Кіріспе

Организдер тобының биоқауіпсіздігін қалпына келтіру шаралары

Биоқорғаныс – биологиялық қауіптерге қарсы тұру, биологиялық тәуекелдерді азайту, биологиялық оқиғаларға дайындық, оларға жауап беру және олардан қалпына келу шараларын қамтиды. Бұл оқиғалар табиғи жолмен, жазатайым немесе қасақана туындауы мүмкін және адам, жануар, өсімдік немесе қоршаған ортаның денсаулығына әсер етеді. Биоқорғаныс шаралары көбінесе биоқауіпсіздік пен биологиялық қауіпсіздікті жақсартуға бағытталған. Биоқорғаныс жиі биологиялық соғыс немесе биотерроризм аясында талқыланады және көбінесе әскери немесе төтенше жағдайларға жауап беру термині ретінде қарастырылады. Биоқорғаныс екі ерекше нысаналық топқа қолданылады: жауынгер емес азаматтар және әскери жауынгерлер (даладағы әскерлер). Су және азық-түлік қорын қорғау – биоқорғаныстың маңызды бөлігі болып табылады.

Әскерлер далада

АҚШ-тағы әскери биоқорғаныс 1956 жылы Мэриленд штатының Форт-Детрик қаласында АҚШ армиясының медициналық бөлімі (USAMU) құрылғаннан бастау алды. (1943–1969 жылдар аралығындағы, сондай-ақ Форт-Детрикте орналасқан АҚШ армиясының биологиялық қару зертханаларынан өзгеше, USAMU-дың міндеті қару жасау емес, биологиялық агенттерге қарсы қорғаныс шараларын әзірлеу болды.) USAMU 1969 жылы таратылып, оның орнын бүгінгі АҚШ Армиясының жұқпалы аурулар медициналық зерттеу институты (USAMRIID) иеленді. АҚШ Қорғаныс министрлігі (DoD) 1998 жылдан бері вакцинаға негізделген биоқорғанысты дамыту мен қолдануға баса назар аударуда. 2001 жылдың шілдесінде Қорғаныс министрлігі тапсырысымен дайындалған есепте "Қорғаныс министрлігі үшін маңызды өнімдер" деп антраксқа (AVA және жаңа буын), шешекке, обаға, туляремияға, ботулизмге, рицинге және жылқы энцефалитіне қарсы вакциналар көрсетілді. Осы мақсаттардың екеуі – токсиндер (ботулизм және рицин), ал қалғаны – жұқпалы агенттер.

Халық денсаулығы мен ауруларды қадағалаудың рөлі

Бұл өте маңызды, өйткені барлық классикалық және заманауи биологиялық қарулар – жануарлар аурулары, жалғыз ерекшелік – шешек. Сондықтан, биологиялық қару қолданған кезде жануарлар адамдармен бірдей уақытта немесе тіпті олардан бұрын ауырып қалуы мүмкін. Шындығында, 1979 жылы Кеңес Одағындағы Свердловск (қазіргі Екатеринбург) қаласында болған антракс ісі – белгілі ең ірі биологиялық қару апаты. Онда қаланың оңтүстік-шығыс бөлігіндегі әскери нысаннан (19-шы құрам деп аталады, қазірге дейін келушілерге тыйым салынған, Свердловск антракс ағыны туралы мәліметтерге қараңыз) организм шығарылған жерден 200 километрге дейін қойлар антракспен ауырады. Осылайша, адамдарды емдеуші дәрігерлер мен ветеринарларды қамтитын тиімді бақылау жүйесі эпидемия барысында биологиялық қару шабуылын ертерек анықтап, ауруға ұшыраған көпшіліктің (және/немесе жануарлардың) аурудың алдын алуға мүмкіндік береді. Мысалы, антракс жағдайында шабуылдан кейін 24-36 сағаттан соң кейбір адамдардың (әлсіз иммундық жүйесі бар немесе организмнің көп мөлшерін алғандар, әсіресе шығарылған жерге жақын болғандар) классикалық симптомдары мен белгілері пайда болады (оның ішінде рентген суретіндегі ерекше өзгерістер, денсаулық сақтау қызметкерлері дер кезінде хабарлама алса, оларды тани алады). Осы деректерді жергілікті денсаулық сақтау органдарына нақты уақытта жеткізу арқылы, антракс эпидемиясының көптеген модельдері көрсеткендей, ауру белгілері пайда болмас бұрын, оған ұшыраған халықтың 80% - ден астамы антибиотиктермен емделе алады, соның нәтижесінде аурудың орташа деңгейдегі өлім-жітімін болдырмауға болады.

Биоқаруды анықтау

Биоқорғаудың мақсаты – ұлттық және ішкі қауіпсіздік, медицина, қоғамдық денсаулық, барлау, дипломатиялық және полиция органдарының үйлесімді және тұрақты жұмысын қамтамасыз ету. Денсаулық сақтау қызметкерлері мен қоғамдық денсаулық мамандары – қорғаныстың алғашқы легі. Кейбір елдерде жеке, жергілікті және провинциялық (мемлекеттік) құрылымдар федералдық ресурстармен күшейтіліп, биологиялық қару шабуылдарына қарсы көп деңгейлі қорғаныс жүйесі құруға үйлестірілуде. Бірінші шығанақ соғысы кезінде Біріккен Ұлттар Ұйымы бейбіт азаматтарға қарсы жаппай қырып-жою қаруын қолдану қаупіне жауап беру үшін "Скорпион" биологиялық және химиялық жедел әрекет тобын іске қосты. Ауыл шаруашылығын, азық-түлікті және су ресурстарын қорғауға қатысты дәстүрлі тәсіл, яғни аурудың табиғи немесе кездейсоқ таралуына бағытталған шаралар, қазіргі және болашақтағы биологиялық қарулардың қауіптерін жоюға бағытталған күш-жігермен нығайтылуда. Бұл қауіптер әдейі, бірнеше рет қайталанатын сипатта болуы мүмкін. Биологиялық соғыс агенттері мен биотерроризмнің өсуі арнайы далалық құралдардың жасалуына әкелді, олар күдікті материалдарды оқиға орнында талдауға және анықтауға мүмкіндік береді. Мұндай технологиялардың бірі – Лоренс Ливермор ұлттық зертханасының (LLNL) ғалымдары әзірлеген "сендвич иммуноәсері", онда нақты патогендерге бағытталған флуоресцентті бояумен белгіленген антиденелер күміс және алтын наносымдарға бекітіледі. АҚШ Ұлттық аллергия және жұқпалы аурулар институты (NIAID) биосоғысты анықтау және алдын алу жөніндегі жұмыстарға қатысады және 2002 жылы биоқорғау стратегиясын жариялады, содан бері жаңа патогендер талқылау тақырыбына айналған сайын оны үнемі жаңартып келеді. Осы стратегиялар тізімінде нақты инфекциялық агенттерге жауап беру шаралары, сондай-ақ осы агенттердің жіктелуі келтірілген. NIAID АҚШ Ішкі қауіпсіздік департаменті ең қауіпті патогендерді анықтағаннан кейін қарсы шараларды ұсынады.

Биотерроризм оқиғасына немесе қауіп-қатеріне қарсы іс-қимыл

Биотерроризм оқиғасына жауап беруге шақырылатын мемлекеттік органдарға құқық қорғау органдары, қауіпті материалдар/деконтаминация бөлімшелері және жедел медициналық бөлімшелер кіреді. АҚШ әскерінің биотерроризм оқиғасына жауап бере алатын мамандандырылған бөлімшелері бар; олардың арасында АҚШ Теңіз жаяу әскерлерінің Химиялық-биологиялық оқиғаларға жауап беру күштері және АҚШ Армиясының 20-шы қолдау командасы (CBRNE) бар, олар қауіптерді анықтап, белгілеп, залалсыздандыруға және биотеррористік агенттерге ұшыраған адамдарды деконтаминациялауға қабілетті. BSL3 немесе BSL4 патогеніне ұшыраған кез келген адамға көмек көрсете алатын төрт аурухана бар, соның бірі – Ұлттық денсаулық сақтау институтының арнайы клиникалық зерттеулер бөлімі. Ұлттық денсаулық сақтау институты 2010 жылдың сәуір айында жаңа нысан салды. Бұл бөлімшеде ерекше ауа ағыны жүйесімен жабдықталған, заманауи оқшаулау мүмкіндіктері бар. Бұл бөлімше Эбола сияқты аса жұқпалы патогендердің таралуынан туындаған ауруларға шалдыққан науқастарға көмек көрсету үшін де дайындалуда. Дәрігерлер USAMRIID, NBACC және IRF-пен тығыз байланыста жұмыс істейді. Осы науқастарға көмек көрсетудегі сенімділіктің жоғары деңгейін сақтау үшін арнайы оқулар жүйелі түрде өткізіледі.

Биоқорған нарығы

2015 жылы әлемдік биологиялық қорғаныс нарығы 9,8 миллиард долларға бағаланды. Сарапшылар үлкен нарықты бүкіл әлемде биотерроризм қауіп-қатерлерінің өсуіне байланысты үкіметтің назары мен қолдауының күшеюімен байланыстырды. Үкіметтің жоғары қызығушылығы осы саланың болашақта дамып келуіне жағдай жасайды деп күтілуде. Medgadget.com сайтының мәліметінше, "Биоқалқан жобасы сияқты көптеген мемлекеттік заңдар елдерге химиялық, радиологиялық, ядролық және биологиялық шабуылдарға қарсы шаралар ұсынады". "Биоқалқан" жобасы шешек және көмір қызыл ықшамның әртүрлі штамдарына қарсы қолжетімді биологиялық қарсы шараларды ұсынады. "Жобаның басты мақсаты – келесі буынға қарсы шараларды құруға, инновациялық зерттеулер мен даму бағдарламаларын жасауға, сондай-ақ FDA (Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы) сияқты, төтенше жағдайларда емді тиімді пайдалана алатын орган құруға қаржыландыру үшін билік құру болып табылады." Alnylam Pharmaceuticals, Avertis, Xoma Corporation, Dynavax Technologies Incorporation, Elusys Therapeutics, DynPort Vaccine Company LLC, Bavarian Nordic және Nanotherapeutics Incorporation сияқты компаниялар. H. R. 6378 заң жобасын екі саяси партиядан 24 депутат қолдады. 2018 жылдың 25 қыркүйегінде Өкілдер палатасы заң жобасын қабылдады.

Басқа дереккөздер

Қорғаныс министрлігі (2001). Биологиялық қаруға қарсы қорғаныс вакцинасын зерттеу және әзірлеу бағдарламалары туралы есеп. 2005 жылғы 25 ақпанда алынды. Медицина институты және Ұлттық Ғылым кеңесі (2004). Қарсы шараларға толық көңіл бөлу: Биологиялық қару агенттеріне қарсы медициналық қарсы шараларды әзірлеу бағдарламасындағы Қорғаныс министрлігінің мәселелерін қарастыру. Ұлттық академия баспасы (Вашингтон, округ). (жұмсақ мұқаба).