провокаторлары», қызығушылық танытқан жандар және тіпті туристер де қосылды. Көптеген адамдар гомосексуалдық сезімнің көпшілік ортада кенеттен ашық білінуіне таң қалды, куәгерлердің бірі былай деп еске алды: «Есікті соғып, кіреберістегі көз тесігінен сөйлесіп кіруге болатын жерлерге барудан гөрі, енді біз еркін шықтық. Біз көшеде болдық». Мыңдаған адам Стоунволлдың алдына жиналды, ол қайта ашылды, Кристофер көшесін толтырып, қалың жұрт көршілес көшелерге тарады. Жұрт автобустар мен көліктерді қоршап алып, жолаушыларды, егер олар гей екенін мойындамаса немесе наразылық білдірушілерді қолдамаса, мазалады. Марша П. Джонсон шам бағанасына көтеріліп, полиция машинасының капотына ауыр сөмкені тастап, алдыңғы әйнекті қиратқан көрінді. Өткен түндегідей, аулалардағы қоқыс контейнерлеріне өрт қойылды. Төртінші, Бесінші, Алтыншы және Тоғызыншы бөлімдерден жүзден астам полицей келді, бірақ таңғы сағат 2:00-ден кейін ТПФ қайтадан келді. Полиция ұстағандарды, куәгерлердің көпшілігі «әйелдер» немесе «сұлулар» деп сипаттаған, жұртшылық қайтадан ұстауға тырысты. Көшедегі шайқас таңғы сағат 4-ке дейін жалғасты. Бит-ақын және Гринвич-Виллидждің көп жылдық тұрғыны Аллен Гинзберг Кристофер көшесінде тұрып, қуанышты хаосқа тап болды. Ол өткен түнде болған көтеріліс туралы естігеннен кейін: «Гей күші! Осыдан артық не керегі бар! Өзімізді көрсетудің уақыты келді» деп, алғаш рет Стоунволл мейрамханасына барды. Үйге қайтып бара жатып Люсиан Траскоттқа: «Сен білесің бе, сол жердегі жігіттер өте әдемі еді – олар 10 жыл бұрын барлық гейлерде болған жаралы көзқарасты жоғалтты» деді.

During the siege of the Stonewall, Craig Rodwell called The New York Times, the New York Post, and the Daily News to tell them what was happening. All three papers covered the riots; the Daily News placed coverage on the front page. News of the riot spread quickly throughout Greenwich Village, fueled by rumors that it had been organized by the Students for a Democratic Society, the Black Panthers, or triggered by "a homosexual police officer whose roommate went dancing at the Stonewall against the officer's wishes". All day Saturday, June 28, people came to stare at the burned and blackened Stonewall Inn. Graffiti appeared on the walls of the bar, declaring "Drag power", "They invaded our rights", "Support gay power" and "Legalize gay bars", along with accusations of police looting and—regarding the status of the bar—"We are open." The next night, rioting again surrounded Christopher Street; participants remember differently which night was more frantic or violent. Many of the same people returned from the previous evening—hustlers, street youths, and "queens"—but they were joined by "police provocateurs", curious bystanders, and even tourists. Remarkable to many was the sudden exhibition of homosexual affection in public, as described by one witness: "From going to places where you had to knock on a door and speak to someone through a peephole in order to get in. We were just out. We were in the streets." Thousands of people had gathered in front of the Stonewall, which had opened again, choking Christopher Street until the crowd spilled into adjoining blocks. The throng surrounded buses and cars, harassing the occupants unless they either admitted they were gay or indicated their support for the demonstrators. Marsha P. Johnson was seen climbing a lamppost and dropping a heavy bag onto the hood of a police car, shattering the windshield. As on the previous evening, fires were started in garbage cans throughout the neighborhood. More than a hundred police were present from the Fourth, Fifth, Sixth and Ninth Precincts, but after 2:00 a. m. the TPF arrived again. Kick lines and police chases waxed and waned; when police captured demonstrators, whom the majority of witnesses described as "sissies" or "swishes", the crowd surged to recapture them. Again, street battling ensued until 4:00 a. m.

Beat poet and longtime Greenwich Village resident Allen Ginsberg lived on Christopher Street and happened upon the jubilant chaos. After he learned of the riot that had occurred the previous evening, he stated, "Gay power! Isn't that great! It's about time we did something to assert ourselves" and visited the open Stonewall Inn for the first time. While walking home, he declared to Lucian Truscott, "You know, the guys there were so beautiful—they've lost that wounded look that fags all had 10 years ago."

Ұялы қағаздар, баспасөз мақалалары, зорлық-зомбылық

Гринвич-Виллиджде 30 маусым мен 1 шілдеде жаңбырдың себебінен іс-шаралар сиреп кетті. Полиция мен ауыл тұрғындары арасында бірнеше қақтығыстар болды, себебі екі тарап та бір-бірін ашуландырды. Крейг Родуэлл мен оның серіктесі Фред Сарджент алғашқы тәртіпсіздіктен кейін ертесіне 5000 дана листовка басып, таратып берді, олардың бірінде: "Мафия мен полицияны гей-барлардан шығарыңыз" деп жазылған. Листовкаларда гей адамдардың өздеріне тиесілі мекемелер ашуға, Стоунволл және басқа мафияға тиесілі барларды бойкоттауға, сондай-ақ қала әкімдігіне "көтере алмайтын жағдайды" тергеп-тексеру үшін қоғамдық қысым көрсетуге шақырды. Бірақ гей қауымдастығының барлық мүшелері бұл көтерілісті жақсы қабылдамады. Көптеген ескі гомосексуалдар мен 1960 жылдар бойы гомосексуалдарды гетеросексуалдардан ешқандай айырмасы жоқ екенін көрсету үшін жұмыс істеген Mattachine Society мүшелері үшін зорлық-зомбылық пен әйелшелік мінез-құлық ұятты болды. 1965 жылы Ақ үй алдында алғашқы гей-пикетке қатысқан Рэнди Уикер "қайқайып, хор құрып, тепкілеуге" қарсы екенін айтты. Ол: "Біздің ауылдағы гейлердің тәртіпсіз, жағымсыз және арзан екен деп ойлағанын қаламаймын" деді. Басқалары "жалаң жамандық ошағы" деп аталған Стоунволл тавернасының жабылуын ауыл үшін пайдалы деп есептеді. Бірақ сәрсенбі күні The Village Voice газеті Ховард Смит пен Люциан Траскотт жазған тәртіпсіздік туралы хабарларды жариялады, онда оқиғалар мен оның қатысушылары туралы жағымсыз сипаттамалар келтірілді: "педераст күштері", "әлсіз білезіктер" және "жексенбілік педераст әуесқойлығы". Көпшілік Кристофер көшесіне тағы да келді және The Village Voice газеті кеңсесін өртеп жіберумен қорқытты, ол кезде газет штаб-пәтері Кристофер көшесіндегі Стоунволл тавернасынан бірнеше ғимараттан тыс жерде орналасқан еді; осы жақындық Траскотт пен газеттің басқа жазушыларына көтерілістің куәсі болуға мүмкіндік берді. Бұқаралық топта, 500-1000 адамнан тұратын, полициямен сәтсіз қақтығысқан және полиция осы жағдайда қалай жеңілгенін білгісі келген басқа топтар да болды. Тағы бір жарылғыш көше шайқасы болды, нәтижесінде наразылар мен полиция жарақат алды, жергілікті дүкендер тоналды және бес адам тұтқындалды. Сәрсенбі күні кешке болған оқиғалар шамамен бір сағатқа созылды және бір куәгер: "Сөз тарады. Кристофер көшесі босатылсын. Бейіттер енді қысымға шыдай алмайды" деді.

Activity in Greenwich Village was sporadic on Monday, June 30, and Tuesday, July 1, partly due to rain. Police and Village residents had a few altercations, as both groups antagonized each other. Craig Rodwell and his partner Fred Sargeant took the opportunity the morning after the first riot to print and distribute 5,000 leaflets, one of them reading: "Get the Mafia and the Cops out of Gay Bars." The leaflets called for gay people to own their own establishments, for a boycott of the Stonewall and other Mafia owned bars, and for public pressure on the mayor's office to investigate the "intolerable situation". Not everyone in the gay community considered the revolt a positive development. To many older homosexuals and many members of the Mattachine Society who had worked throughout the 1960s to promote homosexuals as no different from heterosexuals, the display of violence and effeminate behavior was embarrassing. Randy Wicker, who had marched in the first gay picket lines before the White House in 1965, said the "screaming queens forming chorus lines and kicking went against everything that I wanted people to think about homosexuals that we were a bunch of drag queens in the Village acting disorderly and tacky and cheap." Others found the closing of the Stonewall Inn, termed a "sleaze joint", as advantageous to the Village. On Wednesday, however, The Village Voice ran reports of the riots, written by Howard Smith and Lucian Truscott, that included unflattering descriptions of the events and its participants: "forces of faggotry", "limp wrists" and "Sunday fag follies". A mob descended upon Christopher Street once again and threatened to burn down the offices of The Village Voice, which at the time was headquartered several buildings west of the Stonewall Inn on Christopher Street; that proximity gave Truscott and other writers for the newspaper first hand observations of the uprising. Also in the mob of between 500 and 1,000 were other groups that had had unsuccessful confrontations with the police and were curious how the police were defeated in this situation. Another explosive street battle took place, with injuries to demonstrators and police alike, local shops getting looted, and arrests of five people. The incidents on Wednesday night lasted about an hour and were summarized by one witness: "The word is out. Christopher Street shall be liberated. The fags have had it with oppression."

Салдары

Гринвич Виллиджде шұғылдық сезім тарады, тіпті бүлікке куә болмаған адамдарға да. Көтеріліске ықпалдасқандардың көпшілігі ұйымдастырушылық жиналыстарға қатысып, әрекет ету мүмкіндігін сезді. 1969 жылдың 4 шілдесінде Маттачин қоғамы Филадельфиядағы Тәуелсіздік сарайының алдында жыл сайынғы пикетін өткізді, ол "Жылдық еске түсіру" деп аталды. Ұйымдастырушылар Крейг Родуэлл, Фрэнк Камени, Рэнди Викер, Барбара Гиттингс және Кей Лаузен, олардың барлығы бірнеше жыл қатысқан, басқа пикетшілермен бірге Нью-Йорк қаласынан Филадельфияға автобуспен барды. 1965 жылдан бері пикеттер қатаң бақылауда болды: әйелдер юбка, ал ерлер костюм мен галстук киіп, барлығы ұйымдасқан қатарларда тыныш жүрді. Осы жылы Родуэлл Каменидің қойған ережелерімен шектелгенін есіне алды. Екі әйел кенеттен қол ұстасып тұрғанда, Камени оларды бөліп, "Мұндай нәрсеге жол жоқ! Бұлай істеуге болмайды!" деді. Бірақ Родуэлл шамамен он жұпты қол ұстасуға көндірді. Қол ұстасып тұрған жұптар Камениді ашуландырды, бірақ олар бұрынғы шерулерге қарағанда көп көлемде баспасөз назарына ілікті. Қатысушы Лили Винченц: "Жағдай өзгере бастағаны анық болды. Бұрын қысымға ұшыраған адамдар енді күшті сезінді" деді. Родуэлл Нью-Йоркке оралып, әдеттегідей тыныш, салмақты әдістерді өзгертуге бекінді. Оның бірінші кезектегі міндеті – Кристофер көшесін азат ету күнін жоспарлау болды.

Гей бостандық фронты

Матакин қоғамы 1950 жылдан бері бар болғанымен, олардың көптеген әдістері көтеріліске куә болған немесе одан шабыт алған адамдарға тым әлсіз көрінді. «Mattachine» журналы «Дүние жүзіне естілген шаштың түсуі» деген мақаласында көзқарастардың өзгергенін байқады. Матакин қоғамының бір өкілі «достық және мейірімді» шам жағып тұрып, митинг өткізуді ұсынғанда, залдан бір адам ашуланып: «Мейірімділік па? Қаңқу! Осы қоғам осыларды осындай рөлде ойнауға мәжбүрлеп отыр!» деді. «Гомосексуалдар сізді қынжырлата ма? Біздің қынжырға толы екенімізге сенімді болыңыз!» деген үндеуі бар жарнамамен Гей азаттық фронты (ГАФ) құрылды, бұл «гей» сөзін атауында алғаш рет қолданған ұйым болды. Бұрынғы Матакин қоғамы, «Дочь Биллитис» (DOB) және түрлі гомофилдік топтар өз мақсаттарын жасыру үшін қасақана түсініксіз атауларды таңдады. Фрэнк Камени мен Барбара Гиттингс – гомофилдік ұйымдарда жылдар бойы жұмыс істеген және өздерінің рөлдері жөнінде ашық айтқан – жаңа топты көру үшін ГАФ отырысына қатысқанда, жауынгерлік рухтың күшеюі байқалды. ГАФ-тың жас мүшесі олардың кім екенін және қандай құзыреттері бар екенін білуді талап етті. Гиттингс ойға батып, діттегендей: «Мен геймін. Сондықтан мен осындамын» деді. ГАФ қара және соғысқа қарсы наразылықтардан тактикалық тәсілдерді алды және «американдық қоғамды қайта құруға жұмыс істей аламыз» деген идеалмен бірікті. Олар «Қара пантералар» қозғалысының мүдделерін қолдап, Афени Шакур және басқа да радикалды Жаңа солшылдарды қолдап, әйелдер түрмесіне шеру жасады. Алайда, топ құрылғаннан кейін төрт ай өткен соң, мүшелері жұмыс істеу тәртібі туралы келісе алмағандықтан таратылды.

Гей белсенділері альянсы

Стоунволл төңкерілісінен кейін алты ай ішінде белсенділер қала бойынша «Гей» деп аталатын газет шығарды; олар оны қажет деп санады, себебі қаладағы ең либералды басылым – «The Village Voice» жаңа мүшелер мен еріктілер іздеген GLF жарнамаларында «гей» деген сөзді басудан бас тартты. Алты апта ішінде тағы екі газет пайда болды: Come Out! және Гей күші; осы үш мерзімді басылымның оқырмандары тез арада 20 000–25 000-ға жетті. GLF мүшелері бірнеше бір жынысты билер ұйымдастырды, бірақ GLF жиналыстары хаостық болды. Боб Колер төңкеріліске қатысқан, баспанасыз қалған жастарға көмектесу үшін киім мен ақша сұрағанда, олардың көпшілігі Кристофер паркі мен Шеридан алаңында ұйықтады, жауап ретінде капитализмнің құлдырауы туралы талқылау болды. 1969 жылдың желтоқсан айының соңында GLF жиналыстарына қатысып, көңілі толмаған бірнеше адам Гей белсенділері одағын (GAA) құрды. GAA-да тәртіптің күшіне басымдық беріліп, гей мәселелеріне толық назар аудару қажет еді. Олардың конституциясы: «Біз, бостандыққа жеткен гомосексуалды белсенділер, адам ретінде қадір-қасиетімізді және құндылығымызды еркін білдіруді талап етеміз» деп басталды. GAA «зап» деп аталатын қарсыласу тактикасын жасап, жетілдірді: олар саясаткерді қоғамдық қабылдау кезінде дайындықсыз ұстап алып, гейлер мен лесбияндардың құқықтарын мойындауға мәжбүрлейтін. Қалалық кеңес мүшелері және қала әкімі Джон Линдсей бірнеше рет «запталды», тіпті бір рет теледидарда, GAA мүшелері көрермендердің көп бөлігін құрағанда. Стоунволл төңкерілісінен кейін гей-барларға полицияның шабуылдары тоқтаған жоқ. 1970 жылдың наурыз айында инспектордың орынбасары Сеймур Пайн «Зодиак» пен Бэрроу көшесінің 17 нөміріне рейд жасады. Көп ұзамай «Жылан ұясы» деп аталған, ішімдік және тұруға рұқсатсыз жұмыс істеген гей-клубқа шабуыл жасалып, 167 адам қамауға алынды. Олардың бірі – Аргентина азаматы Диего Виньялес, гомосексуал ретінде депортациялануы мүмкін деген қорқыныштан полиция бөлімшесінен қашуға тырысты. Нью-Йорк Daily News газетінің бірінші бетіне жас жігіттің бағанаға ілінгенін көрсететін сурет жарияланды. GAA мүшелері Кристофер паркінен Алтыншы округке дейін шеру ұйымдастырды, онда жүздеген гейлер, лесбиянкалар және либералды жақтастар ТПФ-қа бейбіт түрде қарсылық көрсетті. Олар сонымен қатар Гринвич-Виллидж Демократиялық партиясы мен конгрессмен Эд Кохтың қаладағы гей-барларға рейдтерді тоқтату туралы өтініштер жіберген мэрі Линдсейге хат жазу кампаниясын де ұйымдастырды. «Стоунволл» төңкерілісінен кейін қонақ үй бірнеше апта ғана тұрды. 1969 жылдың қазанында ол жалға берілді. Ауыл тұрғындары бұл орынның тым жаман танымал екенін және Родвеллдің бойкоты бизнестің дамуына кедерілгенін болжады.

Within six months of the Stonewall riots, activists started a citywide newspaper called Gay; they considered it necessary because the most liberal publication in the city—The Village Voice—refused to print the word gay in GLF advertisements seeking new members and volunteers. Two other newspapers were initiated within a six week period: Come Out! and Gay Power; the readership of these three periodicals quickly climbed to between 20,000 and 25,000. GLF members organized several same sex dances, but GLF meetings were chaotic. When Bob Kohler asked for clothes and money to help the homeless youth who had participated in the riots, many of whom slept in Christopher Park or Sheridan Square, the response was a discussion on the downfall of capitalism. In late December 1969, several people who had visited GLF meetings and left out of frustration formed the Gay Activists Alliance (GAA). The GAA was to be more orderly and entirely focused on gay issues. Their constitution began, "We as liberated homosexual activists demand the freedom for expression of our dignity and value as human beings." The GAA developed and perfected a confrontational tactic called a zap: they would catch a politician off guard during a public relations opportunity and force him or her to acknowledge gay and lesbian rights. City councilmen were zapped and mayor John Lindsay was zapped several times—once on television when GAA members made up the majority of the audience. Police raids on gay bars did not stop after the Stonewall riots. In March 1970, deputy inspector Seymour Pine raided the Zodiac and 17 Barrow Street. An after hours gay club with no liquor or occupancy licenses called The Snake Pit was soon raided and 167 people were arrested. One of them was Diego Viñales, an Argentinian national so frightened that he might be deported as a homosexual that he tried to escape the police precinct by jumping out of a two story window, impaling himself on a spike fence. The New York Daily News printed a graphic photo of the young man's impalement on the front page. GAA members organized a march from Christopher Park to the Sixth Precinct in which hundreds of gay men, lesbians, and liberal sympathizers peacefully confronted the TPF. They also sponsored a letter writing campaign to Mayor Lindsay in which the Greenwich Village Democratic Party and congressman Ed Koch sent pleas to end raids on gay bars in the city. The Stonewall Inn lasted only a few weeks after the riot. By October 1969 it was up for rent. Village residents surmised it was too notorious a location and Rodwell's boycott discouraged business.

Гейлік мақтаныш

Кристофер көшесін азат ету күні, 1970 жылғы 28 маусымда, Стоунволл төңкерісінің бірінші жылдығы Кристофер көшесінде жиын өткізу арқылы белгіленді; Лос-Анджелес және Чикагода бір уақытта өткен Гей-марапаттармен бірге, бұл АҚШ тарихындағы алғашқы Гей-марапаттар болды. Келесі жылы Бостон, Даллас, Милуоки, Лондон, Париж, Батыс Берлин және Стокгольмде Гей-марапаттар өтті. Нью-Йорктегі шеру Кристофер көшесінен бастап Центральдық саябаққа дейін 51 блокқа созылды. Шерушілер қалада гей туларымен және плакаттарымен жүруден сақтанғандықтан, шара жоспарланған уақыттың жартысынан да аз уақытқа созылды. Парадқа рұқсат қағазы шеру басталғанға екі сағат бұрын ғана берілгенімен, шерушілер көрермендерден көп қарсылық көрмеді. The New York Times газеті (бірінші бетінде) шерушілер шамамен 15 блок көше бойында толтырғанын хабарлады. The Village Voice газетінің баяндамасы оңтайлы болды, бұл "бір жыл бұрын полиция Stonewall Inn-ге шабуыл жасағаннан кейін туған ашық қарсылық" деп сипаттады.

Транс ұйымдары

Сьюзан Стрикердің "Трансгендер тарихы" кітабында айтылғандай, Стоунволл көтерілісі трансгендер құқықтары үшін күреске маңызды әсер етті. Сильвия Ривера мен Марша П. Джонсон Көше трансвеститтері Әрекет революционерлері (STAR) ұйымын құрды, себебі транс адамдар Гей белсенділер альянсы мен Гей бостандық фронтында жеткілікті өкілдік етілмейді деп санады. Олар қара және латино квир қауымдастықтарынан шыққан "үйлердің" саяси нұсқаларын құрды, бұл маргиналды транс жастарға пана табуға мүмкіндік берді. STAR-дан басқа, Трансвеститтер мен Транссексуалдар (TAT) және Королевалардың бостандық фронты (QLF) сияқты ұйымдар да құрылды. QLF-ты транс-күйесі Ли Брюстер және гетеросексуал трансвестит Банни Эйзенхауэр құрды, олар Кристофер көшесіндегі Азаттық күні шеруіне қатысып, транс-көруді және транс-құпиялыққа қарсы күресті. Бұл мәселені сексуалдық тарихшылар сынға алды. Гендерлік және жыныстық азшылықтардың құқықтары үшін шақырулар Стоунволл көтерілісінен бұрын пайда болды, және көтеріліс кезінде Нью-Йоркте гей бостандық қозғалысы қалыптасты. Стоунволл көтерілісі ЛГБТ-ға қарсы шабуылдар кезінде ЛГБТ-ның саяси ұйымдасқан жалғыз оқиғасы емес. Социолог Элизабет А. Армстронгтың айтуынша, бұл оқиға көптеген ЛГБТ-адамдардың ұжымдық естелігінде ерекше орын алады, себебі ол "халықаралық еске алу рәсімімен – жыл сайынғы гей-парадпен" белгіленеді. Кейіннен ол 1992 жылы досы Марша П. Джонсонның қайтысынан кейін 1990 жылдардың ортасында қалаға оралды. Ривера Кристофер көшесінің соңындағы "гей-пирсте" тұрып, гей қауымдастығының баспанасыз мүшелерін қолдады. Қозғалысқа қатысушылар арасындағы бастапқы келіспеушіліктер көбінесе одан әрі ойланудан кейін өзгерді. О'Лири 1973 жылы трансвеститтерге қарсы болған ұстанымына кейіннен өкінді: "Артқа қарасам, бұл мен үшін қатты ұятты, себебі сол кезде менің көзқарасым қатты өзгерді. Мен қазір ешқашан трансвеститке шабуыл жасамаушы едім". "Бұл қорқынышты болды. Трансвеститтерді сыртқа тастау үшін қалай жұмыс істей аламын және сол уақытта лесбияндықтарды сыртқа тастауға тырысқан феминистерді қалай сынға аламын?" О'Лири екінші толқын феминисті Бетти Фриданның Ұлттық әйелдер ұйымының (NOW) мүшелерінің NOW-ды лесбияндықтарға арналған пана деп санаудан бас тартуға тырысқан әрекеттеріне негізделген "Лавандралық қауіп" деген атауды айтты. Осы процестің бір бөлігі ретінде Рита Мэй Браун және басқа да лесбияндықтар NOW-да белсенді болды. Олар 1970 жылы Екінші әйелдерді біріктіру конгресінде наразылық білдірді және көптеген қазіргі мүшелердің қолдауын алды, соңында 1971 жылы толық қабылданды. 1970-ші жылдары лесбияндық феминизмнің өсуі кейде гей бостандық қозғалысымен келіспейтін, сондықтан кейбір лесбияндықтар гей ер адамдарымен жұмыс істеуден бас тартты. Көптеген лесбияндықтар ерлердің патриархалды және шовинистік көзқарастарын байқады және гей ерлерде гетеросексуал ерлерде көрген әйелдер туралы бірдей қате түсініктерді көрді. Гей ерлер үшін ең маңызды мәселелер – жалған айыптау және қоғамдық сұраныс – лесбияндықтармен бөліспеді. 1977 жылы лесбияндық мақтаныш митингісі гей-еркектердің мәселелерін, әсіресе Адриен Ричтің "гей-барлардың зорлық-зомбылық, өзін-өзі жою әлемі" деп атаған нәрсемен бөлісудің баламасы ретінде ұйымдастырылды. Ардагер гей белсенді Барбара Гиттингс гей құқығын қорғау қозғалысында жұмыс істеуді таңдады, ол былай деп түсіндірді: "Бұл қай жерде ең көп ауыртады деген мәселе. Мен үшін ең ауыртатыны әйелдер емес, гейлер". 1970 жылдары гей-активизм маңызды жетістіктерге қол жеткізді. Бірінші және ең маңыздысы – 1970 жылы мамыр айында Лос-Анджелес GLF Америка психиатриялық қауымдастығының (APA) конгресі кезінде жасаған "zap" болды. Мінез-құлықты өзгерту жөніндегі конференцияда, бір жынысты адамдарға деген қызығушылықты азайту үшін электрошок терапиясын қолдануды көрсеткен фильм кезінде, көрермендердің ішіндегі Моррис Кайт пен GLF мүшелері "Қыйноу!" деп айқайлап, фильмді тоқтатты. және "Барбария!". Олар микрофонды алып, гомосексуал пациенттеріне осындай терапияны жазып берген дәрігерлердің оларды азаптауға қатысқанын жариялады. 20 психиатр кеткенмен, ГЛФ қалғандармен бір сағат бойы гомосексуал адамдардың психикалық ауру емес екеніне сендіруге тырысты.

According to Susan Stryker's book, Transgender History, the Stonewall riots had significant effects on trans rights activism. Sylvia Rivera and Marsha P. Johnson established the Street Transvestite Action Revolutionaries (STAR) organization, as they believed that trans people weren't being adequately represented in the Gay Activists Alliance and Gay Liberation Front. They established politicized versions of "houses", which came from Black and Latino queer communities, and were places that marginalized trans youth could seek shelter. Besides STAR, organizations such as Transvestites and Transsexuals (TAT) and Queens' Liberation Front (QLF) were also established. QLF, which was established by drag queen Lee Brewster and heterosexual transvestite Bunny Eisenhower, marched on Christopher Street Liberation Day and fought against drag erasure and for trans visibility. This has been criticized by historians of sexuality. Calls for the rights of gender and sexual minorities predate the Stonewall riots, and there was already the emergence of a gay liberation movement in New York at the time of the riots. The Stonewall riots were not the only time LGBT people organized politically amid attacks on LGBT establishments. The event has been said to occupy a unique place in the collective memory of many LGBT people, as it "is marked by an international commemorative ritual – an annual gay pride parade", according to sociologist Elizabeth A. Armstrong. She later returned to the city in the mid 1990s, after the 1992 death of friend Marsha P. Johnson. Rivera lived on the "gay pier" at the end of Christopher street and advocated for homeless members of the gay community. The initial disagreements among participants in the movements often evolved after further reflection. O'Leary later regretted her stance against the drag queens attending in 1973: "Looking back, I find this so embarrassing because my views have changed so much since then. I would never pick on a transvestite now." "It was horrible. How could I work to exclude transvestites and at the same time criticize the feminists who were doing their best back in those days to exclude lesbians?" O'Leary was referring to the Lavender Menace, an appellation by second wave feminist Betty Friedan based on attempts by members of the National Organization for Women (NOW) to distance themselves from the perception of NOW as a haven for lesbians. As part of this process, Rita Mae Brown and other lesbians who had been active in NOW were forced out. They staged a protest in 1970 at the Second Congress to Unite Women and earned the support of many NOW members, finally gaining full acceptance in 1971. The growth of lesbian feminism in the 1970s at times so conflicted with the gay liberation movement that some lesbians refused to work with gay men. Many lesbians found men's attitudes patriarchal and chauvinistic and saw in gay men the same misguided notions about women that they saw in heterosexual men. The issues most important to gay men—entrapment and public solicitation—were not shared by lesbians. In 1977, a Lesbian Pride Rally was organized as an alternative to sharing gay men's issues, especially what Adrienne Rich termed "the violent, self destructive world of the gay bars". Veteran gay activist Barbara Gittings chose to work in the gay rights movement, explaining, "It's a matter of where does it hurt the most? For me it hurts the most not in the female arena, but the gay arena." Throughout the 1970s, gay activism had significant successes. One of the first and most important was the "zap" in May 1970 by the Los Angeles GLF at a convention of the American Psychiatric Association (APA). At a conference on behavior modification, during a film demonstrating the use of electroshock therapy to decrease same sex attraction, Morris Kight and GLF members in the audience interrupted the film with shouts of "Torture!" and "Barbarism!" They took over the microphone to announce that medical professionals who prescribed such therapy for their homosexual patients were complicit in torturing them. Although 20 psychiatrists in attendance left, the GLF spent the hour following the zap with those remaining, trying to convince them that homosexual people were not mentally ill.

Бұрынғы гей субмәдениетін қабылдамау

Стоунволл төңкерісі бұрынғы гейлер мен лесбиянкалар мәдениетінің көптеген қырларын, мысалы, ондаған жылдар бойы ұят пен құпиялылықтан қалыптасқан бар мәдениетін күшпен елемеуге және жоққа шығаруға себеп болған маңызды бетбұрыс болды. Тарихшы Мартин Дуберман: «Стоунволлға дейінгі ондаған жылдар гейлер мен лесбияндардың көпшілігі үшін алып, құрдымды жартас сияқты қарастырылады» деп жазады. Әлеуметтанушы Барри Адам: «Әрбір әлеуметтік қозғалыс белгілі бір сәтте өзінің тарихынан не сақтау керектігін және нені қабылдамау керектігін шешуі керек. Қандай белгілер қанаудың нәтижесі, ал қайсысы сау және шынайы?» дейді. 1970-ші жылдардың басындағы феминистік қозғалыспен бірге, 1950 және 1960-шы жылдары лесбиянкалар барында қалыптасқан «еркекше» және «әйелше» рөлдері қабылданбады, себебі бір автор айтқандай: «барлық рөлдік ойын – ауру». Лесбиянка феминистері «еркекше» рөлдерді еркек мінез-құлқының көнеліктің ықпалымен туған еліктеуі деп есептеді. Лилиан Фаддерманның сөзінше, кейбір әйелдер өздерін ойнауға мәжбүр болған рөлдерден құтылуға асықты. Кейбір әйелдер үшін бұл рөлдер 1980-ші жылдары қайта оралды, бірақ олар Стоунволлға дейінгіге қарағанда икемдірек болды. Автор Майкл Бронски «Стоунволлға дейінгі мәдениетке жасалған шабуылды» атап көрсетті, әсіресе ерлерге арналған гей-пұлп әдебиетін, онда тақырыптар көбінесе өзін-өзі жек көруді немесе гей болуға қатысты екіұштылықты бейнелейтін. Көптеген кітаптар қанағаттандырмас және трагикалық аяқталады, көбінесе өзіне қол жұмсаумен, ал авторлар өздерінің гей кейіпкерлерін алкоголик немесе бақытсыз адамдар ретінде бейнелейді. Ол «гей ерлер үшін және олармен жазылған зор және біртұтас әдебиет» деп сипаттаған бұл кітаптар қайта басылмады және кейінгі ұрпақтар үшін жоғалып кетті. Бронски саяси дұрыстықпен туған жоққа шығару туралы пікірді жоққа шығара отырып, «гей азаттығы – өткенді жоққа шығарумен тарихын анықтаған жастар қозғалысы» деп жазады.

Тас қабырға күні

2018 жылы, көтерілістен кейін 49 жыл өткен соң, Pride Live әлеуметтік жақтаушылық және қоғамдық қатысу ұйымы Стоунволл күнін еске алу күні ретінде жариялады. Екінші Стоунволл күні 2019 жылдың 28 маусымында, жұма күні Стоунволл тавернасының сыртында өтті. Осы шара аясында Pride Live Стоунволл көтерілісінің 50 жылдығына назар аудару мақсатында Stonewall Ambassadors бағдарламасын ұсынды.

Тарихи ескерткіш

1999 жылдың маусым айында АҚШ Ішкі істер департаменті Гринвич ауылындағы 51 және 53 Кристофер көшесі және оның төңірегіндегі аумақты ЛГБТ қауымдастығы үшін ерекше маңызға ие алғашқы тарихи орындардың Ұлттық тізіліміне енгізді. Салтанатты шарада Ішкі істер департаментінің көмекші хатшысы Джон Берри: «Бұл жерде ерлер мен әйелдер мақтанышпен тұрды, нық тұрды, соның арқасында біз кім болсақ, солай бола аламыз, қалағанымызда жұмыс істей аламыз, қалағанымызда тұра аламыз және жүрегіміз тілегенге ғашық бола аламыз» деді. Stonewall Inn 2000 жылдың ақпан айында Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. 2015 жылдың 23 маусымында Нью-Йорк қаласының ескерткіштерді сақтау комиссиясы Стоунволлды қалалық ескерткіш деп таныды, бұл оның ЛГБТ мәдени маңызына ғана негізделген алғашқы жағдай болды. 2016 жылдың 24 маусымында президент Барак Обама Ұлттық саябақтар қызметі басқаратын Стоунволл Ұлттық монументінің құрылғанын жариялады. Бұл тағайындама Кристофер паркін және оған іргелес жеті акрдан астам аумақты қорғайды; Стоунволл мейрамханасы монумент шегінде орналасқан, бірақ жеке меншікте қалады. Ұлттық саябақтар қоры монумент үшін рейнджерлер станциясы мен ақпараттық көрмелерге қаражат жинау үшін жаңа коммерциялық емес ұйым құрды, соның ішінде 2024 жылы аяқталған келушілер орталығы да бар.

БАҚ өкілдіктері

Қақтығыстар туралы киножурналдарға түсірілген немесе телеарналарға көрсетілген материалдар жоқ, сондай-ақ жеке адамдар түсірген фильмдер мен фотосуреттер де аз санда сақталған, бірақ бар материалдар деректі фильмдерде қолданылды.

Музыка

Активист Мадлин Дэвис 1971 жылы өзінің алғашқы гей азаматтық құқықтар науқанына қатысқаннан кейін "Stonewall Nation" атты халық әнін жазды. Mark Custom Recording Service компаниясында жарық көрген бұл ән "радикалды гей белсенділігінің төзімділігі мен әлеуетті күшін мерекелейтін" өлеңдерімен алғашқы гей бостандық жазуы ретінде кеңінен танымал. Стефин Мерритт жазған "69: Джуди Гарланд" әні The Magnetic Fields тобының "50 Song Memoir" жинағына енген. Бұл ән Стоунволл көтерілісіне және олардың алты күн бұрын, 1969 жылдың 22 маусымында Джуди Гарландтың қайтыс болуымен байланысты деген ойға арналған. Нью-Йорк Сити Операсы 2018 жылы ағылшын композиторы Иэн Белл мен американдық либреттошы Марк Кэмпбеллге көтерілістің 50 жылдығын еске алу үшін "Стоунволл" операсын жазуды тапсырды, ол 2019 жылдың 19 маусымында Леонард Фоглия режиссерлігімен тұңғыш рет қойылды. "The Stonewall Celebration Concert" – 1994 жылы шыққан Ренато Руссоның тұңғыш студиялық альбомы. Альбом Нью-Йорктегі Стоунволл көтерілісінің жиырма бес жылдығына арналған құрмет көрсету болды. Авторлық құқықтың бір бөлігі "Ашаршылыққа, кедейлікке және өмір үшін азаматтық әрекет" (Ação da Cidadania Contra a Fome, a Miséria e Pela Vida) науқанына қайырымдылық ретінде берілді.