Кіріспе

Халықаралық көмектің табыстылығы мен сәтсіздік дәрежесі
Көмектің тиімділігі және әсері
Көмектің тиімділігі – халықаралық көмектің (даму көмегі немесе гуманитарлық көмек) табыстылығы мен сәтсіздік дәрежесі. Көмектің тиімділігі туралы мәселелер жалпы сипатта болуы мүмкін (көмек орташа есеппен көмектің негізгі функцияларын орындай ма), немесе олар егжей-тегжейлі болуы мүмкін (әртүрлі жағдайлардағы әртүрлі көмек түрлерінің салыстырмалы табыстылығын ескере отырып). Көмектің тиімділігі туралы сұрақтар ғалымдар, сарапшылар және тәжірибелі мамандар арасында көптеген пікірталас тудырды: осы тақырыпта көптеген зерттеулер жарық көрді. 20-ғасырдың соңындағы эконометриялық зерттеулер көмектің орташа тиімділігінің жоққа шығарылғанын немесе тіпті теріс екенін көрсетті. Алайда, мұндай зерттеулер 21-ғасырдың басында көбінесе оң нәтижелер берді, бірақ картина күрделі және көп жағынан нақты емес. Көмектің тиімділігін арттыру бойынша көптеген ұсыныстар жасалды. 2003–2011 жылдары көмектің тиімділігіне арналған төрт жоғары деңгейдегі форум аясында жаһандық қозғалыс болды. Бұл форумдар көмек беруді үйлестіру және донорлар мен көмек алатын елдер арасындағы қарым-қатынас бойынша жақсы тәжірибелер жиынтығын әзірледі. 2011 жылдан бастап бұл қозғалыс тиімді даму ынтымақтастығына қатысты кеңейтілді, көбінесе Тиімді Даму Ынтымақтастығы үшін Жалпыға Ортақ Серіктестік арқылы көрінді.

Көмек тиімділігі туралы түсінік

"Нәтижелілік" туралы кез келген талқылау мақсаттарға қатысты түсініктерге немесе болжамдарға негізделуі тиіс. Сыртқы көмектің тиімділігі туралы қоғамдық пікірталастарда, әдетте, басты мақсат – көмек алатын елдердің дамуын және олардың халқының әл-ауқатын арттыру деп есептеледі. Бірақ "даму" және "әл-ауқат" – күрделі және анықталмаған ұғымдар. Елдің дамуын бағалаудың ең көп таралған көрсеткіші – халыққа шаққандағы орташа ұлттық табыс, бірақ ол байлық пен биліктің теңсіздігін, сондай-ақ елдің институттары мен экономикасының құрылымдық ерекшеліктерін көрсете бермейді. 1990 жылдардан бері сыртқы көмектің басты мақсаты кедейлікті азайту болып саналады, бірақ оны да түрліше түсіндіруге болады (Қанша уақыттан кейін? Қандай тұрақтылықпен? Қандай деңгейде?). Мұндай беймаздықтарды нақтылау қажет немесе кем дегенде сыртқы көмектің тиімділігін қарастырғанда ескеру керек. Стратегиялық одақтар, дипломатиялық келісімдер, коммерциялық артықшылықтар және басқа да саяси үлгілер сияқты мұндай себептер қазіргі уақытта көмектің тиімділігіне кедергі ретінде талқыланады, балама мақсаттар емес. 20 ғасырдың басында "сыртқы көмектің тиімділігі" ірі донорлар мен көмек алатын елдердің, сондай-ақ сыртқы көмекпен айналысатын ұйымдардың қатысуымен құрылған қозғалыстың басты назарында болды, оның аясында сыртқы көмектің тиімділігі жөніндегі жоғары деңгейдегі форумдар сериясы өтті. Бұл қозғалыстың күн тәртібі донор мен алушы елдер арасындағы жақсы тәжірибелерге бағытталған, ал кейбір жағдайларда осы жақсы тәжірибелер сыртқы көмектің тиімділігін бағалаудың өлшемі ретінде қарастырылды.

Тарих

Гуманитарлық көмек пен даму көмегінің тарихи тұрғыдан тиімділігіне қатысты мәселелер өзгеше болғандықтан, олар төмендегі бөлімдерде жеке қарастырылады.

1945 - 1970 жылдардың басында: Соғыстан кейінгі бум

АҚШ көмегі Батыс Еуропаны Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қайта құруды жеделдеткеніне кеңінен сенеді, бірақ бұл көмектің тиімділігіне күмән тудырғандар да болды. 1950 жылы Г.А. Дункан Маршалл жоспарының мемлекеттік сипатына қарсы шығып, жеке қарыздар экономикалық мақсаттарға тиімдірек қол жеткізе алатынын айтты. Ол мемлекеттік көмектің басқа да, саяси мақсаттары бар екенін мойындады. АҚШ экономикалық көмегін Еуропадан кедей елдерге ауыстырғанда – Президент Трумэннің 1949 жылғы инаугурациялық сөзіндегі «Төртінші тармақ» ретінде жарияланғандай – стратегиялық мақсат коммунистік қауіпке қарсы «еркін әлем» құру болды. 1950 жылдары АҚШ-тың ресми даму көмегі, әскери көмекпен бірге, «Өзара қауіпсіздік бағдарламасы» аясында жұмылдырылды. 1957 жылғы Сенаттың арнайы комитетінің баяндамасында АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғыстан бергі көмегінің тиімділігін дәлелдеу мүмкін емес екені мойындалды, бірақ көмек болмағанда бірнеше ел Кеңес Одағының ықпалына түсіп қалуы мүмкін еді деп саналды. Келешекте түсіністік үшін комитет АҚШ көмегінің мақсаттарын төртке бөліп қарастыруға тырысты:

Қорғаныс қажеттілігі: көмек басқа елдерді әскери одақтас болуға ынталандырып, мүмкіндік беруі мүмкін (әлемнің алыс аймақтарындағы әуе базаларын сақтау үшін маңызды). Экономикалық қажеттілік: көмек АҚШ-қа пайда әкелетін жаһандық сауда жүйесіне көбірек елдерді тартуы мүмкін. Саяси қажеттілік: көмек елдерге тоталитаризмнің орнына «бостандыққа қарай ұзақ мерзімді саяси прогреске» жетуге көмектесудің бір факторы болуы мүмкін (басқа да көптеген қажеттіліктермен бірге). Адамгершілік ниет, «табиғи апаттар немесе басқа да күтпеген жағдайларға» жауап беруде көрінеді. Суық соғыс кезінде осы көмек көрсетудің алғашқы себебі, Кеңес Одағымен ықпал үшін бәсекелестіктің бір бөлігі ретінде қарастырылуы мүмкін. Бірақ көмек көбінесе осы мақсатқа жетпейтіні байқалды; мысалы, 1950-1960 жылдары Мысыр мен Ауғанстан екі тараптан да көмек алды, бірақ ешқайсысына нақты бейімделмеді, ал Ресейдің Қытай мен Индонезияға жасаған үлкен қолдауы сол елдердің басшыларының бұрынғы демеушілеріне қарсы шығуына кедергі болмады. Кейіннен Ростов өзінің «Экономикалық өсу сатылары» атты белгілі еңбегінде дамудың «ұшыру» теориясын кеңінен түсіндірді, онда халық санының өсуінің салдарынан озу үшін экономикалық көмекті күшейту қажеттігі айтылды. 1966 жылы Холлис Ченри мен Алан Строут көмектің дамуды қалай ынталандыратыны туралы одан да күрделі және ықпалды макроэкономикалық модельді жариялады. Бұл модель әр елде экономикалық өсудің кедергілері біліктілік деңгейіне, ішкі жинақтарға немесе экспорттық табысқа байланысты ма екенін анықтауға бағытталған. Осылайша, техникалық көмек, гранттар немесе несиелердің тиімді араласуын анықтауға болады. Назар ЖҰӨ өсуінің мақсатты деңгейіне жетуге бағытталды, бұл оны көмектің тиімділігінің басты көрсеткіші ретінде бекітті. Осы кезде Ченри мен Строут Филиппин, Тайвань, Грекия және Израильді көмек арқасында тұрақты өсу қарқынына қол жеткізген елдердің мысалы ретінде көрсетті. 1980 және 1990 жылдары халықаралық көмекке ҮЕҰ-лардың қатысуы артты. Салқын соғыс аяқталғаннан кейін ресми көмектің басым бағыты кедейлікті жеңілдету және дамуды ілгерілету болып өзгерді. Ең мұқтаж және кедей елдерге басымдық берілді. Салқын соғыс аяқталғаннан кейін Батыс донорлары көмекке қойылатын талаптарды тиімдірек орындай алды, өйткені олардың алушы елдерде геосаяси мүдделері болмады. Бұл донорларға көмек алушы үкіметтердің экономикалық және демократиялық өзгерістер жасауына байланысты көмек беруге мүмкіндік берді. Осы тұста 1990 жылдардың соңында халықаралық көмектің тиімділігін арттыру қозғалысы қалыптаса бастады, донор үкіметтері мен көмек агенттіктері тиімділікті арттыру үшін бірлесіп жұмыс істей бастады.

Әлемдік "нақтылық" қозғалысы

Көмек тиімділігі 2002 жылы Мексиканың Монтеррей қаласында өткен Дамуды қаржыландыру жөніндегі халықаралық конференцияда, Монтеррей консенсусын қалыптастырған кезде, жаһандық көпжақты мақсат ретінде күшейе түсті. Онда халықаралық қауымдастық дамуға бөлген қаржыны арттыруға келісті, бірақ тек қаржының көбеюі ғана жеткіліксіз екенін мойындады. Донорлар мен дамушы елдердің барлығы көмек мүмкіндігінше тиімді пайдаланылатынына көз жеткізуді қалады. Олардың мақсаты, кедей елдердің Мыңжылдық даму мақсаттарына жетуіне көмектесуде оңтайлы рөл атқару болды. Бұл мақсаттар 2000 жылы 192 елдің келісімімен қабылданды, олар 2015 жылға қарай әлемдік кедейлікті екі есеге азайтуды көздеді. Келесі тоғыз жыл ішінде көмек тиімділігі жөніндегі төрт жоғары деңгейдегі форум (Рим, 2003, Париж, 2005, Аккра, 2008 және Пусан, 2011) нәтижесінде көмек тиімділігіндегі жақсы тәжірибелер жиынтығы қалыптасты және оларды бақылау үшін негіз құрылды. 2011 жылы "көмек тиімділігі" жөніндегі жаһандық күн тәртібі "тиімді даму ынтымақтастығы" үшін кең қозғалысқа біріктірілді. Бұл, 2011 жылы Пусанда өткен көмек тиімділігі жөніндегі төртінші жоғары деңгейдегі форумда мандатталған Тиімді даму ынтымақтастығы үшін жаһандық серіктестік (GPEDC) арқылы жүзеге асырылды. GPEDC бұрынғы "көмек тиімділігі" қағидаттары мен міндеттемелерін бекітті және даму ынтымақтастығына қатысты тағы да бірнеше міндеттемелерді қосты. "Тиімді даму ынтымақтастығы" тәсілін ұстанатын тағы бір жаһандық серіктестік – UHC2030 (2030 жылға дейін әмбебап денсаулық сақтау үшін халықаралық денсаулық сақтау серіктестігі), бұрын ол жай ғана Халықаралық денсаулық сақтау серіктестігі (немесе IHP+) деп аталатын. Осы қозғалыстың және оның құрамдас бөліктері болып табылатын серіктестіктер ұсынатын көмек тиімділігі қағидаттары мен практикалары туралы толық ақпаратты төменде қараңыз.

Гуманитарлық көмектің тиімділігі (тарихи перспектива)

Нигериядағы Азамат соғысы (1967-1970) кезінде Биафрадағы кең таралған ашаршылық, Биафра әуе көпірі сияқты шараларға үкіметтік емес ұйымдардың бұрынғыдан көп араласуына себеп болды. Эфиопиядағы 1983-1985 жылдардағы ашаршылық кезінде гуманитарлық көмектің таратылу жолы үкіметтер мен үкіметтік емес ұйымдардың қақтығыс аймақтарындағы халықаралық төтенше жағдайларға жауап беру әдістерін түбірінен өзгертті және гуманитарлық ұйымдар мен қабылдаушы елдер үкіметтері арасындағы қарым-қатынасқа қатысты мазасыздық тудырды.

Көмек тиімділігіне қатысты қорытындылар мен сын-пікірлер

Дамушы елдерді кедейліктен шығару үшін тек көмек жеткіліксіз екендігі және бұл мақсатқа жету үшін ең тиімді құрал емес екендігі туралы көпшілік пікірде келісім бар. Көмектің тиімділігі жөніндегі талқылаулар көмектің әсерінің маңыздылығы дәрежесі, оның теріс әсерлерінің ауқымы және түрлі көмек түрлерінің салыстырмалы тиімділігіне қатысты жүреді.

П. Т. Бауэр

Британдық экономист П. Т. Бауэр көмектің пайдасынан гөрі зиянын көп тигізетінін айтты, атап айтқанда "Дамудағы келіспеушілік" (1972) және "Шындық және сөздер" (1984) кітаптарында. Көмектің басты зиянды әсері – ресурстарды үкіметтер арқылы бағыттап, тиімсіз мемлекеттік жоспарлауға мүмкіндік беруі және халықтың қызметін экономикалық емес, саяси салаға ауыстырған жалпы "өмірдің саясаттануына" алып келгені болды. Бауэр көмектің пайдасы коммерциялық қарыздың құнын төмендетумен ғана шектелетінін, ал оны елдердің дамуы үшін маңызды фактор деп санамағанын айтты (47-49 беттер). Оның пікірінше, көмек жобаларын таңдау көбінесе кедейлікті жеңілдетуге емес, элитаны байытуға қызығушылық танытқан көмек алатын үкіметтердің бақылауында болады (49-52 беттер).

Дамбиса Мойо

Белгілі замбиялық экономист Дэмбиса Мойо дамуға көмекке қатысты қатал оппозицияда болып, оны "қазіргі заманғы даму саясатының ең нашар шешімі" деп атайды. Оның 2009 жылы жарық көрген "Өлі көмек" кітабында көмек Африкада жемқорлық пен сыбайлас жемқорлықты, көмекке тәуелділікті, сондай-ақ экономикалық зиянды әсерлерді және дамудың төмендеу спиралін қалай ынталандырғанын сипаттайды. Оның пікірінше, шетелдік көмек үкіметтерге күтпеген кіріс әкеліп, олардың рентаны іздеудің экстремалды түрлерін қолдауына және кірістің оң шокын тудыру арқылы "Голланд ауруына" әкелуі мүмкін. Бұған қоса, осы оңай ақша үкіметтерге сайлаушылармен жасасқан келісімдерінен – яғни, салықтар жинағандары үшін қоғамдық игіліктерді ұсыну міндеттемесінен – шығуға мүмкіндік береді. Қысқасы, ол "мемлекетке өз халқына деген жауапкершілігінен бас тартуға рұхсат береді". Мойоның сөздері үкіметтік екіжақты және көпжақты көмекке қатысты, ал шағын көмек, гуманитарлық немесе шұғыл көмекке қатысты емес. Оның ұсыныстары сауданы және тікелей шетелдік инвестицияларды арттыруды, сондай-ақ Африкадағы Қытайдың өсіп келе жатқан рөлін күшейтуді талап етеді. Мойо Граммин банкінің кеңінен танымал болған табысына сүйене отырып, континентте кәсіпкерлікті дамыту үшін микроқаржыландыру схемаларын қолдауға шақырады, бұл жоғарыдан төменге емес, төменнен жоғарыға қарай құрылыс жасауға бағытталған тәсіл.

Эконометриялық зерттеулер

Көптеген эконометриялық зерттеулер көмектің жалпы тиімділігі туралы қорытынды жасауға тырысты, көмек алатын елдер тобы бойынша регрессиялық талдау қолданып (елдер алған көмектің мөлшері мен уақытының даму көрсеткіштерімен байланысты болатынын анықтауға). Бұл зерттеулер көмектің орташа тиімділігі туралы әртүрлі нәтижелер көрсетті, бірақ 20-ғасырдың соңындағы пессимизм 21-ғасырдың басында шартты оптимизмге ұшырады. "Негізгі эконометриялық зерттеулер және олардың нәтижелері" тақырыбындағы төмендегі кестеге қараңыз.

Өлшеудегі қиындықтар

Мұндай эконометриялық зерттеулер көптеген мәселелерге тап болады. Көмектің тиімділігін бағалаудағы бір қиындық – көмектің мақсаттарының алуан түрлілігі: оның бір бөлігі негізінен кедейлікті жеңілдетуге, енді бірі экономикалық өсімге, ал қалғаны басқаруды жақсарту сияқты басқа да мақсаттарға бағытталған. Көбінесе басымдыққа ие мақсаттар нақты айқындалмағандықтан, нәтижелерді жоспарланған мақсаттармен салыстыру қиынға түседі. Мысалы, Родман (2007) жеті бұрынғы эконометриялық зерттеудің нәтижелері, оның ішінде Бернсайд пен Доллардың (1997, 2000) өте ықпалды зерттеулерінің нәтижелері, негізгі ұғымдарды басқа мүмкін жолдармен анықтағанда өзгеріп шығатынын көрсетті. Сонымен қатар, әртүрлі мақсаттар нәтижелерді күтуге болатын уақыт аралығына әртүрлі талаптар қояды. Көмектің салалары мен түрлері әртүрлі әсер етеді, сондай-ақ көмек алатын елдердің жағдайы да нәтижелерге әсер етеді. Дегенмен, осы күрделі факторларды ескеретін әлдеқайда жетілдірілген талдаулар жасалып, үлкен жетістіктерге қол жеткізілуде. Микромакро парадокс та жеткіліксіз бағалау тәжірибесімен байланыстырылған. Мысалы, дәстүрлі бағалау әдістері көбінесе қоғамға тигізетін әсерді ескермей, енгізілген ресурстар мен алынған нәтижелерге тым көп көңіл бөледі. Бағалаудың қазіргі кездегі кемшіліктері әсерді бағалаудың қатаң әдістерін қолдануға халықаралық үрдіс тудырды.

Көмек бөліктерінің бөлшектелуі

XXI ғасырдың алғашқы онжылдығында көмек ағыны едәуір артты, бірақ сонымен бірге көмек күрт фрагменттеуге ұшырады. Донорлардың саны өсті, жобалар саны көбейгенмен, олардың орташа мөлшері азайды. Көлемі, ауқымы және мерзімі шектеулі шағын жобалар, тек тікелей нәтижеден басқа ұзақ мерзімді пайда әкелмеді. Қатысушылардың көбеюімен көмек болжамсыз, ашық емес және тұрақсыз болып кетті. Фрагменттеу алушы елдер үшін құнның артуын білдіреді, себебі үкіметтік органдар донорлардың өтініштерімен және кездесулерімен айналысу үшін әкімшілік ресурстарын жұмылдыруға мәжбүр болады. Дамудың ондаған жылдық тәжірибесі көрсеткендей, елдер көмекке тәуелділікті азайту үшін, өздерінің басымдықтарын анықтап, көмекті жеткізу үшін өз жүйелеріне сүйенуі керек, яғни "төменнен жоғары" қағидасын қолдануы тиіс.

Көмектің құбылмалылығы/есептелмеушілігі

Демеушілер де, алушылар деңгейіндегі ақпарат көбінесе нашар, толық емес және басқа деректермен салыстыру қиын, ал бенефициарлардың пікірлері мен жобалардың ресми бағалаулары сирек кездеседі. Көмек, серіктес елдер көлемі мен уақыты туралы сенімді болғанда, болжамды болады. Болжамсыздыққа түсетін шығын бар: бір зерттеу соңғы жылдары дамушы елдерге Еуропалық Одақтан берілетін бағдарламалық көмектің орташа есеппен 10-20% құбылмалылықтан туындайтын залалға бағаланғанын көрсетті.

Үкіметтердің есеп беруін азайту

Мемлекеттік кірістерді өндіру – мемлекеттік әлеуетті дамытудың аса маңызды тіректерінің бірі. Тиімді салық салу әдістері мемлекетке әділеттілікті қамтамасыз етуден бастап, білім беру сияқты қоғамдық игіліктер мен қызметтерді ұсынуға мүмкіндік береді. Салық салу мемлекеттік есептіліктің механизмі ретінде де қызмет етеді, мемлекет пен азаматтар арасындағы қарым-қатынастарды нығайтады, себебі азаматтар салық төлеуге келісім білдіргенде осындай қызметтерді күтеді. Дамушы және осал мемлекеттерде мұндай кіріс қабілеті болмаған жағдайда, көмек қажет көрінуі мүмкін, бірақ ол институционалдық дамуды тежеу қаупін де сыйлайды. Үкіметтік кірістердің үлкен бөлігін көмекке тәуелді мемлекеттер салық салу арқылы қалыптасатын мемлекет-азамат қарым-қатынасынан қашып, өз азаматтарына есеп беруде жауапкершіліктен бой тартады және мемлекеттік институттарды дамытуға деген ынталары төмендейді. Институционалдық қатысудың және тиімділіктің жеткіліксіздігінен туындаған мемлекеттік қабілеттің шектелуі мыналарға әкеледі: “мемлекеттік қызметкерлердің кең таралған сыбайлас жемқорлығы, бизнес реттеудегі заң мен іс жүзіндегі практика арасындағы үлкен айырмашылық, жұмыскерлердің тіпті жұмысқа келмеуі, дәрігерлердің емдемеуі, мұғалімдердің сабақ өткізбеуі”.

Джеймс Шиквати пікірінше, Африкадағы көмек Африка елдерін тежеп тұратын, субсидиялар мен нарықтың бұрмалануына негізделген отаршылдық немесе неоколониалды күн тәртібін іске асыратын саяси элиталарды қолдайды.

Көмекпен байланысты

Байланысты көмек – донор елдерінің жеке кәсіпорындарымен келісімшарт жасалған жобалық көмек ретінде анықталады. Ол донор елдердің кәсіпорындары немесе агенттіктері ғана ұсынатын тауарлар мен қызметтерге байланысты көмекке сілтеме жасайды. Байланысты көмек көмектің құнын арттырады және донорларды дамушы елдердің қажеттіліктерінен гөрі өз елдерінің коммерциялық дамуына көбірек назар аударуға бейімдейді. Донорлардың коммерциялық мақсаттарын ілгерілету үшін көмек түрлі жолдармен құрыла алады. Мұндай кең таралған тәсілдердің бірі – донор елдерінің өнімдерін міндетті ету. Басқалар донор елдерінің өнімдерімен көмекті байланыстырудың тиімді екенін айтады; бұл донор елдердің бизнесін немесе экспортын дамыту үшін стратегиялық қолдану. Сондай-ақ, байланысты көмек жақсы жоспарланса және тиімді басқарылса, оның сапасы мен тиімділігіне қауіп туғызбайды делінеді. Алайда, бұл аргумент бағдарламалық көмекке қатысты әсіресе дұрыс, онда көмек нақты жобаларға немесе саясаттарға байланысты болады және коммерциялық мүдде аз немесе мүлдем болмайды. Бірақ коммерциялық мүдде мен көмектің тиімділігі екі бөлек нәрсе екенін атап өту қажет, сондықтан коммерциялық мүддеге қол жеткізу көмектің тиімділігінен айырылуы мүмкін. Осылайша, дамуды барынша арттыру идеясы коммерциялық мүдделерді көздеуден бөлек болуы керек. Байланысты көмек донорлардың экспорттық көрсеткіштерін жақсартады, жергілікті компаниялар үшін бизнес және жұмыс орындарын құрайды. Бұл сонымен қатар халықаралық тәжірибесі жоқ фирмаларға әлемдік нарыққа қадам басуға мүмкіндік береді.

Көмекпен алмастыру мүмкіндігі

Көмек көбінесе алмастырылатын болады, яғни көмек көрсетілген және сәтті деп есептелетін шаралар бәрібір жергілікті ресурстармен шешілген мәселелердің орнын толтырған болуы мүмкін; осылайша, көмектің әсері жергілікті ресурстарды басқа, мүмкін, онша қажет емес мақсаттарға жұмсауға мүмкіндік берумен шектеледі.

Жеке секторды пайдалану

Лори Гарретттің айтуынша, денсаулық сақтау көмегі тиімді және ең оңтайлы болуы үшін, қайырымдылықтар дамушы елдердегі жергілікті өнеркәсіптерге, франшизаларға немесе пайда табу орталықтарына бағытталуы керек. Осылайша, денсаулық сақтаумен байланысты шығындарды қолдауға және ұзақ мерзімді өсімге қол жеткізуге болады. Пол Коллиер "Төменгі миллиард" кітабында "Тәуелсіз қызмет көрсету органдары" деп аталатын модельді ұсынады. Бұл үкіметке тәуелсіз ұйымдар, олар азаматтық қоғаммен бірігіп, көмек және мемлекеттік қаржыны басқаруға қатысады, сондай-ақ бұл қаржыны жұмсаудан ең көп пайда алу үшін қоғамдық пікір мен ҮЕҰ-лардың бағалауын қамтиды. Уильям Истерли "Ақ адамның жүгі" еңбегінде, әр жылы шамамен үш миллион адамға безгек жұқтыруға көмектесу Африкаға тор жіберудей қарапайым мәселе емес екенін айтады. Көп жағдайда, бұл торлар қара нарыққа бұрылып, кәсіпкерлік мақсаттар үшін қолданылады, мысалы, олардан балық аулау торларын жасау. Бірақ Истерли, егер нарықта қолжетімді бағамен шыбық торлар ұсынылса, олардың қолданылуы күрт артатынын хабарлайды. Ол осы сияқты жергілікті, бейімделген схемаларды қолдануды жақтайды және кедейлікті толық жоюды уәделейтін кең ауқымды, амбициялық жоспарларды сынға алады.

Қабылдаушы елдің институттарына сезімталдық

Көмектің тиімділігі көбінесе алушы елдегі институттардың тиімді жұмыс істеуіне байланысты болғандықтан, әрі потенциалды алушылар осы жағынан өте әртүрлі болғандықтан, Чарльз Кенни (2006) көмек стратегиялары әрбір жағдайда институттардың жағдайына қарай бейімделуі керек деп санайды. Егер институттар күшті болса, бағдарламалық көмек беру орынды. Егер олар нашар болса, оларды жақсарту үшін талдау, пікір білдіру және техникалық көмек көрсетуге көмек қажет болуы мүмкін, сонымен қатар, мемлекеттік институттарды дамыту мүмкіндігіне зиян келтірмесе, басқа "қорғалған" жобалар да жүзеге асырылуы мүмкін.

Мемлекеттік институттарды реформалау

Белгілі перулік экономист Эрнандо де Сото өзінің "Капиталдың құпиясы" атты кітабында Африканың кедейліктен шығу үшін қажетті ресурстық байлығы бар екенін, бірақ осы байлықтан байлық жасауға мүмкіндік беретін институттар жетіспейтінін күшпен айтады. Мүліктің нашар құжатталуы және меншік құқығының болмауы адамдардың мүлкін кепілге қоюына кедерілді етеді. Мысалы, егер фермер ұрпақтан-ұрпаққа жеткен жерді игерсе, оның пікірінше, ол жердің толыққанды иесі. Бірақ оның меншігінің шекарасын нақты көрсететін құжаттары болмағандықтан, ол осы жерді несие алу үшін кепіл ретінде пайдалана алмайды. Осы қарапайым мысал инвестициялардың (демек, өсудің) тоқтауына себепті түсіндіруге көмектеседі. Кәсіпкерлік рух болғанымен, оны іске асыруға қажетті құралдар жеткіліксіз. Сондықтан, жауап қарапайым: мүлікті ашық құжаттауды қамтамасыз ететін және оны оңай ақшаға айналдыруға мүмкіндік беретін институттар құру керек. Бірақ іс жүзінде бұл оңай болмайды және мемлекеттік бюрократиялық жүйеде ауқымды өзгерістерді талап етеді. Осы ретте, сыртқы көмек жақсы институттарды қалай дамытуға көмектеседі деген мәселе маңызды болып тұр.

Көмек тиімділігі жөніндегі жоғары деңгейдегі форумдар бойынша озық тәжірибе

Париж декларациясы және көмек тиімділігі жөніндегі жоғары деңгейдегі форумдардың (2003-2011) басқа да нәтижелері дамудың жақсы нәтижелерін қамтамасыз ету үшін не істеу керектігі туралы кең пікір білдірді. Оның қағидалары жақсы көмектің басты мақсаттары ретінде қарастырылатын мүмкіндіктерді ашты: даму саясаты мен стратегияларына қатысушы елдердің меншіктігін арттыру, донорлардың үйлестіруін және гармонизациясын күшейту, көмек көрсетудің ашықтығын және донорлар мен қатысушы елдердің өзара жауапкершілігін жақсарту – бұл тек бірнеше мысал ғана. Форумдарды Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) жүргізген жұмысы қолдады, ол Дамуға көмек көрсету комитетінің (ДКК) өзара бағалаулары және басқа да жұмыстары арқылы көмектің неге тиімді болғанын және неге болмағанын зерттеді. Бұл көмек көрсетуді жақсарту үшін бүкіл әлемде қолданылатын ең жақсы тәжірибелер мен қағидалар жиынтығын құруға әкелді.