Түнне Вяльдо Келам – эстон саяхатшысы, Еуропалық парламент мүшесі. Тарихшы, Pro Patria және Res Publica Union мүшесі. Өмірбаяны мен қызметі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эстон саясаткері
Estonian politician
Тунне Велдо Келам (10 шілде 1936 жылы туған) – эстондық саясаткер және Эстониядан Еуропалық парламенттің бұрынғы депутаты. Ол Еуропалық халықтық партиясының құрамындағы Pro Patria және Res Publica одағының мүшесі.
Tunne Väldo Kelam (born 10 July 1936) is an Estonian politician and former Member of the European Parliament (MEP) from Estonia. He is a member of the Pro Patria and Res Publica Union, part of the European People's Party.
Ерте өмір және білім
1954 жылы Таллин 2-ші орта мектебін бітіргеннен кейін, Тарту университетінде тарих мамандығын оқыды (1954–1959). 1959–1965 жылдары Тартудағы Мемлекеттік орталық мұрағатта аға ғылыми қызметкер, ал 1965–1975 жылдары Таллиндегі Эстон Совет энциклопедиясының аға ғылыми редакторы болып жұмыс істеді. 1959 жылдан 1970 жылға дейін "Ғылым" қоғамының мүшесі ретінде Келам халықаралық қатынастар тақырыбында лекция оқыды және мақалалар жазды.
After graduating from Tallinn 2. Secondary School in 1954 he studied history in the University of Tartu (1954–1959). He was a senior researcher in the State Central Archives in Tartu (1959–1965) and a senior scientific editor of the Estonian Soviet Encyclopaedia in Tallinn (1965–1975). From 1959 till 1970, as a member of the "Science" society, Kelam was also part time lecturer and columnist on international relations.
Кеңес оккупациясына қарсылық көрсету
1972 жылы ол екі үзіліс азаматтық топтың атынан БҰҰ-ға меморандум дайындады, онда БҰҰ-ның кеңестік оккупациялық күштерін шығарып жіберуге және еркін сайлау өткізуге көмектесуі сұралды. Елден жасырын шығарылған меморандум Батыста қызығушылық оятып, бірақ ішкі жерде КГБ-ның қуғын-сүргін толқынына әкеп соқты. Келам тұтқындалудан қиындықпен құтылды, бірақ энциклопедиядағы жұмысынан айырылып, барлық қоғамдық қызметі тоқтатылды. Ол келесі он екі жыл бойы КГБ-ның қатаң бақылауында өмір сүрді, бірақ жартылай құпия жұмыс істей келе, ресми емес оппозициялық топтарды ұйымдастырып, Кеңес оккупациясы астындағы Эстониядағы адам құқықтарының бұзылуы туралы ақпаратты Батысқа жеткізді. 1979 жылдан 1987 жылға дейін Келам мемлекеттік құс шаруашылығында түнгі сменада жұмыс істеді.
In 1972 he prepared a memorandum to the UN on behalf of two underground citizens' groups, which asked for the UN assistance to evacuate the Soviet occupation forces and organize free elections. Smuggled out of the country, the memorandum caused lively interest in the West but resulted also in the wave of KGB repressions at home. Kelam narrowly escaped arrest but lost his job in the Encyclopaedia and all his public activities were suppressed. He stayed for the next dozen years under strict KGB surveillance but continued to operate half underground, organizing unofficial opposition groups and passing to the West information about human rights violations in the Soviet occupied Estonia. From 1979 till 1987 Kelam was employed as a night shift worker on a state poultry farm.
Саяси қызмет
1980 жылдардың соңына қарай ол эстон қоғамында тәуелсіздікті қайта орнатудың басты жақтаушыларының біріне айналды. 1988 жылдың тамызында Келам Эстония Ұлттық Тәуелсіздік Партиясының (ЭНТП, Eesti Rahvusliku Sõltumatuse Partei) негізін қалаушы мүшесі болды – Кеңес Одағы аумағындағы алғашқы коммунистік емес саяси партия. 1989 жылы ол Эстония азаматтар комитеттері қозғалысының жетекшілерінің бірі болып көзге түсті – тәуелсіз ұлттық мемлекетті қайта орнатуды қолдаған ауқымды азаматтық бастама. 1990 жылдың ақпанында Келам Эстония Конгресіне сайланды – Эстония Республикасының құқықтық үзіліссіздігі негізінде толыққанды тәуелсіз мемлекеттік құрылымға ұмтылған Эстония азаматтарының өкілдік органы, бұл өту кезеңінің өкілдік органы болды. 1990 жылдан 1992 жылға дейін Келам Эстония Конгресінің атқару органы – Эстон комитетінің төрағасы қызметін атқарды. 1991 жылдың тамызында ол Кеңес Эстониясының Жоғарғы Кеңесімен Эстония мемлекеттілігін қайта орнату принциптері бойынша ұлттық келісімге қол жеткізуде маңызды рөл атқарды. Келам Конституциялық Ассамблеяның (1991–1992) мүшесі болды және 1992 жылы алғашқы конституциялық парламент – Рийгикогуға сайланды, онда ол 2004 жылға дейін жұмыс істеді. Ол Рийгикогу вице-спикері (1992–2003) және Еуропалық істер комитетінің төрағасы (1997–2003) болды. Консервативті Эстония Ұлттық Тәуелсіздік Партиясының соңғы төрағасы (1993–1995) ретінде Келам өз партиясын Ұлттық коалиция партиясы Pro Patria (1995) мен біріктірді, нәтижесінде оңшыл Pro Patria одағы құрылды. Ол Март Лаардан кейін оның төрағасы болды (2002–2005). 2002–2003 жылдары ол Еуропаның болашағы жөніндегі конвенцияда Рийгикогуды өкілдік етті. Ол 2004, 2009 және 2014 жылдары Еуропалық Парламентке сайланды. Сонымен қатар ол Адам құқықтары институтының (1997 жылдан бері) мүшесі, Таллиндегі оккупация мұражайын салған Кистлер Ритсо қорының (1998 жылдан бері) басқарма мүшесі және Эстония скауттар қауымдастығының бас ақсақалы (1996–2007) болды. Келам Еуропалық сана және коммунизм туралы Прага декларациясына (2008) қол қойғандардың бірі және Еуропалық Парламенттің «Еуропалық сана және тоталитаризм» (2009) қарарының бастамашыларының бірі. Ол сондай-ақ «Еуропаның қайта бірігуі» (2009) кітабының жарық көруіне бастамашы болды, онда он посткоммунистік Еуропалық Одақ мүше мемлекеттерінің 20 ғасырлық тәжірибесі баяндалған.
By the end of the 1980s he had become one of the leading advocates for restoration of independence in Estonian society. In August 1988 Kelam became a founding member of the Estonian National Independence Party (ERSP, Eesti Rahvusliku Sõltumatuse Partei), the first non Communist political party on the territory of the Soviet Union. In 1989 he emerged as one of the leaders of the Estonian Citizens' Committees Movement a massive citizens' initiative in support of restoration of the independent nation state. In February 1990 Kelam was elected to the Congress of Estonia a transition time representative body of Estonian citizens, which aspired for full fledged independent statehood on the basis of the legal continuity of the Republic of Estonia. From 1990 to 1992 Kelam served as chairman of the Estonian Committee, an executive body of the Congress of Estonia. In August 1991 he was instrumental in achieving a national understanding with the Soviet Estonia's Supreme Council on the principles of restoring Estonian statehood. Kelam was member of the Constitutional Assembly (1991–1992) and was elected to the first constitutional parliament, the Riigikogu, in 1992, where he served until 2004. He was a Vice Speaker of Riigikogu (1992–2003) and chairman of the European Affairs Committee (1997–2003). As the last chairman of the conservative Estonian National Independence Party (1993–1995), Kelam led his party into merger with the National Coalition Party Pro Patria (1995), which resulted in creation of the centre right Pro Patria Union. He succeeded Mart Laar as its chairman (2002–2005). In 2002–2003 he represented the Riigikogu in the Convention on the Future of Europe. He was elected to the membership of the European Parliament in 2004, in 2009 and in 2014. He is also a board member of the Human Rights Institute (since 1997), the Kistler Ritso Foundation (since 1998) which built the Museum of Occupations in Tallinn and was chief elder of the Estonian Scouting Association (1996–2007). Kelam is a founding signatory of the Prague Declaration on European Conscience and Communism. (2008) and is one of the initiators of the European Parliament's resolution on European Conscience and Totalitarianism (2009). He also initiated the publication of the book "Reunification of Europe" (2009) which presents the 20th century experiences of ten post Communist EU member states.
Жасалған әшекейлер
Тунне Келам Эстонияның 1-ші дәрежелі Елтаңба орденімен (2005), Францияның Ұлттық Сенім орденінің Үлкен офицерімен (2001), Роберт Шуман медалімен және құрметті дипломмен (2006) марапатталған. Ол тәуелсіздікті қайта орнатуға қосқан еңбегі үшін Балтық Парламенттік Ассамблеясының дипломымен және Құрмет шапанымен (1999), Rotary International Пауль Харрис сыйлығымен (1990) және тағы да басқаларымен марапатталған. Мэриленд штатының құрметті азаматы (1991).
Tunne Kelam has been decorated with the Estonian Order of the Coat of Arms, 1st class (2005), with the French Grand Officier de l'Ordre National du Merité (2001), with Robert Schuman medal and honorary diploma (2006), with the Baltic Parliamentary Assembly's Diploma and the Sash of Honour for the outstanding contribution to the restoration of independence (1999), with Rotary International Paul Harris award (1990) etc. He is honorary citizen of the State of Maryland (1991).
Жеке өмір
Тунне Келам Мари Энн Келамға үйленген, ол саясаткер және Сыртқы істер министрлігінің (Эстония) бұрынғы баспасөз хатшысы. Оның бұрынғы некеден қызы бар. Тунне Келамның інісі – композитор Күлдар Синк. Тунне Келам екі кітаптың авторы.
Tunne Kelam is married to Mari Ann Kelam, a politician and former press spokesman of the Ministry of Foreign Affairs (Estonia). He has a daughter from a previous marriage. Tunne Kelam's brother was composer Kuldar Sink. Tunne Kelam has also written two books.