Кіріспе

Аристой — американдық жазушы Уолтер Джон Уильямстың 1992 жылғы ғылыми-фантастикалық романы.

Шолу

Роман сипаттайды Логархияны, галактиканың жартысына тараған, технологиялық жағынан дамыған адам қоғамын. Ол әлеуметтік сыныптардың қатаң иерархиясын қамтиды, ол емтихан нәтижелеріне негізделген. Жоғары сынып, "Аристои", нанотехнологияны басқарудың толық жауапкершілігіне ие. Аристои (және кейбіреулер) өз саналарын даймонға, немесе "шектелген тұлғаларға" бөле алады, олардың барлығы Аристоның негізгі "өзінің" еркімен басқарылатын тәуелсіз саналық бірліктер ретінде жұмыс істей алады. Негізгі тұлғаны өз даймондарымен байланыстыру және олардың арасында ұйым мен бақылау орнату үшін бірнеше рәсімдер бар. Имплантталған ми-компьютер интерфейсі арқылы виртуалды шындықта, бұл тұлғалар тіпті жеке тұлғалар ретінде де көрініс таба алады. Даймондар денеді пайдаланбай-ақ әртүрлі жобалар бойынша тәуелсіз жұмыс істей алады, сондықтан бір адамның істейтініне қарағанда әлдеқайда көп нәрсені аз уақытта орындауға болады. Даймондары бар адамдар ақылдан безген емес, керісінше, өз санасын толыққанды түсінген деп есептеледі және оларға құрмет көрсетіледі. Уильямс кейде мәтінді екі бағанға бөледі, кейіпкерлердің бірнеше даймонмен және/немесе сыртқы тұлғалармен бір уақытта өзара әрекеттесуін көрсетеді (мысалы, бір жақта кештің оқиғалары, екінші жақта Габриэльдің даймондары пікір алмасады). Мәтіннің электрондық нұсқаларында екі бағанды формат түсініктілік үшін жойылды, жаңа автордың түсіндірмесінде айтылғандай. Виртуалды шындық "онейрохронон" деп аталады, грек тілінен аударғанда "арман уақыты" деген мағына береді. "Гиперлогос" барлық адамзат білімін Жердің және басқа планеталардың серіктерінде орналасқан алып серверлерде сақтайды. Интерфейс құрылғысы – бала кезінде миға имплантталған кішкентай "рено" импланты, бұл Уильямстың ертерек киберпанк романдары "Hardwired" және "Solip: System" романдарына сілтеме жасайды, онда жақын болашақтағы Жер туралы әңгіме кетеді. Логархияның болашағында түпнұсқа Жер Индонезияда пайда болған "Матаглап Нано" апатынан жойылды (аты осыдан шыққан, индонезия тілінде "сарқырама" дегенді білдіреді). Екінші Жер құрылды, ал Логархия трагедияға жауап ретінде құрылды. Логархия Платонның кейбір идеяларын еске салады. Нанотехнологияны дамытуға және пайдалануға рұқсат етілген жалғыз адамдар – Аристои, адамзаттың сөзсіз билеушілері, үкімет пен құдайлардың арасындағы шекте. Әр Аристо бір немесе бірнеше планетаны қамтитын доменді басқарады, онда өз ережелерін енгізеді және Аристои жекелігіне сәйкес өзгертеді. Мысалы, егер Аристо сәулет өнеріне қызығушылық танытса, оның домені білім беру жүйесі мен ғимараттардың құрылысы арқылы оны көрсетеді. Логархияның бақылауындағы әлемдерде қарапайым адамдар ("Демос") салыстырмалы түрде жайлы өмір сүреді. Барлық қауіпті аурулар жойылды, ал жарақаттар толыққанды жазылады. Аристоидың басты жауапкершілігі – өз планеталарындағы адамдардың денсаулығының жақсы болуын және олардың толыққанды әлеуетін іске асыруын қамтамасыз ету (тиісті емтиханды тапсырса, Аристои болу мүмкіндігі де бар). Аристои өздерінің қол астындағыларымен жеке қарым-қатынаста болады, көбінесе кеңес беру және қолдау көрсету үшін. Логархияның бақылауындағы қоғам әлеуметтік сыныптардың қатаң иерархиясы бойынша жұмыс істейді. Адамның орны емтихан нәтижелеріне сәйкес анықталады (Императорлық Қытайдағыдай), сондықтан әркімнің өзі таңдаған саласында алға жылжуға мүмкіндігі бар. Логархияда балалар кішкентай кезінен бастап, негізін қалаушы капитан Юаньның қағидаларына үйретіледі, бұл ушу, психофизиология, суық оқу және оперативтік шарттаудың үйлесімі. Мысалы, олар белгілі бір мудраларға немесе қол сигналдарына нақты эмоциялық және физикалық реакциялармен жауап беруге шартталған. Шебер осы позалар мен сигналдарды басқаларды олардың білмеуімен манипуляциялау үшін пайдалана алады. Миға бала кезінде имплантталған микробөлшекті жеке компьютер, "рено" арқылы адамдар барлық нәрсе туралы шексіз ақпаратқа қол жеткізе алады. Тек "Аристои мөрі" арқылы қорғалған ақпарат ғана шектеулі. Гомосексуализм қабылданады, және бір жынысты жұбайлар балалы бола алады. Романның басында кейіпкер Габриэль өзінің сүйіктісі Маркусты жүкті ету үшін "кішкентай" операция жасайды. Транссексуалдар және әйел ретінде жүктілікті сезінгісі келетін ерлер бірнеше ай ішінде физикалық жынысты өзгертетін "нанологиялық" пакетке ие бола алады. Демос немесе қарапайым адамдар өздерінің домен басшыларын құдайлар сияқты құрметтейді. Габриэльдің анасы (Габриэльдің тілегіне қарсы) Габриэльге табынуға арналған шіркеу басқарады. Аристои мен Демос арасында терапонттар класы бар (классикалық грек тілінен "терапон" сөзінен, түрлі мағыналарда қолданылады: күзетші, көмекші, серік немесе шайқастағы серік), олар Аристоидың директиваларын орындайтын басқарушылар класы болып табылады. Терапонттардың бірнеше деңгейі бар, және жоғары деңгейдегілер Аристои дәрежесіне көтерілу үшін емтихан тапсыруға рұқсат алады.

Сюжет

Габриэль, кіші Аристос, әрқайсысының жеке тұлғасы мен қызығушылығы бар бірнеше даимонның көмегімен көркемдік істі жүзеге асыратын қоғамдарды қамтитын планеталар тобын басқарады. Ол бір уақытта екі әйелмен жыныстық қатынаста болады - біреуі нақты, біреуі бір уақытта. Ол жайбарақат, құрып өмір сүреді. Аристотаның үлкені Крессида Габриелге жақын маңдағы күн жүйесінде бірдеңе болып жатқанын ескертеді. Астрономиялық зерттеулер ешқандай планета жоқ деп айтқан аймақта қосымша планеталар бар сияқты. Крессида көбірек түсіндіре алмай өлтіріледі, бірақ Габриэль Сайтоның, Аристостың, оның доминионы құпия күн жүйесінің ең жақын екенін, оны белгілі бір құпия мақсат үшін пайдаланатынын күдіктенді. Габриэль өзінің кеңесшілерімен бірге құпия күн жүйесіне құпия сапарға аттанады. Олар сол жерге жеткенде, қорқынышты шындықты біледі: планеталарда тіршілік бар, адам өмірі. Ең озық планетада Ренасанс дәуіріндегі Еуропаға ұқсас табиғаты мен технологиялық дамуы бар қоғам бар. Бұл жердегі адамдар Аристостың басшылығы мен бақылауынсыз қалды, олар үнемі соғыс пен кедейшілікке ұшырап, заманауи технологиямен оңай емделетін аурулардан зардап шегуде. Біреу, әрине Сайто, адам өмірін осы жерде пайда етіп, оны белгісіз себептермен мәңгілік азапқа ұшыратты. Өздері көрген азаптан қорқып, Габриэль және оның кейбір серіктері планетаға барып, оны зерттеуге барады. Олар алыс елден келген қонақ ретінде танысып, Сайто деп санайтын жергілікті биді таниды және қарсыласуды ұйымдастырады. Олар Сайтоны өлтіру мүмкіндігін күтіп отырғанда, планетаның орбитасында жүрген ғарыш кемесінің жойылғандығын көреді. Олардың өлтіру әрекеті, асыл адам шын мәнінде жасанды тіршілік формасы екенін түсінгенде, сәтсіз аяқталады. Ғабірейіл мен оның серіктері тұтқындалып, түрмеге қамалады. Осы кезде Габриэль шындыққа тап болады: осы қорқынышты эксперименттің артында тұрған Саито емес, қазіргі галактикалық өркениеттің сәулетшісі, көптен бері өлі деп саналған капитан Юань. Юань жаңа өмірді құрудың себептерін түсіндіреді: Логархияның галактикалық қоғамы қатал және ақымақ болып кетті. Қауіп-қатерден қорғалған халық жетілуін тоқтатып, Аристоидің құлына айналды. Ол осы жаңа Күн жүйесін және оның ішіндегі тіршілікті адамзатқа жаңа бастама беру үшін және Логархияның шектеулерінен азат қоғам құру үшін жаратты. Юань, Сайто және Женлинг, Габриэль оны одақтас деп санаған, тіпті сүйіктісі ретінде қабылдаған аристократ, Габриэльдің миын жуу бағдарламасын бастайды, ақырында оның еркіне қарсы шығып, оны жобаға қатысты кішігірім міндеттерге көмектесуге сендіреді. Олардың жоспары, Габриэльдің бұрын жасырын суб-жеке тұлғасы, ол "Голос" деп атаған кезде, оның компьютерлік артықшылықтарын қашу үшін пайдаланған кезде бұзылады. Габриэль Сайтоны жеңіп, достарымен бірге қашып құтылуға тырысады. Ол Логархияның қалған мүшелеріне болған оқиға туралы хабарлайды және оларды соғыс аяғына жинап алады. Логархияның күштері жаңа күн жүйесіне гуманитарлық көмек көрсету үшін келіп, қоғамдарды галактикалық қоғамға біріктіре бастайды. Юаньның құпиясы ашылған кезде, ол Логархияның арқауы болып табылатын тексеру процесін бұзғаны, оған көмектесе алады деп сенген адамдарды Аристоиға көтеріп, басқаларды артқа қалдырғаны анықталды. Капитан Юань өзі белгісіз жаққа қашып кетті. Габриэль оны іздеп тауып, сотқа беруді өмірінің мақсаты етіп қойды. Ол солай істегенде, қазір тұтқындалған Женлинг оны ескертеді, бұл Юаньның галактикалық статус-квоны шайқалту жоспарын орындауға ғана мүмкіндік береді.