Биологиялық қауіптер және олардың деңгейлері

Кіріспе

Тірі организмдердің денсаулығына қауіпті биологиялық материал – тірі организмдердің, ең алдымен адамның денсаулығына қауіп төндіретін (немесе зиян келтіретін) биологиялық зат. Бұл адам денсаулығына кері әсер ете алатын микроорганизмнің, вирустың немесе токсиннің үлгісін қамтуы мүмкін. Биологиялық қауіпті зат басқа тірі жандарға да зиянды болуы мүмкін. Бұл термин және оған байланысты символ көбінесе ескерту ретінде қолданылады, осылайша осы заттармен байланысқа түсуі мүмкін адамдар сақтық шараларын біліп қолданады. Биологиялық қауіптілік белгісін 1966 жылы Dow Chemical компаниясының қорғаныс өнімдері саласындағы қоршаған ортаны қорғау инженері Чарльз Болдуин жасаған. Ол вирустық үлгілер және қолданылған шприцтер сияқты денсаулыққа қауіпті биологиялық материалдарды белгілеу үшін қолданылады. Юникодта биологиялық қауіптілік символы U+2623 (☣) болып табылады.

Биологиялық қауіптілік деңгейлері

АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары (CDC) әртүрлі ауруларды биологиялық қауіп деңгейлеріне жіктейді, 1-деңгей – ең төменгі тәуекел, ал 4-деңгей – ең жоғары тәуекел. Зертханалар және басқа да мекемелер BSL (Биоқауіпсіздік деңгейі) 1–4 немесе қысқаша P1–P4 (Патоген немесе қорғау деңгейі) ретінде жіктеледі. Биологиялық қауіптілік деңгейі 1: Bacillus subtilis, иттің гепатиті, Escherichia coli және сушешек (varicella), сондай-ақ кейбір жасуша мәдениеттері мен жұқпалы емес бактериялар сияқты бактериялар мен вирустар. Бұл деңгейде аталған биологиялық қауіпті материалдарға қатысты сақтық шаралары минималды болады, көбінесе қолғаптар мен бетке жабатын қорғаныс құралдарын қолдану қажет. Биологиялық қауіптілік деңгейі 2: Адамға жеңіл ауру тудыратын немесе зертхана жағдайында аэрозоль арқылы жұқтыру қиын бактериялар мен вирустар, мысалы, А, В және С гепатиттері, кейбір А тұмауы штамдары, адамның тыныс жолдары синцитиалдық вирусы, Лайм ауруы, сальмонелла, қызылша, қызылша, скрепи, денге қызуы және ВИЧ. Клиникалық материалдармен жүргізілетін стандартты диагностикалық жұмыстарды Биоқауіпсіздік деңгейі 2 тәжірибелері мен процедураларын қолдана отырып, Биоқауіпсіздік деңгейі 2-де қауіпсіз түрде жүргізуге болады. Ғылыми-зерттеу жұмыстары (оның ішінде бірлесіп өсіру, вирус репликациясын зерттеу немесе концентрацияланған вируспен жұмыс істеу) BSL 2 (P2) жайлысында BSL 3 тәжірибелері мен процедураларын қолдана отырып жүргізілуі мүмкін. Биологиялық қауіптілік деңгейі 3: Адамға ауыр немесе өлімге әкеп соғатын, бірақ вакциналары немесе басқа емдеу әдістері бар бактериялар мен вирустар, мысалы, көкжәнті, Батыс Нил вирусы, Венесуэлалық жылқы энцефалиті, SARS коронавирусы, MERS коронавирусы, SARS-CoV-2, А H5N1 тұмауы, хантавирустар, туберкулез, тиф, Рифт аңғары қызуы, Рокки таулары дақал қызуы, сары қызуы және безгек. Биологиялық қауіптілік деңгейі 4: Адамға ауыр немесе өлімге әкеп соғатын, вакциналары немесе басқа емдеу әдістері жоқ вирустар, мысалы, Боливия геморрагиялық қызуы, Марбург вирусы, Эбола вирусы, Ласса қызуы вирусы, Крым-Конго геморрагиялық қызуы және басқа геморрагиялық аурулар, сондай-ақ Нипа вирусы. Variola вирусы (шешек) вакцинаның бар болғанына қарамастан BSL 4-те зерттеледі, себебі ол жойылған және халықтың көп бөлігі әдеттегідей вакциналанбайды. Осы деңгейдегі биологиялық қауіптермен жұмыс істегенде, бөлек ауамен жабдықталып, қысымы жоғары жеке қорғаныс костюмін кию міндетті. Төртінші деңгейдегі биолабораторияға кіру және шығу кезінде бірнеше душ, вакуумдық бөлме, ультракүлгін сәуле бөлмесі, автономды анықтау жүйесі және биологиялық қауіптіліктің барлық іздерін жоюға арналған басқа да қауіпсіздік шаралары болады. Бірнеше шлюздер қолданылады және есіктердің бір уақытта ашылуын болдырмау үшін электрондық түрде құлыпталады. Биоқауіпсіздік деңгейі 4 (P4) зертханасына келіп-кетуші барлық ауа және су жүйелері кездейсоқ шығарылу мүмкіндігін жою үшін ұқсас дезинфекция процедураларынан өтеді. Қазіргі уақытта осы деңгейде жіктелінген бактериялар жоқ.

The United States Centers for Disease Control and Prevention (CDC) categorizes various diseases in levels of biohazard, Level 1 being minimum risk and Level 4 being extreme risk. Laboratories and other facilities are categorized as BSL (Biosafety Level) 1–4 or as P1 through P4 for short (Pathogen or Protection Level). Biohazard Level 1: Bacteria and viruses including Bacillus subtilis, canine hepatitis, Escherichia coli, and varicella (chickenpox), as well as some cell cultures and non infectious bacteria. At this level precautions against the biohazardous materials in question are minimal, most likely involving gloves and some sort of facial protection. Biohazard Level 2: Bacteria and viruses that cause only mild disease to humans, or are difficult to contract via aerosol in a lab setting, such as hepatitis A, B, and C, some influenza A strains, Human respiratory syncytial virus, Lyme disease, salmonella, mumps, measles, scrapie, dengue fever, and HIV. Routine diagnostic work with clinical specimens can be done safely at Biosafety Level 2, using Biosafety Level 2 practices and procedures. Research work (including co cultivation, virus replication studies, or manipulations involving concentrated virus) can be done in a BSL 2 (P2) facility, using BSL 3 practices and procedures. Biohazard Level 3: Bacteria and viruses that can cause severe to fatal disease in humans, but for which vaccines or other treatments exist, such as anthrax, West Nile virus, Venezuelan equine encephalitis, SARS coronavirus, MERS coronavirus, SARS CoV 2, Influenza A H5N1, hantaviruses, tuberculosis, typhus, Rift Valley fever, Rocky Mountain spotted fever, yellow fever, and malaria. Biohazard Level 4: Viruses that cause severe to fatal disease in humans, and for which vaccines or other treatments are not available, such as Bolivian hemorrhagic fever, Marburg virus, Ebola virus, Lassa fever virus, Crimean–Congo hemorrhagic fever, and other hemorrhagic diseases, as well as Nipah virus. Variola virus (smallpox) is an agent that is worked with at BSL 4 despite the existence of a vaccine, as it has been eradicated and thus the general population is no longer routinely vaccinated. When dealing with biological hazards at this level, the use of a positive pressure personnel suit with a segregated air supply is mandatory. The entrance and exit of a Level Four biolab will contain multiple showers, a vacuum room, an ultraviolet light room, autonomous detection system, and other safety precautions designed to destroy all traces of the biohazard. Multiple airlocks are employed and are electronically secured to prevent doors from both opening at the same time. All air and water service going to and coming from a Biosafety Level 4 (P4) lab will undergo similar decontamination procedures to eliminate the possibility of an accidental release. Currently there are no bacteria classified at this level.