Өмір туралы жазба: Әулие Иоанн Павел II-нің нұсқауы

Кіріспе

1995 жылғы папа Иоанн Павел II-нің өмірдің қасиеттілігі туралы энциклопедиясы. Evangelium vitae ағылшын тіліне «Өмір туралы жақсы жаңалық» деп аударылған бұл папалық энциклопедия 1995 жылғы 25 наурызда (сол жылғы Жариялану мерекесінде) папа Иоанн Павел II жариялаған. Бұл құжат католик шіркеуінің адам өмірінің қасиеттілігі және кісі өлтіру, аборт, эвтаназия және өлім жазасы сияқты осымен байланысты мәселелер туралы ілімін толыққанды баяндайды, сондай-ақ шіркеудің бұл мәселелердегі позициясының бұрынғы шіркеу ілімдерімен үлкен дәрежеде сәйкес келетінін қуаттайды.

Өлтіру

Иоанн Павел II "адамның барлық күнәсіз өмірін, әсіресе оның басталуы мен аяқталуында тікелей жою" туралы "жеке сананың және қоғамның күрт әлсіреуіне" қайғырды. Ол былай деп мәлімдеді:

Сондықтан, Мәсіх Петрге және оның ізбасарларына берген билігімен, сондай-ақ Католик шіркеуінің епископтарымен бірлікте, мен күнәсіз адамды тікелей және ерікті түрде өлтірудің әрқашан өте жамандық екенін растаймын. Бұл доктрина, адам ақылының нұрында өз жүрегінде табатын жазба емес заңға (Римдіктерге 2:14-15) негізделген, Киелі кітаптармен бекітілген, шіркеу дәстүрімен жеткізілген және жалпы және әмбебап Оқытушылықпен үйретілген. Иоанн Павел II-ге жасалған қастандықтар туралы еске салынбаса да, ол 1981 және 1982 жылдары жасалған қастандықтарды, сондай-ақ 1995 жылы Филиппинде өткен Жастар күніне сапары алдында ашылған Боджинка қастандық жоспарын білген күйде Evangelium vitae-ны жазған болар еді.

Аборт

Өмірге қарсы жасалатын барлық қылмыстардың ішінде, қасақана түсік жасау ерекше ауыр және өкінішті сипаттамаларымен ерекшеленеді. Екінші Ватикан соборы қасақана түсік жасауды, нәресте өлтірумен бірге, "айтылмастан кеткен қылмыс" деп анықтады. Evangelium vitae "қасақана түсік жасау туралы шешім ана үшін көбінесе қайғылы және ауыр болады" деген пікірді қабылдады, бірақ бұл "бір қарағанда әділ адамды қасақана өлтіруді ешқашан ақтамайды". Баланың әкесінен, туыс-туғандарынан, достарынан, дәрігерлер мен медбикелерден жүкті әйелге қысым көрсету мүмкіндігі де мойындалды. Иоанн Павел II Киелі кітап мәтіндерінің "қасақана түсік жасау мәселесіне ешқашан тікелей қатыспағанын, сондықтан оны тікелей және нақты айыптамағанын" атап өтті, бірақ олар "ананың жатырындағы адамға деген құрметтің жоғары деңгейін" көрсеткендіктен, "өлтірмеу керек" деген бұйрық туылмаған балаға да қатыстырылуы логикалық салдар екендігі айтылды. Ол, христиан дәстүрі "бастапқыдан бүгінгі күнге дейін қасақана түсік жасауды әсіресе ауыр моральдық бұзылыс ретінде сипаттауда айқын және бірауыздан келісімде болды" деді. Осы "Шіркеудің ілімдері мен тәртіптік дәстүріндегі бірауыздан келісімге" байланысты, Папа Павел VI абортқа қатысты осы дәстүрдің "өзгермейтін және өзгермейтін" екенін жариялай алды. Иоанн Павел II былай мәлімдеді: Сондықтан, Мәсіх Петірге және оның ізбасарларына берген билігімен, түрлі жағдайларда қасақана түсік жасауды айыптаған және жоғарыда аталған кеңесте, әлемге тарап кеткеніне қарамастан, осы ілімге қатысты бірауыздан келісімді көрсеткен епископтармен бірлесе отырып, мен тікелей қасақана түсік жасауды, яғни мақсат немесе құрал ретінде жасалған қасақана түсік жасауды әрқашан ауыр моральдық бұзылу деп жариялаймын, өйткені бұл кінәсіз адамды қасақана өлтіру болып табылады. Бұл ілім табиғи заңға және Құдайдың жазба Сөзіне негізделген, Шіркеудің дәстүрімен беріліп, жалпы және әмбебап Оқытушылықпен үйретіледі.

Ұрыққа қарсы және стерилизация

Иоанн Павел II католик шіркеуіне қатысты айыптауды қарастырды: шіркеу «әдетте абортты қолдайды, себебі ол контрацепцияның моральдық заңсыздығын дәйекті түрде уағыздауды жалғастырады». Бұл сыншылар сондай-ақ «контрацепция, егер қауіпсіз және барлығына қолжетімді болса, абортқа қарсы ең тиімді құрал» екенін мәлімдеді. Ол «контрацепциялық сана» мен жауапкершілікті ата-аналыққа қатысты екі түрлі нәрсе екенін, ал «күтілмеген бала туған кезде, аборт жасауға ұмтылу ықтималдығын күшейтетінін» айтты. Иоанн Павел II сонымен қатар «абортты қолдайтын мәдениет, дәл контрацепция туралы шіркеудің ұстанымдары қабылданбаған жерлерде күшті болады» деп атап өтті және көп жағдайда контрацепциялық тәжірибелер «сексуалдық мәселелерде жауапкершілікті қабылдағысы келмейтін гедонистік көзқарастарға негізделген және [ ] жеке бастың еркіндігін ұрпақ тудыруға кедергі ретінде қарастыратын өзімшілдік ұғымын білдіреді» екенін көрсетті. Сонымен қатар, ол контрацепция, стерилизация және абортты адамдар санының өсуін бақылау саясатын сынағанда бірнеше рет байланыстырды. Контрацепция, стерилизация және аборт кейбір жағдайларда туу көрсеткішінің күрт төмендеуіне себеп болуы мүмкін. «Демографиялық жарылыс» болған жағдайларда да өмірге қарсы осындай әдістер мен шабуылдарды қолдануға құмар болу қиын емес. Ежелгі Мысыр перғауыны Израиль балаларының көбеюінен қорқып, оларды түрлі қысымға ұшыратты және еврей әйелдерінен туған әр ер баланың өлтірілуін бұйырды (Шығу кітабы 1:7-22). Бүгінде жер бетіндегі билік иелерінің көптегені де осылай әрекет етеді. АҚШ үкіметі 1970 жылдан бері халықты бақылауды сыртқы саясатының бір бөлігі ретінде жүзеге асырып келеді, бұл 1989 жылы құпиясы ашылған Ұлттық қауіпсіздік зерттеуінің 200-ші меморандумынан кейін басталды. Соған қарасты, Иоанн Павел II үкіметтер мен халықаралық ұйымдар «ерлі-зайыптыларға бала тудыру туралы шешімдерін толық еркіндікпен және шынайы жауапкершілікпен қабылдауға мүмкіндік беретін экономикалық, әлеуметтік, денсаулық сақтау және мәдени жағдайларды жасауға ұмтылуы керек» деп ұсынды. Ол сондай-ақ, «барлық адам жаратылыстың игіліктерін тең бөліп алуы үшін, жақсырақ мүмкіндіктер мен байлықты әділ бөлуді» қамтамасыз ету үшін жаһандық күш-жігер жұмсалуы керек екенін айтты.

John Paul II addressed the accusation that the Catholic Church was "actually promoting abortion, because she obstinately continues to teach the moral unlawfulness of contraception" – this critique also asserted that "contraception, if made safe and available to all, is the most effective remedy against abortion." In his response, he maintained that a "contraceptive mentality" was very different from responsible parenthood; indeed, it would "strengthen this temptation [to proceed with an abortion] when an unwanted life is conceived." John Paul II also noted that a "pro abortion culture is especially strong precisely where the Church's teaching on contraception is rejected" and suggested that, in many instances, contraceptive practices were "rooted in a hedonistic mentality unwilling to accept responsibility in matters of sexuality, and [ ] imply a self centered concept of freedom, which regards procreation as an obstacle to personal fulfilment." Furthermore, he linked contraception, sterilization and abortion together in several references in his own critique of human population planning policies. Contraception, sterilization and abortion are certainly part of the reason why in some cases there is a sharp decline in the birthrate. It is not difficult to be tempted to use the same methods and attacks against life also where there is a situation of "demographic explosion". The Pharaoh of old, haunted by the presence and increase of the children of Israel, submitted them to every kind of oppression and ordered that every male child born of the Hebrew women was to be killed (cf. Ex 1:7 22). Today not a few of the powerful of the earth act in the same way. The US Government had been pursuing population control as part of its foreign policy since the 1970s, following National Security Study Memorandum 200 which was declassified in 1989. As an alternative, John Paul II proposed that governments and international agencies should "strive to create economic, social, public health and cultural conditions which will enable married couples to make their choices about procreation in full freedom and with genuine responsibility." This, he contended, should be followed by global efforts to ensure "greater opportunities and a fairer distribution of wealth so that everyone can share equitably in the goods of creation."

Евтаназия

Менің алдыңғыларымның ұстанымдарымен үйлесімде және Католик шіркеуінің епископтарымен бірлікте, эвтаназияның Құдай заңын ауыр бұзу екенін растаймын, себебі ол адамның қасақана және моральдық тұрғыдан қабылдауға болмайтын өлтірілуі. Иоанн Павел II қоғамдағы басымдылықтың «өмірді тек қана қуаныш пен денсаулық әкелетін жағдайда бағалауға» бейімделгенін айтты, онда азап шегу «төзе алмас қайғылы жағдай болып көрінеді, одан кез келген бағамен құтылу керек». Сондықтан, секулярлық сана өлімді «құқықтық босатылу» ретінде қарастырады, егер өмір «ауырсынуға толы және одан да үлкен азапқа сөзсіз бағынышты» деп есептелсе. Ол эвтаназияның «жақыннан қарағанда логикалық та, адамгершілік те емес екені көрінеді» деп ескертті және оны қазіргі қоғамдағы «тиімділікке артық көңіл бөлумен» байланыстырды, онда қартайған және мүмкіндігі шектеулі адамдардың саны «көтере алмайтын және ауыр жүк» болып саналады. Ол осы адамдардың «көбінесе отбасылары мен қоғамнан оқшауланғанын» қосты. Эвтаназия – «өзінен және ниетінен өлімге әкелетін, барлық азапты жою мақсатындағы әрекет немесе әрекетсіздік» деп анықталды – өмір соңындағы медициналық емдеуден бас тарту шешімдерінен ажыратылды, бұл емдеу «күтілетін нәтижелерге пропорционалды емес» немесе ол «науқасқа және оның отбасына шамадан тыс ауыртпалық салса»; ол соңғысының «өлімнің анық жақын және болдырмас» кездегі адам жағдайына қанағаттанғанын көрсетеді. Паллиативтік күтім қазіргі медицинаның аурудың соңғы сатыларындағы азапты жеңілдету және науқастың «оның қиындықтарында қолдауға және сүйемелдеуге» қамтамасыз ету үшін маңызды бөлігі ретінде жоғары бағаланды. Ол Папа Пий XII-нің ілімін қайталады, ауырсынуды баңгизаттармен жеңілдетуге болады, «егер оның салдары сананың төмендеуі мен өмірдің қысқаруы болса да», егер осы емді қолдануға негізді себеп болса. Иоанн Павел II 2005 жылдың 2 сәуірінде 84 жасында қайтыс болды және Ватикан қаласындағы резиденциясында қайтыс болғанға дейін паллиативтік күтім алды.

in harmony with the Magisterium of my Predecessors and in communion with the Bishops of the Catholic Church, I confirm that euthanasia is a grave violation of the law of God, since it is the deliberate and morally unacceptable killing of a human person. John Paul II suggested that when the prevailing tendency in society is "to value life only to the extent that it brings pleasure and well being, suffering seems like an unbearable setback, something from which one must be freed at all costs." The secular mind therefore views death as "rightful liberation" once life is held to be no longer meaningful "because it is filled with pain and inexorably doomed to even greater suffering." He cautioned that while euthanasia "might seem logical and humane, when looked at more closely [it] is seen to be senseless and inhumane" and associated with an "excessive preoccupation with efficiency" in modern society, which sees the growing number of elderly and disabled people as "intolerable and too burdensome." These people, he added, "are very often isolated by their families and by society". Euthanasia ― defined as "an action or omission which of itself and by intention causes death, with the purpose of eliminating all suffering" ― was distinguished from decisions to forego medical treatment, towards the end of a life, which was "disproportionate to any expected results" or because they impose an "excessive burden on the patient and his family;" the latter, he maintained, expresses acceptance of the human condition in the face of death when this is "clearly imminent and inevitable." Palliative care was strongly commended as part of modern medicine for making suffering more bearable in the final stages of an illness and to ensure that the patient is "supported and accompanied in his or her ordeal". He restated teaching by Pope Pius XII that it is licit to relieve pain by narcotics "even when the result is decreased consciousness and a shortening of life" where a serious reason permits this course of treatment. John Paul II died at the age of 84 on 2 April 2005, and received palliative care in the days before his death at his residence in the Vatican City.

Өлiм жазасы

Evangelium vitae шіркеудің өлім жазасына қатысты көзқарасын мемлекеттің «агрессордың зиян келтіру қабілетін жою қажеттілігі» аясында көрсетеді, бұл кейде оның өмірін алуды білдіреді. Рим папасы Иоанн Павел «шіркеуде де, азаматтық қоғамда да өлім жазасын өте шектеулі қолдануды немесе тіпті толық жоюды талап етуге бейімділік күшейіп келе жатқанын» мойындады. Қылмыстық сот төрелігін талқылау барысында ол қоғамның қылмыскерге салған жазасының басты мақсаты – «қылмыс салдарынан туған тәртіпсіздікті түзету» екенін, бұл «қылмысқа лайықты жаза арқылы қылмыскердің өзінің бостандығын қайта пайдалану шарты» болып табылады деп атап өтті. Бұл жазаның қоғамдық тәртіпті қорғау, қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, сондай-ақ қылмыскерге өз мінез-құлқына өзгеріс енгізуге және оңалтуға ынталандыру мен көмектесу сияқты мақсаттарымен үйлеседі. Ол осы мақсаттарға жету үшін жазаның сипаты мен мөлшері мұқият бағаланып, шешілуі керек екенін, ал қылмыскерді өлім жазасына кесу тек абсолютті қажеттілік туған жағдайларда ғана қолданылуы тиіс деген қорытындыға келді. Бұл абсолютті қажеттілік тек қоғамды қорғаудың басқа жолы болмаған жағдайда ғана туындайды, ал «жаза жүйесін ұйымдастырудың үнемі жақсаруының нәтижесінде мұндай жағдайлар өте сирек, тіпті дерлік жоқ». Иоанн Павел II 1992 жылғы Катехизисте баяндалған негізгі қағиданы қайталады:
Егер адам өмірін агрессордан қорғау және қоғамдық тәртіп пен адамдардың қауіпсіздігін сақтау үшін қан төгілмейтін құралдар жеткілікті болса, мемлекеттік билік осындай құралдармен шектелуі керек, себебі олар жалпы игіліктің нақты жағдайларына одан да жақсы сәйкес келеді және адамның қадір-қасиетіне көбірек сай келеді. Evangelium vitae-нің жазылуы мен таралуы темір перде құлағаннан кейін бірнеше еуропалық елдерде, сондай-ақ апартеидтен кейінгі Оңтүстік Африкада өлім жазасын жоюмен бірге жүрді.

Evangelium vitae sets the Church's perspective on capital punishment in the context of a need for the state to "render the aggressor incapable of causing harm [which] sometimes involves taking his life". Pope John Paul acknowledged a "growing tendency, both in the Church and in civil society, to demand that [the death penalty] be applied in a very limited way or even that it be abolished completely." In a subsequent discussion of penal justice, he noted that the primary purpose of the punishment which society inflicts on an offender is "to redress the disorder caused by the offence" through "an adequate punishment for the crime, as a condition for the offender to regain the exercise of his or her freedom". This is aligned with the related purposes of the punishment i. e. to defend public order, ensure public safety, and give the offender an incentive and help to change his or her behaviour and be rehabilitated). He concluded that, for these purposes to be achieved, the nature and extent of the punishment must be carefully evaluated and decided upon, and ought not go to the extreme of executing the offender except in cases of absolute necessity. This absolute would only exist in a situation where it would not be possible otherwise to defend society, and "as a result of steady improvements in the organization of the penal system, such cases are very rare, if not practically non existent." John Paul II restated the underlying principle set forth in the 1992 Catechism:
If bloodless means are sufficient to defend human lives against an aggressor and to protect public order and the safety of persons, public authority must limit itself to such means, because they better correspond to the concrete conditions of the common good and are more in conformity to the dignity of the human person. The writing and distribution of Evangelium vitae coincided with the abolition of capital punishment in several European countries after the fall of the Iron Curtain, and also in South Africa under the post apartheid government.

Билік

Evangelium vitae-нің адам өлтірудің, тікелей ниетпен жасалған түсік және эвтаназияның арамдылығы туралы ұстанымдары католик теологтары, оның ішінде «либералды» (Ричард Гейлардец, Герман Поттмайер), «орташа» (Францис А. Салливан) және «консервативті» (Марк Лоуэри, Лоуренс Дж. Уэлч) теологтар тарапынан қатесіз деп есептеледі. Бұл теологтардың пікірінше, бұл үш ұстаным папаның қатесіздігінің емес, жалпы және әдеттегі Магистериумның қатесіздігінің мысалы болып табылады. Яғни, Иоанн Павел II бұл энцикликада папалық қатесіздікті қолданбаған, бірақ бұл доктриналар католик шіркеуінің епископтары тарих бойы қатесіз үйреткенін мәлімдеген. 1. Evangelium vitae-ні жазу алдында Иоанн Павел II әлемдегі барлық католик епископтарына адам өлтіру, тікелей ниетпен түсік жасау және эвтаназияның арамдығы туралы пікірлерін сұрады, және барлығы осымен келісті. Бұл байланысты нақтылау үшін папа Evangelium vitae-дегі осы бөлімдердің әрқайсысын «жалпы және әдеттегі Магистериум» деген сілтемемен және Lumen gentium, 25-тарауына сілтеме жазылған түсіндірмемен аяқтады. 2. 2005 жылдың мамырынан 2012 жылдың маусымына дейін Дін ілімі жөніндегі Конгрегацияның префекті болған Вильям Левада 1995 жылы Evangelium vitae-нің түсік туралы ұстанымы жалпы Магистериумның қатесіз ұстанымы екенін жазды. 3. Дін ілімі жөніндегі Конгрегация 1998 жылдың 29 маусымында кардинал Ратцингер және архиепископ Тарцизио Бертоне қол қойған «Professio Fidei-нің қорытынды формуласына түсініктемеде» Evangelium vitae-дегі осы ұстанымдардың қатесіз екенін мәлімдеді. Дегенмен, моральдық теолог Джеймс Бретцке, SJ, «Evangelium vitae-де қолданылған формуланы қатесіздік туралы мәлімдеме деп түсінуге бола ма дегені белгісіз» және «жалпы Магистериумның ешбір ұстанымы қатесіздік туралы нақты консенсусқа ие емес» деп мәлімдеді. Алайда, Evangelium vitae-нің ұстанымдары, тіпті жалпы Магистериумның білім беру билігімен «қатесіз» деп есептелмесе де, «Lumen Gentium, 25-тарауында талап етілген діни құрметпен (obsequium religiosum) қабылдануға» құқылы. Evangelium vitae Киелі кітапта «Өмір Ізгі хабары» деген тіркестің кездеспейтінін мойындаса да, оның нәтижелерін «басқа шіркеулер мен шіркеулік қауымдардың бауырластарымен өте құнды және жемісті ынтымақтастық саласы» және «басқа діндердің ізбасарларымен және барлық жақсы ниетті адамдармен диалог пен бірлескен күш-жігердің мүмкіндігі» ретінде қарастырды.

The teachings of Evangelium vitae on the immorality of murder, directly willed abortion, and euthanasia are considered infallible by Catholic theologians including "liberals" (Richard Gaillardetz, Hermann Pottmeyer), "moderates" (Francis A. Sullivan), and "conservatives" (Mark Lowery, Lawrence J. Welch). According to these theologians, these three teachings are not examples of papal infallibility, but are examples of the infallibility of the ordinary and universal Magisterium. In other words, Pope John Paul II was not exercising papal infallibility in this encyclical, but he was stating that these doctrines have already been taught infallibly by the bishops of the Catholic Church throughout history. 1. Before writing Evangelium vitae, Pope John Paul II surveyed every Catholic bishop in the world asking whether they agreed that murder, directly willed abortion, and euthanasia immoral, and all agreed that they were. To make this connection clear, the pope concluded each of these passages in Evangelium vitae with a reference to the "ordinary and universal magisterium" and a footnote that cited Lumen gentium, section 25. 2. William Levada, Prefect of the Congregation for the Doctrine of the Faith from May 2005 until June 2012, wrote in 1995 that Evangelium vitae teaching regarding abortion was an infallible teaching of the ordinary magisterium. 3. The Congregation for the Doctrine of the Faith stated that these teachings in Evangelium vitae are infallible in its "Commentary on the Concluding Formula of the Professio Fidei", published on June 29, 1998, and signed by Cardinal Ratzinger and Archbishop Tarcisio Bertone. Nonetheless, moral theologian James Bretzke, SJ, has stated that "it is unclear whether [the] formula [used in Evangelium vitae] meant to claim infallibility" and that "there is no clear consensus that any teaching in the ordinary magisterium claims infallibility." Even if not "infallible" under the teaching authority of the ordinary Magisterium, however, the teachings of Evangelium vitae are still entitled to being "received with the religious respect (obsequium religiosum) called for in [Lumen Gentium, section 25]." While acknowledging that the expression 'Gospel of life' is not found as such in the Bible, Evangelium vitae viewed its outworkings as an increasingly "valuable and fruitful area for positive cooperation with our brothers and sisters of other Churches and ecclesial communities", and also "a providential area for dialogue and joint efforts with the followers of other religions and with all people of good will."