Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1818 жылғы Чили Тәуелсіздік соғысындағы шайқас
1818 battle of the Chilean War of Independence
Майпу шайқасы (lang es) 1818 жылдың 5 сәуірінде Чилидің Сантьяго қаласының жанында Оңтүстік Америка көтерілісшілері мен испан роялистері арасында Чили Тәуелсіздік соғысы кезінде болды. Аргентиналық генерал Хосе де Сан Мартин басқарған көтерілісшілер испандық күштерді, генерал Мариано Озорио басшылығымен, толығымен жеңіп, Чилидің негізгі аймағының испандық үстемдіктен тәуелсіздігін қамтамасыз етті.
The Battle of Maipú (lang es) was fought near Santiago, Chile on 5 April 1818, between South American rebels and Spanish royalists, during the Chilean War of Independence. The Patriot rebels led by Argentine general José de San Martín effectively destroyed the Spanish forces commanded by General Mariano Osorio, and completed the independence of the core area of Chile from Spanish domination.
Өмірбаян
1817 жылы аргентиналық генерал Хосе де Сан-Мартин Анд таулары арқылы әскерін жетектеп, Чакабуко шайқасында испандарды жеңіп, Сантьягоны басып алды. Испанияның вице-корольдігі генерал Мариано Осорио басқаруымен испан әскерін Сантьягоға жіберді, олар Канча-Райада шайқасының екінші кезеңінде Сан-Мартинді жеңді. Бірақ тәуелсіздікке ұмтылыс ешқашан азайған жоқ, келесі жылы Сан-Мартин соғыстың барысын шешетін соңғы шабуылды бастады. Канча-Райадада жеңілгеніне қарамастан, Патриот армиясы екі күннің ішінде қайтадан жиналып, шамамен 4000 сарбазға жетті, бұл Сан-Мартинге әскерін жаңадан құруға мүмкіндік берді. Сөйтіп, 2 сәуірде Очагавия лагерін қалдырып, Майпо төбелеріне бет алғаннан кейін, Патриот армиясы үш жаяу әскер дивизиясынан құрылды, олардың жалпы саны 396 офицер және шамамен 5000 қатардағы сарбазды құрады. Ал Роялистік армия Патриоттарды басып тастау және жеңуді жалғастырды, Канча-Райададан кейін қатал және шаршатушы қуғын-сүргін басталды, оған барлық қалалар мен ауылдар қарсылық көрсетіп, Сантьягоға жол ашуын кешіктірді, сонымен қатар Патриоттарға қайта ұйымдасуға және Осорионы тоқтатудың жолын жоспарлауға, оның астанаға кіруіне жол бермеуге уақыт берді. Осы жағдайды болжай отырып, генерал Бернардо О’Хиггинс испандарды жеңудің басты мақсатына қызмет ететін бірнеше маңызды шаралар қолданды, мысалы, Мануэль Родригес Канча-Райададан кейін халыққа берген мылтықтар мен қылыштарды жинау; Лос-Андестен келетін жабдықтауды жылдамдату; Сантьягодағы жеке тұлғалар мен саудагерлерден қару-жарақ сатып алу немесе тәркілеу арқылы әскерді қайта қаруландыру; оңтүстіктен келген жауынгерлерді жинау және Очагавиада оқу лагерін құру. Осы арада генерал Осорио наурыздың соңында Сан-Фернандодан өтіп, Канча-Райадада Патриот армиясын толығымен жеңбегенін, тіпті олардың соғысуға және жеңуге дайын екенін түсінді. Осы фактіге байланысты, Сантьяго маңында Патриоттар мен Роялистердің арасындағы кезекті кездесу сөзсіз болды.
In 1817, the Argentine General José de San Martín led an army across the Andes and defeated the Spanish in the battle of Chacabuco and captured Santiago. The Spanish viceroyalty sent a Spanish army to Santiago under General Mariano Osorio, which defeated San Martín at the Second Battle of Cancha Rayada. The drive for independence never diminished, however, and the following year San Martín launched a final offensive, which was to decide the outcome of the war. Despite being defeated at Cancha Rayada, the Patriot army regrouped again in less than two days, adding up to about 4,000 men, allowing San Martín to rebuild his units almost entirely. Hence, on April 2, after leaving the Ochagavía camp to travel to the lower hills of Maipo, the Patriot army emerged organized in three infantry divisions with a total of 396 chiefs and approximately 5,000 lower ranked officers and soldiers. The Royalist army meanwhile continued in its attempt to consolidate and defeat the Patriots, and after Cancha Rayada begun a persistent and extenuating persecution, which was resisted in every town and countryside, delaying its advance towards Santiago and giving the Patriots some time to reorganize and to plan the way to stop Osorio and to avoid his entrance into the capital city. Foreseeing this situation, General Bernardo O'Higgins employed some important measures which would serve the ultimate goal of defeating the Spanish, such as collecting the rifles and sabres given by Manuel Rodríguez to people after Cancha Rayada; speeding up the incoming supplies from Los Andes; acquiring or confiscating weapons held by individuals and merchants of Santiago to rearm the troops; gathering up combatants from the population coming up from the south and organizing a training camp at Ochagavía. Meanwhile, Gen. Osorio, after passing through San Fernando by the end of March, realized that he had not defeated the Patriot army conclusively at Cancha Rayada, and moreover, that the latter was fit to fight and to win. Facing this fact, another encounter between the Patriots and Royalist army near Santiago became inevitable.
Жауынгерлік дайындық
Екі әскер де Сантьягоның оңтүстігінде бір-біріне жақын бас штабтарын құрды, онда Сан-Мартин мен Осорио шайқасқа дайындалды. 4 сәуірде күн батқанда Роялистер әскері Патриот күштерінен шамамен жеті шақырым қашықтықтағы Ло Эспехоға орналасты. Келесі күні таңертең Сан-Мартин оңтүстік жиектің төменгі төбелерін батыстан шығысқа қарай басып алды, оң жақта Лас-Херас дивизиясы, сол жақта Альварадо дивизиясы және олардың тікелей артында Кинтана дивизиясы орналасты. Гренадерлер оң шетке, ал Диктаторлық армияның қазақтары сол флангқа орналастырылды. Артиллерия Бланко Энкалада мен Боргоно басқаратын екі бригадаға бөлінді және қанаттардағы жаяу әскермен қорғалды. Осорио әскерін Ло Эспехоның солтүстігіндегі үшбұрышты қыратқа орналастырды. Примо де Ривера дивизиясы сол қанатта құрылды, ал "Драгонес де ла Фронтера" полкі Вальпараисоға қарайтын жолға жайылды. Морла дивизиясы үшбұрышты үстірттің батыс жартысында орналасты, ал оң флангты Ордоньес дивизиясы құрады.
Both armies established their headquarters near each other in the south of Santiago, where San Martín and Osorio prepared for battle. At nightfall on 4 April the Royalist army settled at Lo Espejo, about seven kilometres from the Patriot forces. At dawn the next day, San Martín occupied the lower hills over the southern edge which runs from west to east, with Las Heras’ division to the right, Alvarado's division on the left and Quintana's division right behind them. The grenadiers were set on the extreme right and the Cazadores of the Dictatorial Army were arranged on the left flank. The artillery was divided into two brigades under Blanco Encalada and Borgoño, and protected by the infantry on the wings. Osorio arranged his army on a triangular ridge at north of Lo Espejo. Primo de Rivera's division was formed on the left wing, while the Dragones de la Frontera Regiment was deployed over the road to Valparaíso. Morla's Division was set on the western half of the triangular plateau, and the right flank was formed by the Ordóñez Division.
Шайқас
Ұрыс сағат 11:30-да Патриоттар артиллериясының оқ атуымен басталды, бірақ бір-біріне ешқандай зиян келтірмегенімен, Роялисттер дереу оған қарсы тұрды. Жарты сағаттық нәтижесіз оқ жаудырғаннан кейін Сан-Мартин Лас-Херас пен Альварадоға алға жылжуға бұйрық берді. Жаяу әскер жауға қарсы оқ атпастан, колонналармен жылды. Лас-Херас Бланко Энкаладаның артиллериясының қолдауымен Примо де Ривераға қарсы әскерін шабуылдады, ал Альварадо Боргоньоның батареяларымен қамтамасыз етілген Ордоньеске қарсы солай істеді. Сапиола басқаратын гранадирлерге Роялист кавалериясының бір бөлігі шабуыл жасады, бірақ олар қарсы шабуыл жасап, шабуылдаушыларды биікке дейін қуды, онда олар тығыз жаяу әскер мен артиллерия отына түсті. Олар жаудың кавалериясын шашыратып, Патриоттардың оң фланкін қорғады. Ұрыс барысында, кенеттен Патриот резерві Лас-Херас пен Альварадоның қатарынан шығып, Морла мен Ордоньес дивизияларымен қақтығысты. Содан кейін полковник Рамон Фрейре басқаратын Касадорлар эскадрильясы испан кавалериясын шығыс флангда таратты. Осы шабуылда Чили полковнигі Сантьяго Буэрас қаза тапты. Орталықта екі жаяу әскер бір-біріне қарқынды шабуыл жасады. Ордоньес дивизиясы Бургос және Арекипа батальондарымен күшейтіліп, Патриот қатарына шабуыл жасап, оларды аздап шегінуге мәжбүр етті. Бірақ Сан-Мартин секторға үш батальон жіберді – 1-ші және 3-ші жаяу әскер батальондары және Лос-Андестің 7-ші батальоны. Олар Бургос батальонын шабуылдап, бөліп жіберді, ал Арекипа батальоны толығымен таратылды. Қалған Роялист бөлімдері шаршылар құрып, онға дейін кавалерия шайқасына төтеп берді, бірақ орталық және оң жақ қанат Ло Эспехоға шегінгеннен кейін қайта шегінді. Осы кезде Озорио майданнан қашып кетті, Роялисттерді Ордоньес басқаруына қалдырды. Соңғысы Примо де Ривера дивизиясының алты ротасын және қалған Роялист жаяу әскерін жинап, фермада соңғы тұғыр жасады, ашкөздікпен шабуыл жасаған Кокимбо батальонына ауыр зиян келтірді. Содан кейін Сан-Мартин Бланко Энкалада мен Боргоньоға артиллериямен осы позицияны атқылауға бұйрық берді. Патриот жаяу әскерінің итерілісімен Ло Эспехо үйлерінде бекінген Ордоньес әскері капитуляциялауға мәжбүр болды, ал О'Хиггинс әкелген ополчендер шашырап кеткен сарбаздарды тұтқынға алды.
The battle began when the Patriot artillery opened fire about 11:30 AM, being immediately contested by its Royalist counterpart, although inflicting no casualties upon each other. After a half hour of useless shelling, San Martín ordered Las Heras and Alvarado to move forward. The infantry advanced in columns without retaliating fire, until Las Heras threw his troops against Primo de Rivera with the support of Blanco Encalada's artillery, while Alvarado did the same against Ordóñez being covered by Borgoño's batteries. The grenadiers under Zapiola were assailed by part of the Royalist cavalry, but managed to counterattack and chase the attackers to a little slope where they were decimated by a dense infantry and artillery fire. Obliged to retreat, Zapiola was reinforced and attacked again, successfully dispersing the enemy's cavalry and securing the Patriot right flank. During the fray, suddenly the Patriot reserve emerged from behind Las Heras and Alvarado's lines and engaged Morla and Ordóñez divisions. Right after, the Cazadores squadrons led by Col. Ramón Freire dispersed the Spanish cavalry on the eastern flank. On this charge died Chilean Colonel Santiago Bueras. On the centre, both infantries attacked each other with intensity. Ordóñez division, reinforced with another two units – the Burgos and Arequipa battalions charged the Patriot line, forcing it to cede a little. However, San Martín sent three battalions to the sector – The 1st and 3rd infantry battalions plus the 7th Battalion of Los Andes , and these assaulted and split the Burgos Battalion, while the Arequipa Battalion was completely disbanded. The rest of the Royalist units formed in squares endured up to ten cavalry melees, but retreated after the centre and right wing withdrew to Lo Espejo. At this point Osorio deserted the field, leaving the Royalists under the command of Ordóñez. The latter gathered six companies of Primo de Rivera's division and the rest of the Royalist infantry and made a final stand on the farm, decimating the Coquimbo Battalion which recklessly made a frontal charge. Then, San Martín ordered Blanco Encalada and Borgoño to hammer the position with their cannons. Pushed by the Patriot infantry, Ordóñez' men garrisoned on the houses of Lo Espejo were forced to surrender, while the militias brought by O'Higgins captured the dispersed soldiers.
Нәтиже
Бұл шайқаста шамамен 1500 испандық қаза тауып, 2289-ы тұтқынға алынды; патриоттар 800-і қаза тауып, 1000-ы жараланды. Бұл жеңіс зор салдарга әкелді; ол Чилидегі испандықтардың ірі әскери операцияларын тоқтатты және Чили мен Аргентинаның біріккен әскерлеріне Оңтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауындағы испандық бекіністеріне қарсы бірнеше шабуылдар жасауға, Перудің көп бөлігін испан үстемдігінен босатуға мүмкіндік берді.
The battle left about 1,500 Spaniards dead and 2,289 captured; the patriots suffered 800 killed and 1,000 wounded. The victory had large consequences; it brought to an end major Spanish operations in Chile, and allowed the combined Chilean and Argentine force to launch a series of attacks against Spanish positions along South America's Pacific coast, culminating in the liberation of large parts of Peru from Spanish rule.
Еске алу
Тарихи жеңіс жыл сайын 5 сәуірде Майпу қаласында, шайқас болған жерде, бірлескен азаматтық-әскери парадпен тойланады (Чили армиясы үшін бұл күн – Қару-жарақ күні). Апрель айының соңғы жексенбісінде өткізілетін қайта жаңғыру іс-шарасы жеңіс құрметіне ұйымдастырылған ұлттық мерекелердің бір айлық тойын аяқтайды. О’Хиггинс пен Сан-Мартин шайқастан кейін құшақтасты, бұл оқиға Аргентина мен Чилиде «Abrazo de Maipú» (Майпу құшағы) деп еске алынады. Антарктикадағы бір пана осы құшақтасудың құрметіне аталған.
The historic victory is marked yearly every 5 April with a joint civil military parade in Maipú, where the battle occurred (this day is Armor Day for the Chilean Army). A living history event at the last Sunday of April ends a month of national festivities in honor of the victory. O'Higgins and San Martín embraced after the battle, an event commemorated as the "Abrazo de Maipú" (Hug of Maipú) in Argentina and Chile. An Antarctic refuge is named after the embrace.