Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тангермюнде () – Германияның Саксония-Анхальт жерінің солтүстік-шығысындағы Стендал ауданындағы Эльба өзені жағасында орналасқан тарихи қала.
Tangermünde (; ) is a historic town on the Elbe River in the district of Stendal, in the northeastern part of Saxony Anhalt, Germany.
География
Тангермюнде Солтүстік Германия жазығының тарихи Альтмарк аймағында, Эльбаның сол жағалауынан жоғары мұздық терминалды моренада орналасқан. Қаланың атауы Тангер саласының құйылысынан шыққан. Биіктігі оны су тасқынынан сақтайды. 2010 жылғы 1 қаңтарда күшіне енген әкімшілік реформадан кейін Тангермюнде ауданына бұрынғы Бёльсдорф, Бух, Гроблебен, Хемертен, Лангензальцведель, Мильтерн және Шторкау муниципалитеттері кіреді. Бұл бұрынғы муниципалитеттер енді Тангермюнде қаласының құрамындағы бөлімшелер (ортшафттар) болып табылады.
Tangermünde is situated in the historic Altmark region of the North German Plain, on a glacial terminal moraine, above the left shore of the Elbe. The town's name derives from the mouth (Mündung) of the Tanger tributary. The altitude protects it from floods. Since the administrative restructuring effective January 1, 2010, the area of Tangermünde comprises the former municipalities of Bölsdorf, Buch, Grobleben, Hämerten, Langensalzwedel, Miltern, and Storkau. These former municipalities are now Ortschaften (divisions) of the town Tangermünde.
Тарих
Тангермюнде мың жылдық тарихымен мақтана алады, өйткені 1009 жылы ортағасырлық жылнамашы Мерзебург епискобы Тиетмар жергілікті жазық даладағы қамал туралы айтқан. Бұл қамал, шамасы, 10 ғасырдың басында король Генрих I құрған, және саксондық Марка Геронисіне қосылған полабтық славян жерлерімен шекарада орналасқан. Қаланың алғашқы жазбаша айғағы 1275 жылға дейін сақталған, оны Рутгер фон Блюменталь сияқты фогттар (басқарушылар) басқарған. Ыңғайлы орналасуының арқасында, қала тез арада Эльба өзенімен жүзуші кемелерден баж алынатын орынға айналды, сондай-ақ Бранденбургтың Асканиялық маркграфтарының резиденциясы болды. Маркграф Иоанн II қазынасын шіркеудің астына жасырып, оның құпиясын ағасы Оттонға жебемен жеткізді. 1278 жылы Магдебург азаматтары Оттонды кепілге алғанда, ол қазынаны босану үшін пайдаланды. Аскания әулетінің жойылуынан кейін, қала Люксембург императоры Карл IV-тің сүйікті орындарының біріне айналды. Карл IV 1373 жылы Бранденбург маркграфтығын сатып алып, Тангермюнде қамалын (нем. Burg Tangermünde) Кайзерпфальц ретінде қайта салдырды, оған канониктердің ордені де кірді. 1415 жылдан бастап, қала Гогенцоллерн сайлаушыларының резиденциясы болды, себебі Карлдың ұлы, император Зигмунд, Нюрнберг бурграфы Фридрих VI-ға Бранденбургті берген еді. 15 ғасыр Тангермюнде үшін "Алтын ғасыр" болды, ол Ханза одағының белсенді мүшесі еді. Осы кезеңде қалалық ратуша мен Сент-Стефан шіркеуі сияқты көптеген кірпіш готикалық ғимараттар салынды, және қаланың төңірегінде жақсы сақталған қақпалары бар қала қабырғасы мен қамал кешені бой көтерді. Алайда, 1488 жылы Тангермюнде азаматтары сыраға салық салуға қарсы көтеріліс ұйымдастырғаннан кейін, қала сайлаушы Иоанн Цицеронның құрметін жоғалтты, және резиденция Берлин-Кёльнге көшірілді. 13 қыркүйек 1617 жылы Тангермюнде өрттен дерлік толығымен қирады, оның себебі, жергілікті сотта мұраға таласқан әйелдің кек алу ниетімен жасаған өртке салу болды деген болжам бар. 1619 жылы өртке салушылықта айыпталып, өртеуге берілген оның тарихын Теодор Фонтане "Грете Минде" тарихи романында бейнелеген. Қала жартылай ағаштан салынған үйлермен қайта салынды, бұл оған ерекше көрініс берді. Бірақ 1640 жылы Оттыз жылдық соғыс кезінде швед әскерлері қамалды қиратқаннан кейін, Тангермюнде стратегиялық маңыздылығын жоғалтты. 1699 жылы сайлаушы Фридрих III (1701 жылдан бастап Пруссияның Фридрих I патшасы) қалада әкімшілік ғимарат салдырды. Қазіргі ғимараттар кешені 20 ғасырдың басында қайта жаңартылған. 1826 жылы қалада қант фабрикасы салынды, ол 1910 жылдан бастап танымал Feodora шоколадын өндірді, бүгінде ол Hachez компаниясының бір бөлігі. Тангермюнде маңыздылығының төмендеуіне байланысты, оның тарихи орталығы мен қала қабырғалары түпнұсқалық көрінісінде сақталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тангермюндеге көп зақым келмеді, бірақ 1945 жылдың 12 сәуірінде АҚШ армиясының бөлімдері қалаға және Эльба өзеніндегі стратегиялық көпірге жақындады, бұл қысқа, бірақ қаһарлы шайқасқа әкеп соқты. Неміс әскерлері шегіну кезінде 1933 жылғы теміржол және автомобиль көпірін жарыққышты. Соғыстың соңғы күндері Тангермюнде соғыстың соңғы шайқастарының бірі болды, және неміс 12-ші армиясының және 9-шы армияның қалдықтары АҚШ күштеріне жаппай бас берді. 1945 жылдың 4-7 мамыр аралығында 100 000-ға жуық неміс сарбаздары мен азаматтар көпірдің қираған қалдықтары арқылы жаяу өтіп, Ресей әскерлері Эльбаның шығыс жағалауына жеткенге дейін өтті. Германияның бірігуінен кейін ескі қала біртіндеп қалпына келтірілуде.
Tangermünde can look back at a thousand year long history as already in 1009 the medieval chronicler Bishop Thietmar of Merseburg referred to a local lowland castle, which probably had been erected in the early 10th century during the rule of King Henry the Fowler at the border with the lands of the Polabian Slavs incorporated into the Saxon Marca Geronis. The town itself was first mentioned in a 1275 deed, governed by a succession of vogts (reeves), such as Ruthger von Blumenthal. Due to its favourable location, it soon became a point where tolls were charged on boats sailing along the Elbe River as well as a residence of the Ascanian margraves of Brandenburg. Margrave John II hid his treasure under the parish church, and passed the secret to his brother Otto with the arrow. When the latter was held to ransom by the citizens of Magdeburg in 1278, he used the treasure to pay for his release. Upon the extinction of the Ascanian dynasty, the town was one of the favourite places of the Luxembourg emperor Charles IV, who had purchased the Margraviate of Brandenburg in 1373 and had Tangermünde Castle (German: Burg Tangermünde) rebuilt as a Kaiserpfalz, including a chapter of Canons Regular. From 1415 onwards, it became the residence of the Hohenzollern electors, after the Nuremberg burgrave Frederick VI was enfeoffed with Brandenburg by Charles' son Emperor Sigismund. The 15th century marked the "Golden Age" of Tangermünde, an affluent member of the Hanseatic League, when numerous Brick Gothic buildings including the town hall and St Stephen's parish church arose, surrounded by an almost entirely preserved city wall with well fortified gates and the castle complex. However, after a 1488 revolt of the Tangermünde citizens against an excise tax on beer, the town lost the grace of Elector John Cicero, and the residence was relocated to Berlin Cölln. On 13 September 1617 Tangermünde was almost completely destroyed by a fire, allegedly started as an act of revenge by a townswoman who had vainly sued at the local court for her inheritance. Accused of arson and burned at the stake in 1619, her story was perpetuated by Theodor Fontane's historical novel Grete Minde. The town was rebuilt with a variety of half timbered houses lending it a unique appearance. However, after the castle had been slighted by Swedish troops during the Thirty Years' War in 1640, Tangermünde lost its strategic importance. Elector Frederick III (as Frederick I King in Prussia from 1701 on) had a local administrative building erected in 1699. The present day complex is a reconstruction of the early 20th century. In 1826 a sugar refinery was established as the town's main employer, which from 1910 manufactured the popular Feodora chocolate, today part of the Hachez company. As an effect of Tangermünde's decreasing importance, its historic centre and the city walls were largely preserved in its original appearance. Tangermünde was not hit by severe damage during World War II until elements of the U. S. Army closed on the city and its strategic bridge across the Elbe River on 12 April 1945, triggering a brief but fierce battle, during which the modern (1933) combined rail and highway bridge was blown up by retreating German forces. In the closing days of the war Tangermünde was the scene of one of the last skirmishes of the war and the surrender en masse of the German 12th Army and remnants of the 9th Army to U. S. Forces. Between 4 May and 7 May 1945, as many as 100,000 German soldiers and civilians crossed the rickety ruins of the bridge on foot until Russian forces reached the east bank of the Elbe. Since German reunification the old town has been gradually restored.
Қалалық әкімдік
Тангермюнде қала әкімдігі 1430 жылдары салынған кеш ортағасырлық ғимарат. Неміс тілінде бұл ғимарат Rathaus деп аталады және азаматтық кездесу орталығы ретінде қызмет етеді. Ғимарат қауымның қалалық әкімдігі ретінде діни емес мақсатта жұмыс істейді, бірақ оның сыртқы көрінісі романдық және готикалық элементтердің үйлесімін еске салады. Бұл ғимараттың сыртқы жағында готикалық және романдық құрылымдық элементтер бар (ғимараттың ішкі жағы кеңінен суретке түсірілмеген). Қалалық әкімдіктің ең айқын ерекшеліктері – оның биік қақпалары. Фасадта үш қабатты қақпа бар, олардың бірі орталық қақпадан жоғарыраққа созылады. Бұл қақпалар осы кезеңдегі кірпіш сәулетінің ерекшелігі болып табылады. Әрбір қақпаны жоғары готикалық сәулеттің шағын мұнараларымен әшекейленген, бұл мұнаралар кафедраль соборларының сыртқы жағында кең таралған. Әрбір қақпада үлкен дөңгелек терезе және оның астында екі кішкентай терезе бар, олардың барлығы да өте әсем трассериямен жасалған. Бұл орталық дөңгелек терезелер көптеген готикалық соборлардың батыс фасадындағы әсем роза тәрізді терезелерді еске салады. "Ең кереметі – сегізбұрышты тіреулермен әшекейленген, нишалармен қапталған қақпа, ол осы тіреулердің арасында орналасқан". Бұл ғимаратты 19 ғасырдың соңында жасалған бақылау талдауы, сондықтан терминологиясы қазіргі заманғы сәулеттік терминологиядан өзгеше. Көптеген бірінші қабаттағы терезелер мен есіктер әшекейлі аркалармен безендірілген. Қалалық әкімдіктің ең қызықты ерекшеліктерінің бірі – оның сыртқы жағындағы түстердің қолданылуы. Сыртқы бөліктері мен трабеациясы ақ, ал трассериясы мен декоративтік торлары қою көк түсті. Ғимараттың қалған бөлігі қызыл кірпіштен тұр. Бұл түстер ғимаратты ерекшелейтін ерекше визуалды палитраны құрайды.
The Tangermünde Town Hall is a late medieval building constructed in the 1430s. In German, this building is referred to as Rathaus and serves as a civic meeting center. The building performs a secular purpose, as a town hall for the community, but its exterior is evocative of a mixture of Romanesque and Gothic features. This building contains gothic and Romanesque structural elements that appear on the exterior of the building (the interior of the building has not been widely photographed). Some of the more prominent features of the town hall are its high gables. On the façade are three staggered gables, with one central gable extending above the peak height of the roofline. These gables are a feature of brick architecture during this period. Adorning each gable are miniature spires, evocative of high gothic architecture popularized on cathedral exteriors. Each gable contains one large central circular window with two smaller ones below it, all with highly decorative tracery. These central circular windows are reminiscent of the grandiose rose windows that appear on the west façade of many gothic cathedrals. "The most remarkable feature is the gable end richly decorated with octagon buttresses, having stories of canopied niches—the gable is stepped between these buttresses". This observational analysis of the building dates from late 19th century, therefore its terminology differs from modern architectural jargon. Many of the ground floor windows and doorways are exaggerated with ornamental archivolted brickwork. One of the most intriguing features of the town hall is its use of colour on the exterior. The highlighting and trabeation of the exterior are white and the tracery and decorative grills are dark blue. The rest of the building is composed of red brick. The colours create a very distinctive visual palette that makes the building unique.
Қасиетті Степан шіркеуі
Бұл шіркеу бірнеше кезеңде салынған. 1617 жылғы қалалық өртте толығымен өртенгендіктен, бастапқы құрылысынан ештеңе қалмады. Шіркеуде 1624 жылы жасалған Шерер аспабы бар, ол Еуропадағы үздік 10 аспаптың бірі. Ол толығымен қайта жаңартылды.
This church was built in several stages. Nothing is left of the original construction, because it burned in the town fire of 1617. The church has a Scherer organ built in 1624, one of the top 10 organs in Europe. It has been completely restored.
Тангермюнде ордасы
Ішкі портқа және Эльба өзенінің аңғарына көрінетін қамал 925 жылы салынды және 1373 жылы Киелі Рим императоры Карл IV оны кеңейтті. 1640 жылы өртеніп, 1902 жылы қайта жаңартылды. Оның ең көне құрылысы – 14 ғасырдан бастау алатын Алте Канзлей. Кіреберіс қақпасының үстіндегі мұнара түрме ретінде қолданылған, сондықтан оған Gefängnisturm (Түрме мұнарасы) деген ат қойылған. Екінші мұнара (Kapitelturm) 50 метр биіктікте, 1376 жылдан бері қала мен төңірегінің әсерлі көрінісін ұсынады.
The castle overlooking the inland harbour and the valley of river Elbe was founded around 925 and enlarged by Charles IV, Holy Roman Emperor in 1373. It burnt down in 1640 and was reconstructed in 1902. Its oldest building is Alte Kanzlei dating from the 14th century. The tower above the entrance gate was used as a prison, therefore its name Gefängnisturm (Prison Tower). The other tower (Kapitelturm) measuring 50 metres in height, dates from 1376 and offers an impressive view of the town and its surroundings.
Ортағасырлық қала қабырғасы
Тангермюнде қаласының ескі орталығы 1300 жылдар шамасында салына бастаған, жақсы сақталған қала қабырғасымен қоршалған. Бұл қабырға Эльба өзенінің тасқынынан қаланы қорғағандықтан бірнеше рет жөнделіп, жаңартылды. Неустадтер қақпасы – 1450 жылға дейін салынған әсерлі қақпа, ол 12 ғасырда салынған бұрынғы шіркеудің (St. Nicolaikirche) қарамағында орналасқан. Оның қоңырау мұнарасы 1470 жылға дейін салынған. Вассертор – ортағасырлық қала қабырғасының тағы бір әсерлі қақпасы. Әртүрлі мұнаралар да сақталған. 47 метр биіктіктегі Шроттурм мұнарасы – ең биік мұнара. Тангермюндедегі ең көне қорғаныс мұнарасы болып табылатын Еулентурм мұнарасының (24 метр) негізі шамамен 1300 жылдары қаланды. Ескі қала орталығының оңтүстік-батысындағы шағын көшеде, Шулштрасседе тағы бір бекінілген мұнара сақталған.
The old centre of Tangermünde is surrounded by a well preserved city wall the construction of which was started around 1300. It was repaired and renovated several times as it protected the town against floods of river Elbe. Neustädter Tor is an impressive gate dating from 1450 opposite a former church (St. Nicolaikirche) which was built in the 12th century. Its belltower dates from 1470. Wassertor is another impressive gate of the medieval city wall. Various towers are preserved as well. The Shot tower (Schrotturm) measuring 47 metres in height is the tallest tower. The foundations of Eulenturm Tower (24 metres), the oldest defensive tower of Tangermünde, where laid around 1300. Another fortified tower is preserved in Schulstrasse, a small lane in the southwest of the old town centre.
Көлік
Қаланың солтүстігінде Bundesstraße 188 (B 188) тас жолы орналасқан, ол оны Стендал және Ратенов қалаларымен байланыстырады, сондай-ақ А 2 автобаны арқылы Берлин және Ганновер қалаларына саяхаттауға мүмкіндік береді. Эльба өзені 2001 жылы салынған жаңа көпірмен кесіп өтіледі. Алғашқы көпір 1933 жылы салынып, 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы күндерінде жарылған. Ол кезде Эльба өзені ресейлік және батыс әскерлерінің оккупациялық аймақтарының арасындағы шекара болып табылды: мыңдаған босқындар мен неміс әскерлері Ресей бақылауынан қашу үшін қираған көпірге шығып, жаяу өзеннен өтті, осы сәттерді одақтас операторлар суретке түсірді. Біраз уақыттан кейін уақытша көпір салынды, ол 2001 жылға дейін пайдаланылды. Қаланы Стендалмен байланыстыратын теміржол желісі де бар. Алғашқы желі 1886 жылы ашылды.
North of the town lies the Bundesstraße 188 (B 188) which connects it to Stendal and Rathenow, as well as, via the Autobahn A 2, to Berlin and Hanover. The river Elbe is crossed over a new bridge built in 2001. The first road bridge was opened for the traffic in 1933 and blown up in the last days of the Second World War, 1945. The Elbe River was then the frontier between the Russian and Western armies' zones of occupation: thousands of refugees and German soldiers crossed the river on foot, climbing on the wrecked bridge, to escape from Russian control, photographed by Allied cameramen. Shortly afterwards, a temporary bridge was constructed, which served until 2001. There is a railway line which connects the town with Stendal. The first line was opened in 1886.