Кіріспе

Нейт өзені (Афон Недд) – Уэльстің оңтүстігінде ағатын өзен. Оның бастаулары Брекон-Биконс ұлттық паркінде бірігіп, Суонси шығанағының шығысындағы Бритон-Ферриден төмен, Баглан шығанағына құяды.

Жоғарғы салалары

Недд Фечан, Меллте және Хепсте өзендері Поуис аймағының оңтүстігінде, Ффорест Фаврдың оңтүстік беткейлерінде басталады. Бұл бастау аймағы Ескі Қызыл құмтастан қалыптасқан. Содан кейін әрқайсысы көміртекті әктас белдеуін кесіп өтеді, одан кейін аралас құмтастар мен тақтатастардан тұратын, дәстүрлі түрде Миллстон Грит деп аталатын аймақтан өтеді. Әктас белдеуі ішінде әр өзеннің қысқа бөліктері жер астымен ағып өтеді, бірақ Хепсте өзені аса ылғалды ауа-райы кезінде жер бетімен де ағып өтеді. Бұл өзендердің Неат аңғарына қарай тік құлауы, сондай-ақ Недд Фечанның саласы – Афон Пирдин және Афон Меллтенің саласы – Афон Сихридтің құлауы Миллстон Грит ішіндегі құмтастың төзімді қабаттарында бірнеше сарқырамалардың пайда болуына әкеледі. Бұл – "Сарқырамалар елі" (Bro'r Sgydau) деп белгілі аймақтың ядросы.

Негізгі өзен

Мелле және Недд Фехан Понтнеддфехан жерінде бірігеді, осы тұстан біріккен сулар Неат өзені деп аталады. Ол Глиннейт қаласынан өтіп, Нейт аңғары арқылы ағып өтеді – мұз дәуірлерінің бірінде мұздық Нейт геологиялық жарылысы бойымен көмірлі тау жыныстарына қазылған ұзын, тік аңғар. Понтнеддфеханның төменгі ағысында өзенге маңызды салалар құяды; ең ірісі – Дулайс өзені, оның бастауы Жеті қарындастың солтүстігінде орналасқан. Дулайс Неатқа жақындағанда, ол Абердулайс сарқырамасына құлайды – Ұлттық трастқа тиесілі және басқаратын танымал туристік орын, сонымен қатар бұрынғы қалайы зауытының орны. Өзен жанында бір кезде әсем болған Енисигервон иелігі орналасқан. Кішігірім саласы – Клайдах өзені Бринкох ауылы арқылы оңтүстікке қарай ағып, Неат аббаттығында Неат өзеніне қосылады. Басқа салалары: Мелинкврт бұлағы және Клайдах бұлағы. Неат өзені екі каналға – Неат каналы мен Теннант каналына су жеткізеді. Абердулайс бассейнінде екі канал да кездеседі, Теннант каналы су құбыры арқылы Неат өзенін кесіп өтеді. Сондай-ақ, мұнда Нейт аңғары теміржол желісі және А465 тас жолы өзеннен өтеді. Неат қаласына жақындағанда өзен Ллантвиттегі ежелгі Сент-Иллтуд шіркеуінің жанынан өтеді. Алдағы уақытта ол Ллети-Неддтегі бұрынғы жұмыс үйін айналып өтіп, Пенидреге жақын өтеді. Бұл жерде ол король Генрих II, король Джон және король Эдуард I қонақтап кеткен Норман қамалының жанынан өтеді. Неат қаласын айналып өтетін барысында ол Кварт Герберттегі Нидум римдік бекінісінің қалдықтары мен Неат аббаттығының цистерциандық монастырының негізін көреді. Монахтар өзенге қолжетімділікті пайдаланып, Неат қаласының азаматтарының сауда құқықтарына қарсы шықты. Неат өзенінің сағасы Неат қаласынан Бритон Ферриден өтіп, Джерси теңіз жағажайының жанында теңізге дейін созылады. Сағаның бір бөлігі өнеркәсіптік аймаққа айналған, онда кемелерді бөлшектеу алаңы, жергілікті биліктің үлкен қоқыс полигоны және Мелинкриддан, Бритон Ферри және Неат Аббаттығындағы кемежайлар орналасқан. Бұзылмаған жерлерде Неаттан Баглан шығанағына және Кримлин құмдақтарына дейін созылған тұзды батпақтар бар, олардың экологиялық құндылығы зор.

Этимология

Қазіргі ағылшынша атауы түпкілікті өзеннің алғашқы валлилік атауы "Нэдд"-тен шыққан. Батыс Еуропадағы көптеген гидронимдер сияқты, бұл атаудың кельт немесе кельттерге дейінгі екені белгілі, алайда оның этимологиясы әлі де нақты емес. Оның "жарық" немесе "көркем" деген мағынасы болуы мүмкін, сондай-ақ ол ескі үнді-еуропалық *nedi түбірімен байланысты, ол жай ғана "өзен" дегенді білдіреді. Бұл атау Корнуоллдағы Страттон қаласымен (бастапқыда Strat Neth деп аталған) және Солтүстік Англиядағы Нидд өзенімен ортақ этимологияға ие. Бұл өзен қазір Страт өзені деп белгілі (Страттоннан кері жасалған атау арқылы).