Кіріспе
Испан тарихшысы (1549–1626 немесе 1625) Антонио де Эррера и Тордесильяс (1549 – 28 наурыз 1626 немесе 27 наурыз 1625) – испан Алтын ғасырының жылнамашысы, тарихшысы және жазушысы, «Historia general de los hechos de los castellanos en las Islas y Tierra Firme del mar Océano que llaman Indias Occidentales» («Кастилиялықтардың Батыс Үндістан деп аталатын теңіз аралдары мен материгіндегі іс-әрекеттерінің жалпы тарихы») атты еңбектің авторы, испан тілінде «Décadas» деп белгілі және Американы жаулау туралы жазылған ең үздік еңбектердің бірі саналады. Херрера Американың ешбір бөлігіне бармаған және онда тұрмаған. Сондықтан оның жұмысы көбінесе болжамға негіделген. Ол Филипп II және Филипп III патшалардың кезінде Кастилия мен Американың бас жылнамашысы болды. Кристобал Перес Пастор оны «Америка тарихшыларының князі» деп атады. Ол өз дәуірінің ең өнімді тарихшысы болып есептеледі, оның еңбектеріне әлемнің жалпы тарихы, Португалия тарихы және Америка сипаттамасы кіреді. Оның шығармаларына итальян және латын тілдерінен испан тіліне жасалған аудармалар, сондай-ақ оның өзінің «Descripción de las Indias Occidentales» («Батыс Үндістанның сипаттамасы») еңбегінің голланд тіліне аудармасы да кіреді. Қазіргі тарихшылар Эррераға көп мән бермейді. Испан тіліндегі анықтамалық әдебиеттерде ол «ресми тарихшы, бейтарап емес, мүмкіндікті пайдаланушы, айлакер, ашкөз, сол кезде жарияланбаған еңбектерді ұрлаған, Американың жергілікті халықтарының өркениетіне қызығушылық танытпаған және осы себепті оны зертпеген» деп сипатталады.
Antonio de Herrera y Tordesillas (1549 – 28 March 1626 or 27 March 1625) was a chronicler, historian, and writer of the Spanish Golden Age, author of Historia general de los hechos de los castellanos en las Islas y Tierra Firme del mar Océano que llaman Indias Occidentales ("General History of the Deeds of the Castilians on the Islands and Mainland of the Ocean Sea Known As the West Indies"), better known in Spanish as Décadas and considered one of the best works written on the conquest of the Americas. It is worth noting that Herrera never visited or lived in any part of the Americas. Therefore his work was largely conjectural. He was Chief Chronicler of Castile and the Americas during the reigns of Philip II and Philip III. Cristóbal Pérez Pastor called him the "prince of the historians of the Americas". He is considered the most prolific historian of his era, and his works also include a general history of the world, a history of Portugal, and a description of the Americas. His output also features translations of works from Italian and Latin into Spanish, and a translation of his own Descripción de las Indias Occidentales ("Description of the West Indies") into Dutch. Herrera is not given much value by modern historians. A standard Spanish reference work describes him as "an official historian, who was not impartial [He was] an opportunist, a schemer, and greedy He plagiarized entire works which were unpublished at the time He had no interest in Native American civilization and therefore never dealt with it."
Өмірбаян
Ол Сеговия провинциясының Куэльяр қаласында Родриго де Тордесильястың (коммунеростардың қолынан қаза тапқан тағы бір Родриго де Тордесильястың ұлы) және Инес де Эррераның ұлы болып дүниеге келді. Ол әкесінің атын атаудың қазіргі испандық дәстүріне қарсылық ретінде анасының тегін әкесінің атынан бұрын қойды. Алғашқы білімін туған қаласындағы [латын] грамматикалық мектепте алды, онда адамдарды тануға және еңбекке қабілеттілігіне ерекше дарыны бар екені байқалды, бұл кейін расталды. Оның білімі (әсіресе латын тілінде) Саламанка университетінде оқуы мүмкін, бірақ Италияда толыққанды дамыды. 1570 жылы ол сол заманғы ең беделді тұлғалардың бірі – ханзада Веспасиано I Гонзаганың қызметіне Италияға сапар шекті. Итальян тілін үйренген сайын латын тіліндегі білімі де артты. 1572 жылы Гонзага Наварраның вице-королі болып тағайындалды. Эррера онымен бірге Памплонаға қоныс аударды. 1575 жылы Гонзага Валенсиядағы ұқсас лауазымға тағайындалғанда, Эррера вице-корольдің сенімін қашан да сақтап, Гонзаганың ең жақын кеңесшісі ретінде корольдік сарайға көшті, король мен сарай алдында оның мәселелерін шешті. Осы жылдары Эррера достарының шеңберін кеңейтіп, ықпалды адамдармен байланыс орнатты, сонымен қатар бірте-бірте шағын қор жинады. Гонзаганың өмірінің соңғы жылдарында ол Эррераны король Филипп II-ге тарих саласындағы білікті адам ретінде таныстырды. Осылайша Эррера мен король арасындағы қарым-қатынас басталды, ол өз мүддесін ойлап, бастаған тарихи еңбектерін (бұрыннан бастаған) маңызды тұлғаларға арнау арқылы нығайды. Корольмен жақсы қарым-қатынас орнату үшін ол итальяндық Джованни Томазо Минадойдың «Historia della guerra fra turchi et persiani» атты еңбегін аударды. Памплонада тұрғанда ол болашақ әйелі Хуана де Эспарса и Артиедамен танысты. Олар 1581 жылы үйленді, бұл одақ оған әлеуметтік жағдайының жоғарылауына мүмкіндік берді, әлі де маңызды капитал немесе мүлік жинамаған болса да, оған жетуге жақын еді. Олардың жалғыз қызы Хуана анасынан үш жыл кейін, 1587 жылы жас кезінде қайтыс болды. Он жыл жесірлікте болғаннан кейін, ол Куэльярдан келген Мария де Торрес Хинестросаға үйленді, ол бір жағынан Хенестроса иелерінің ұрпағы, ал екінші жағынан Леон королі Альфонсо IX-тың заңсыз баласынан тараған. Олардың балалары болмады.
Шежіреші
Бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейінгі жылдары Эррера сарайдағы өзінің беделін нығайтуға, Мадридте жылжымайтын мүлікке инвестиция салуға және, әрине, үздіксіз жазуға берілді, осылайша 1596 жылы Американың бас хроникашысы, ал 1598 жылы Кастилияның бас хроникашысы лауазымын, жақсы жалақымен қамсыздады. 1601 жылы ол сараймен бірге Вальядолидке көшті, онда тарихнамалық жұмысын, сондай-ақ сарайға қатысты және қаржылық мәселелерді шаршамас күйінде жалғастырды. 1607 жылы Мадридке оралып, Пуэрта-дель-Сольдегі үйге қоныстанды және әдеби еңбектеріне толыққанды берілді, онда ол ыңғайлы және сәнді өмір салтын өткізді. Дегенмен, оның қатысқан экономикалық интригалары салдарынан 1609 жылдан 1611 жылға дейін үй қамауында болды. Ол өмірінің соңына дейін тарихнамалық және әдеби қызметін жалғастырды.
Батыс Үндістанның сипаттамасы
Геррераның Америка тарихын зерттеуі 1601 жылы жарық көрген «Дескрипция де лас Индиас» еңбегімен басталды, онда ол түрлі карталар мен ашылатын беттерді қосты. Ол тәуелсіз еңбек ретінде қарастырылғанымен, ол «Декадасына» кіріспе қызметін атқарады, бұл 20-ғасыр жазушыларының жиі еліктейтін үлгісін қалыптастырды: ол географиялық мәселелерді сөздің ең қатаң мағынасында қарастырады, осылайша ол кейін жариялайтын тарихын түсінуге көмектесетін құралға айналады, маңызды орындардың орналасуын және тарихтың оқиғалар орын алған жерін сипаттайды. Колумбтың бірінші саяхатымен басталган дәстүр Геррераның «Дескрипция» еңбегімен аяқталды. Ол бірнеше жылнамалар, теңіз туралы трактаттар және басқа да нұсқаулықтардан, сондай-ақ Мартин Фернандес де Энсисо, Алонсо де Чавес, Алонсо де Санта Круз және Хуан Лопес де Веласко сияқты авторлардың еңбектерінен, кең көлемді картографиядан тұрады. Геррера «Дескрипция» мәтіні мен Америка мен Қашық Шығыстың он төрт картасын жасау үшін осы барлық дереккөздерді пайдаланды. Кейінгі басылымдарда оның «Декадасына» «Дескрипция» қосымша ретінде қоса берілді, бірақ кейде ол жеке жарияланды. Ол 1725 жылы капитан Джон Стивенс тарапынан ағылшын тіліне, сондай-ақ неміс, француз және латын тілдеріне аударылды. Геррера «Дескрипция» үшін төрт негізгі дереккөзді пайдаланды: Хуан Лопес де Веласконың географиялық еңбектері (I, II, III, V және XI, XXVII тараулар); Испания Ұлттық кітапханасының J 15 кодексі (I, III, V және VIII, X); Гонсало Фернандес де Овьедо жазған тарих (VII) және архивтік құжаттар (II, IV, VI, VII, XI, XV, XVIII, XXVII, XXVIII, XXXII).
Онжылдықтар
Эррера ең көп танылғаны – «Үнді мұхитындағы Кастилиялықтардың істерінің толық тарихы», яғни «Декадалар» еңбегі арқылы. Бұл еңбек 1601 және 1615 жылдар аралығында Хуан Фламенко мен Хуан де ла Куэста басып шығарған төрт томдық кітап. Бұл Америка тарихының ең толық жазбасы, және аталымынан көрініп тұрғандай, жұмыс конкистадорлардың бастан өткен оқиғаларын баяндауға бағытталған. Ол табиғи ортаны, бұрын «Сипаттамасында» қамтылғандай, және Бартоломе де лас Касас, Бернардино де Сахагун, Андрес де Олмос және Джеронимо де Мендиета жазған жергілікті әлемді ескермейді, сондықтан бұл заттардың емес, оқиғалардың тарихы. Бұл оқиғаларды түсіну және бағалау мақсатымен жазылмаған, керісінше, негізінен сипаттамалық еңбек, жеке пікірлерді қалдырып, кастильдіктер басты рөлде болған оқиғаларды қайтадан баяндайды. Кітаптың мұқабасындағы суреттер Американың ғибадатханаларына, кациктерге және басқа да ерекшеліктеріне, сондай-ақ испан конкистадорларының портреттеріне сілтеме жасайды, олардың ішінде оның куэльярлық әріптестері Диего Веласкес де Куэльяр, Хуан де Грижальва және капитан Габриэль де Рохас и Кордова да бар. Бұл портреттер ең танымал конкистадорлардың нақты жинағын құрайды, олардың көпшілігі бірегей, бұл оларды ерекше құнды етеді. «Декадалар» әсерге ұшырамаған еңбек деп есептеледі, өйткені автор өзі сипаттаған оқиғаларды бастан өткермеген, оларды оқырманға өзінің лауазымындағы және басқа да білімді адамдардың хроникалары арқылы, сондай-ақ Кастилия Камерасының кітаптарынан және Индия Кеңесінің мұрағатынан алынған барлық ресми құжаттар арқылы жеткізуге тырысқан. Осы еңбек Америка тарихының барлық қолжетімді деректерін пайдаланған алғашқы тарихы болды, сондықтан ол Американың алғашқы толық тарихы саналады. Бұл жұмыс соншалықты зор болғандықтан, Эррерадан кейін ел тарихын жазушы болған Антонио де Солис оны жалғастыруға өзінің күші жетпейтінін сезінді. Педро Фернандес дель Пулгар тағы бір тарихшы осы жұмысты жалғастыруға тырысты, бірақ көп сәттілікке жете алмады. Жақсы ниетпен және табандылықпен жұмыс істегеніне қарамастан, оның қолжазбасы бүгінгі күнге дейін жарияланбаған. «Декадалар» жарық көрген кезде үлкен сәттілікке ие болды және бірнеше жыл ішінде латын, француз, неміс тілдеріне, кейін голланд және ағылшын тілдеріне аударылды. Соңында ол жиырма рет басылып шықты, соңғы басылымы 1991 жылы Мадрид университетінің (Universidad Complutense de Madrid) қолдауымен жарық көрді, бұрынғы басылымын Корольдік Тарих Академиясы (Real Academia de la Historia) алмастырды.
Әлемнің жалпы тарихы
Сонымен қатар, ол Филипп II тұсында жазылған және әрқайсысы кітаптарға, ал әр кітап тарауларға бөлінген үш бөлікке бөлінген Historia general del Mundo атты еңбекті жариялады. Бірінші бөлім 1559 жылдан 1574 жылға дейінгі кезеңді қамтиды (бірақ ол 1554 жылы Филипп II-нің Англия королевасы Мэри I-ге үйленуінен басталады) және 1601 жылы Мадридте, ал 1606 жылы Вальядолиде жарық көрді, одан кейін жақсартылған екінші басылымы шықты. Екінші бөлім 1575 жылдан 1585 жылға дейінгі мерзімді қамтиды және бірінші бөліммен бір уақытта жарық көрді, сондай-ақ кейінірек екінші басылымда да пайда болды. Соңында, үшінші бөлім 1612 жылы Мадридте жарық көрді және 1585 жылдан 1598 жылға дейінгі кезеңді қамтиды, корольдің өлімімен аяқталады. Онда автор "қақтығыстар, көтерілістер, бүлікшілдік және сатқындық, көтерілістер, халықтар арасындағы соғыстар, қалалар мен қамалдарды жаулау, қарақшылық, өрт, бітім шарты, келісімдердің бұзылуы, қырғын, ханзадалардың өлімі және 1554-1598 жылдар аралығындағы басқа да оқиғалар" туралы айтады. Ол тек Испания тарихымен ғана шектелмей, Африка, Азия, Атлант мұхиты мен Жерорта теңізі, Тынық мұхиты және Америка туралы да мәлімет береді.
Қолжазбалар
Оның шамамен он бес қолжазбасы Испанияның Ұлттық кітапханасында сақталған, олардың ішінде «Түріктер тарихы» (Crónica de los Turcos) жобасы, Франция патшайымының қазасына және Франция тарихына арналған эсселер, Португалия тарихы туралы жазбалар, Канар аралдарының заң-құқықтары мен әдет-ғұрыптарына арналған 23 мақала, сондай-ақ түрлі хаттар, мақтаулар мен зерттемелер бар.