Колоколо: Арауко соғысындағы мапуче басшысы

Кіріспе

Мапуче көшбасшысы Арауко соғысында

Колоколо (мапудунгун тілінен "колоколо", тау мысығы) – Арауко соғысының бастапқы кезеңіндегі мапуче көшбасшысы ("cacique lonco"). Ол Алонсо де Эрцилла и Зуниганың Арауко соғысының алғашқы шағына арналған "La Araucana" атты эпостық поэмасындағы маңызды тұлға. Поэмада Токи лауазымына таласқандардың арасындағы сынақ ұсынған және нәтижесінде Кауполикан сайланған – осылай делінген. Тарихи тұлға ретінде оның өмірі туралы замандастарынан қалған ақпарат аз. Оның өмірбаяны одан көп уақыт өткен соң жазылған, және онда тарихи нақтылығы күмәнді көптеген деректер кездеседі.

Қазіргі жазбаларда айтылған

Педро Марино де Лобера Колоколоны Пенко шайқасынан кейін Педро де Вальдивияға бағынуды ұсынған кациктердің бірі деп тізімдеген. Жеронимо де Вивар өзінің Чили Корольдігінің жылнамасында (1558) Колоколоны 6000 жауынгері бар мапуче басшыларының бірі және Тукапель шайқасынан кейін бүкіл мапуче армиясының Токиіне үміткерлердің бірі ретінде сипаттаған. Милларапуэ де 6000 адамға басшылық еткен, бірақ қарт болғандықтан және басшылыққа ие болуға үміткер емес, олардың арасындағы дауды тоқтатып, күш сынасу арқылы мәселені шешуге көндірді, нәтижесінде Кауполикан Токиі болып сайланды. Лобера кейінірек Колоколо мен Петегулен Франсиско де Виллагра армиясының қозғалысын бірінші болып байқап, Мариуэну шайқасында испандықтарға қарсы тұру үшін көршілес провинциялардан күш жинаған басшылар болды деді. Ол 1555 жылдың 4 желтоқсанында Консепсьонды екінші рет қирату кезінде Лаутароның қолбасшыларының бірі болды. Ол сондай-ақ Колоколоны Гарсия Хуртадо де Мендосаға қарсы Милларапу шайқасында Кауполиканның лейтенанты ретінде тізімдеген. Лобера сонымен қатар, ол 1559 жылы Киапо шайқасынан кейін Мендосаға бағынған Арауко аймағының маңызды басшыларының бірі болғанын және Сан-Фелипе-де-Араукан бекінісін қайта құруға қатысқанын айтады. Ол Мендосаға Месиальге жасалған қастандық туралы ескерту жасады деген де аңыз бар. Алонсо де Гонгора Мармолехо өзінің Чили Корольдігінде болған барлық оқиғалар тарихында 1561 жылы Колоколоны Араукодағы маңызды басшы ретінде атап көрсеткен және ол испандықтармен өмір бойы дос болды делінеді. Педро де Виллагра сол жылы басталған екінші мапуче көтерілісінің алғашқы толқынын қалай жеңуге болады деген кеңес алу үшін оған жүгінді. Ол оларға көтерілісшілер салған бекініске шабуыл жасауға кеңес берді және мұндай жеңіліс көтеріліске нүкте қоятынын айтты. Кейін, келесі жылы Виллагра Канете қаласын эвакуациялағаннан кейін испандықтардың әлсіздігін көрсеткен соң, Араукодағы көтерілісші мапучелер Колоколоны өз армиясына басшылық етуге көндірді. Оның бұйрығымен Миллалельмо Арауко бекінісін қоршады, ал басқа басшылар Лос-Инфантес бекінісін қоршады.

Pedro Mariño de Lobera listed Colocolo as one of the caciques that offered submission to Pedro de Valdivia after the Battle of Penco. Jerónimo de Vivar in his Chronicle of the Kingdom of Chile (1558), describes Colocolo as one of the Mapuche leaders with 6,000 warriors and one of the competitors for Toqui of the whole Mapuche army following the Battle of Tucapel. Millarapue also a leader of 6,000 men, but old and not a candidate for the leadership, was the one who persuaded them to quit arguing among themselves and settle the matter with a contest of strength between them which resulted in the victory of Caupolicán who became Toqui. Lobera later says Colocolo and Peteguelen were the leaders that discovered the advance of the army of Francisco de Villagra and summoned all the people who could fight from the neighboring provinces to oppose the Spanish in the Battle of Marihueñu. He was one of the commanders under Lautaro at the second destruction of Concepción on December 4, 1555. He also lists Colocolo as one of Caupolicán's lieutenants in the Battle of Millarapue against García Hurtado de Mendoza. Lobera also says he was one of the major leaders of the Arauco area to submit to Mendoza after the Battle of Quiapo and the reestablishment of the fortress of San Felipe de Araucan in 1559. He is also said to have given Mendoza warning of the assassination plot of Mecial. Alonso de Góngora Marmolejo in his History of All the Things that Have happened in the Kingdom of Chile mentions Colocolo in 1561 as a principal leader in Arauco and is said to be a friend until death to the Spanish. He was consulted by Pedro de Villagra about the way to defeat the first outbreak of the second great Mapuche revolt that began that year. It says he advised them to storm a fortress the rebels had built and that such a defeat would end the rebellion. Later, in the following year after Villagra had evacuated the city of Cañete revealing Spanish weakness, Colocolo was prevailed on by the rebellious Mapuche in Arauco to take command of their army. At his order Millalelmo laid siege to the fort of Arauco and other leaders the fort of Los Infantes.

Кейінгі жазбаларда айтылғандар

Хуан Игнасио Молина өзінің "Чилидің географиялық, табиғи және азаматтық тарихы" кітабының II томында (1808) Ерцилланың Колоколоны дана ақсақал ретінде баяндаған есебін қолдайды. Ол Колоколоның 1558 жылғы Квиапо шайқасында қаза тапқанын айтады.

Басқа талаптар

Колоколо "Токи де ла Паз" (Тыныштық басшысы) лауазымын атқарған, бірақ испан жаулауы басталғанда стратегиялық міндеттерді өз мойнына алып, испан басқыншыларына қарсы мапуче күштерінің басшысы болды. Басқалары оның 1554-1555 жылдардағы қатыгез ашаршылық пен тиф эпидемиясы кезінде қайтыс болғанын айтады.

Қазіргі заманғы символ

Колоколо – қаһарлық қайрат, батылдық және даналықтың символы. Ол испандарға қарсы күресіп, ешқашан мойынсұнбады. Мапуче халқының ең сыйлы ақсақалы, шамамен 60 жастағы Еркилланың әкесі ретінде танымал, оның басшыларының арасында қазіргі Чили географиясына енген Пайкави, Лемо, Линкоян, Эличура және Оромпелло сияқты есімдер бар, бұл тек бірнеше мысал ғана. Чилидің ең танымал футбол клубы осы батырдың құрметіне "Коло-Коло" деп аталды. Чили Әскери-теңіз күштері тарихында бірнеше кемеге оның атын берген.