Кіріспе

Жапон әскерінің тұтқын лагері
Чжунма бекінісі (қытай тілінде: 中馬城) – сондай-ақ Чжун Ма тұтқын лагері немесе Того бөлімшесі – Жапон Квантун армиясының адамдарды сынау нысаны ретінде пайдаланып, құпия биологиялық қару зерттеулерін жүргізген тұтқын лагері. Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде Харбин қаласының сыртындағы Бейинхеде салынған бұл лагерь адамдармен тәжірибе жасау орталығы болып қызмет етті және бір уақытта 1000-ға дейін тұтқынды қамауға қабілетті болды. 1937 жылы лагерь қиратылып, сынақ операциялары 731-ші бөлімше қарауына Пингфанға көшірілді.

Өмірбаян

1930 жылы Жапон императорлық армиясының биологиялық және химиялық соғыс саласындағы зерттеушісі доктор Широ Иши, Жапон соғыс министрлігіне биологиялық қару бағдарламасын құру туралы өтініш жасады. Армия министрі Садао Араки және Токио әскери-медициналық колледжінің деканы Коидзуми Чикахико қолдауымен, иммунологияның жаңадан құрылған кафедрасы аясында биологиялық қару-жарақ бағдарламасы басталды. Иши биологиялық соғысты зерттеуді «Эпидемияны алдын алу зертханасының» басшысы ретінде бастады. Жапон әскерін аурудан қорғау мақсатта болғанымен, зертхананың басты міндеті – жұқпалы ауруларды таратудың тиімді жолдарын әзірлеу болатын. Иши лабораториясын Харбин қаласына жақын әскери нысанға көшірді. Бірақ, сол жердегі тығыз халық қонысы, жүргізіліп жатқан адамдық тәжірибелердің құпиялылығына қауіп тудырды. Сондықтан Харбиннен оңтүстікке қарай 100 шақырымдай жердегі Бейиньхе ауылы екінші орын ретінде таңдалды. Бейиньхе – жергілікті тұрғындар арасында Чжун Ма қаласы деп белгілі, шамамен 300 үйден тұратын ауыл болатын. Жапон императорлық армиясы жергілікті тұрғындарды шығарып, ауылды өртеп жіберді, бірақ бас штаб ретінде пайдалануға жарамды үлкен ғимаратты сақтап қалды. Жазғы фестиваль кезінде тұтқындарға арнайы тағам берілді. Ли есімді бір тұтқын күзетшіге қарсы күш қолданып, кілттерді алып, шамамен қырық тұтқынды босатып жіберді. Аяқтары бұғауланған болса да, қолдары бос болды, сондықтан тұтқындар сыртқы қабырғаға өрмелеуге үлкерді. Күшті жаңбыр салдарынан нысанның электр қуаты үзіліп, із шамдары мен электр тоғы қоршауы істен шықты. Қашып шыққандардың онға жуығы күзетшілер тарапынан атылып өлтірілді, ал қалғандары қайта ұсталды және оларға кек қайтару мақсатымен қатыгездікпен қарады, бірақ шамамен он алты адам қашып құтыла алды. Кейбірлері суықтан, аштықтан, жарақаттардан көз жұмсады, бірақ бірнешеуі аман қалды және Широ мен оның бағыныштыларының адамзатқа қарсы жасаған қылмыстары туралы хабар таратып, әңгімеледі. Гоминьдан бұл хабарламаларға назар аудармаса да, Чжунма бекінісі кеңінен танымал болғандықтан жабылды, ал оның қызметі Харбинге жақын Пингфан (Хейбо) деп аталатын жаңа орынға көшірілді, ол 731-ші бөлімше деп аталды. 1980-ші жылдары Пинфан музейінің директорының орынбасары Сяо Хан, қашып кеткендердің бірі Зиян Вангтың куәлігін жинады. Пауль Яник Лакерре, Сонг Янг және Пастордың «Марута 454» (2010) графикалық романы Вангтың куәлігіне негізделген, Того бөлімшесінен 12 қытай тұтқынының қашып кетуін көрсетеді.