Кіріспе

Галвей және Мейо графтықтары арасындағы теңіз шығанағы, Ирландия. Киллари гавані немесе Киллари фьорды – Ирландияның батыс жағалауында, Солтүстік Коннемарада орналасқан фьорд немесе фьорд. Оның солтүстігінде Мейо графтығы және Мвэльреа мен Бен Горм таулары, оңтүстігінде Галвей графтығы мен Маумтурк таулары жатыр.

Құрылымы

Су басқан аңғар ұзын, ортасы терең; фьордқа тәндей, теңіз деңгейі оның аузынан тыс жерде жоғарырақ. Ұзындығының шамамен жартысына дейін Атлантика мұхитынан оңтүстік-шығысқа қарай созылады, сосын қисылып, тікелей шығысқа бұрылады. Бундоррага өзені құятын жерден кейін тарылып, Линане тұсында кеңейеді. Ішкі бөлігінде өте тар болып, оңтүстіктен кішкентай өзен құятын жерде қайтадан кеңейеді, Эриф өзенінің аңғарымен аяқталады. Өзеннің өзі порттың басты арнасына құймайды, керісінше солтүстікке бұрылып, содан кейін шығанаққа оңтүстікке қарай құяды. Солтүстік жағалау оңтүстік жағалаудан әлдеқайда тік көтеріледі, ал оңтүстік жағалауда көбінесе төбелі жерлер ғана орналасқан. Осы солтүстік жағалауда Коннахттың ең биік тауы – Мвеэлреа орналасқан, биіктігі метрге жетеді, және оның беткейлері тік түседі, батыс жағында Уггул жағажайы бар. Оңтүстікке қарай Маумтурк таулары мен Он екі Бэнс көтеріледі. Инишбарна аралы Киллари портының аузында жатыр. Осы аймақта Ирландияның ең әсерлі ландшафтары кездеседі.

Табиғат

Киллари ғасырлар бойы аралдағы фьорд немесе кейде "2–4 фьорд тәрізді шығанақтың бірі" ретінде белгілі болған. Кем дегенде бір сарапшы рецензиясынан өткен мақалада, ол Ирландиядағы үш мұздық фьярдтың (нағыз фьордтардан шалшық) бірі екені айтылған, ал қалғандары – Суилли және Карлингфорд лаг. Мұндай пікірдің негізгі аргументі – оның кең, тік жартастарының болмауы, бірақ бұл аңғардың су астындағы беткейлерін және оның түбінің пішінін толық ескермейді. Бұл мәселе "Киллари портының океанографиялық зерттеуі" атты, сарапшылармен рецензияланған мақалада қарастырылды, ол Киллардың фьорд екеніне қорытынды жасады. Бұл жер бедері үлкен мұздықпен қалыптасқан, ол құрлықтан Атлант мұхитына қарай жол ашқан.

Өзендер мен өзендер

Эриф өзені шығанақтың бастауына құяды, ал оның бойымен көптеген кіші өзендер мен арналар қосылады. Олардың ішінде аузына жақын Уггул жағасынан ағып келетін Бунанаки өзені, Бундарага өзені (Оуэнаглог, Срухаунбой, Финлоудан Дулоуға дейінгі Оуэнгар, Гленуммера салаларымен), және Линаундағы Лахилл өзені, сондай-ақ тағы да басқалары бар. Киллариден жоғары Эриф өзенінде Аслиг сарқырамасы орналасқан.

Флора мен фауна

Кемежай – қорғалған су жолы, және кейде сусарлар кездеседі. Көгілдір және порттық ескектер, дельфиндер мен акулаларды көруге болады, сондай-ақ кем дегенде бір рет сақалды ескек байқалған. Бұрыш және теңіз алабұғасы да кездеседі, олар ескектерге тамақ етеді. Аймақты жиі мекендейтін құстардың арасында үйрек және басқа да үйрек түрлері, сұр сазқұлақ, баяқты қаз, үнсіз аққу және үлкен аққу, сонымен қатар құсқұйрық бар.

Теңіз зоологиясы зерттеуі

Теңіздік лагуна теңіз зоологиясын зерттейтін натуралистерді қызықтырды. Ирландиялық натуралист, жазушы және тарихшы Эмили Лоулес 1898 жылғы эссесінде "Үлкен Киллари" маңындағы коттеджді зерттеу сапары үшін жалға алғанын еске алды, оның мақсаты – суларынан "әр қимылдайтын, жыбырлайтын, тікенді, шырышты, мөлдір жаратылысты" алып, оларды зерттеп, құжаттау болған.

Елді мекен

Бүгінде жақын маңда екі шағын елді мекен бар. Оңтүстік жағында, портың аузына жақын жерде Росроу шағын ауылы орналасқан, Киллари мен Кіші Килларидің арасында, ал Линаун (Линан) ауылы аңғардың екі бөлігінен екі есе ұзын қашықтықта, шығысқа қарай ішкі жағында жатыр. Линаунда қонақ үй мен пансион бар, ал Дельфиде солтүстіктен Киллари шығанағына қарай төмен түсетін аңғарда осы сияқты тағы біреуден бар. Росроудың жанында ескі ғимарат бар, қазір ол жатақхана болып пайдаланылады. Бұл ғимарат бұрын қарапайым үй болған, оны танымал философ Людвиг Витгенштейн Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жазу үшін тыныш орын ретінде пайдаланған. 1993 жылы президент Мэри Робинсон осы фактіні еске салатын тақта ашты. Росроуға жақын жерден "Жасыл жол" деп аталатын жол басталады, ол аңғардың бойымен шығысқа қарай Линаунға дейін созылған қиыр жол. Оның ұзындығы шамамен 9 шақырымды құрайды және ол 19 ғасырда аштықтан құтқару бағдарламасының бір бөлігі болды. Бұл жол Ұлы ашаршылық кезінде жойылған Фухер ауылының соңғы қалдықтарынан өтеді. Тағы бір "жоғалған ауыл" – Уггул – шығанақтың аузынан солтүстік-шығысқа қарай, Уггул жағалауының үстінде орналасқан.

Экономика

Киллари көптеген туристерді тартады және "Killary Fjord Boat Tours" компаниясы сәуірден қазан айының ортасына дейін іске асыратын катамаран қызметі маңызды жергілікті жұмыс орындарын ұсынады. Аквакультура да жергілікті экономика үшін маңызды, Росроуда шабдалы шаруашылығы бар, ал шығысқа қарай шаға шатырлары жиі кездеседі.