Қоғамдағы гомосексуалдық терминологиясының тарихы

Кіріспе

Гомосексуализмді сипаттау үшін қолданылатын терминдер тарихы

Гомосексуализмді сипаттау үшін қолданылатын терминдер 19 ғасырдың ортасында алғашқы терминдер пайда болғаннан бері көп өзгерістерге ұшырады. Ағылшын тілінде кеңінен қолданылатын кейбір терминдер: содомит, Ахиллеан, Сапфик, Уран, гомофиль, лесбиянка, гей, әйелге ұқсас, квир, гомоаффективті және бір жыныстыға тартымды. Осы сөздердің кейбіреулері әйелдерге, ал кейбіреулері ерлерге қатысты, ал кейбіреулерін екі жаққа да қолдануға болады. Гей адамдарды ЛГБТ деген жалпы атаумен де белгілеуге болады. Гомосексуализм термині 1868 жылы неміс тілінде пайда болды. Академиялық ортада андрофилия және гинефилия сияқты, тартымдылық нысанына ғана қатысты терминдер қолданыла береді, осылайша олар сексуалдық бағдарынан толық ажыратылады. Гомосексуалистерге немесе гомосексуализмге қатысты көптеген сленг сөздер бар. Кейбір қауымдастықтарда, мысалы Ұлыбританиядағы Полари сияқты, кіші топтардың арасында дерлік құпия тілдей қолданылатын бай жаргон болады.

Қалыптастырылған пайдалану

Гомосексуализм термині бір жынысты адамдарға қызығушылық танытатын және оларға тән мінез-құлықты сипаттау үшін сөз тіркесі ретінде қолданылуы мүмкін. Автор және гей-пионер Квентин Крисп бұл терминнің орнына "гомосексуалист" деп атау керек дейді, сондай-ақ ешкім "Мен сексуалдымын" демейді. Кейбір гей адамдар гомосексуализмді зат есім ретінде қолдануды ұнатпайды, себебі олар ең алдымен адам, ал гомосексуализм олардың адамгершілігінің бір қасиеті ғана деп санайды. Тіпті олар бұл терминді ұнатпаса да, бір жынысты қатынастағы кейбір адамдар өздерін гомосексуалист деп сипаттауға қарсы болуы мүмкін, себебі олар бисексуал+ немесе басқа бағыттағы адамдар екенін жасырғысы келеді. Кейбір стильдік нұсқаулықтар гомосексуализм және гомосексуалист терминдерін мүлдем қолданбауға кеңес береді, себебі олардың қолданылуы жаңсақтыққа немесе дау тудыруы мүмкін. Әсіресе, жеке адамды гомосексуалист деп сипаттау жағымсыз клиникалық ассоциацияларға байланысты болуы мүмкін, себебі гомосексуализм 1973 жылы Американдық психиатриялық қауымдастықтың психикалық аурулар тізімінен алынғанға дейін бір жынысты қызығушылықты патологиялық жағдай ретінде қарастырылатын. Associated Press және New York Times стильдік нұсқаулықтары осы терминдерді қолдануды шектейді. Бір жынысты адамдар өздеріне қатысты осындай терминдерді сирек қолданады, ал мемлекеттік қызметкерлер мен мекемелер көбінесе олардан аулақ болады. Мысалы, Вашингтон штатының мектеп қызметкерлері үшін арналған Safe Schools Coalition сөздігінде гей термині "гомосексуалисттің баламасы" деп көрсетілген және гомосексуалист терминінен аулақ болуға кеңес беріледі, себебі ол "клиникалық, суық және көне" болып саналады. Дегенмен, гомосексуализм және гомосексуалист терминдері кейде мінез-құлықты сипаттау үшін қолданылуы мүмкін (бірақ бір жынысты термині артықшылыққа ие). Гомосексуализм немесе гомосексуалистті мінез-құлыққа қатысты қолдану дұрыс болмауы мүмкін, бірақ ол адамды сипаттау үшін қолданылғандағыдай жағымсыз әсер қалдырмайды. Адамдарға қатысты гомосексуализм термині кемсітуші болып саналады, сондықтан гей және лесбиянка терминдері қолданылады. Кейбіреулер гомосексуализм термині адамның мәнінен гөрі сексуалдыққа баса назар аударады және адамды сипаттағанда одан аулақ болу керек деп санайды. Гей ер адам немесе лесбиянка терминдері адамдарды сипаттау үшін қолданылады, олар сексуалдыққа қарағанда мәдени және әлеуметтік мәселелерге басымдық береді. Гей термині артықшылықты деп саналады. Бір жынысты сексуалдық бағыты бар адамдар көбінесе гей, лесбиянка немесе бисексуал терминдерін қолдануды ұнатады. Ең көп қолданылатын терминдер – гей (ерлер мен әйелдер үшін) және лесбиянка (тек әйелдер үшін). Басқа терминдерге бір жынысты сүйетін және бір жынысты бағыты бар адамдар жатады. Алайда, кейбір ғалымдар сексуалдық туралы бұрынғы және қазіргі түсініктер арасында үлкен байланыс бар екенін, ал гомосексуализмге қатысты әртүрлі терминдер қолданылғанын айтады. Өзінің "Симпозиум" атты еңбегінде ежелгі грек философы Платон (комедиялық актер Аристофанның аузынан) үш сексуалдық бағытты сипаттады – гетеросексуалдық, еркек гомосексуалдық және әйел гомосексуалдық – және олардың пайда болуын түсіндіру үшін ойдан шығарылған мифті пайдаланды.

The term homosexual can be used as an adjective to describe the sexual attractions and behaviors of people attracted to the same sex. Author and gay pioneer Quentin Crisp said that the term should be "homosexualist", adding that no one says "I am a sexual." Some gay people argue that the use of homosexual as a noun is offensive, arguing that they are people first and their homosexuality being merely an attribute of their humanity. Even if they do not consider the term offensive, some people in same gender relationships may object to being described as homosexual because they identify as bisexual+, or another orientation. Some style guides recommend that the terms homosexual and homosexuality be avoided altogether, lest their use cause confusion or arouse controversy. In particular, the description of individuals as homosexual may be offensive, partially because of the negative clinical association of the word stemming from its use in describing same gender attraction as a pathological state before homosexuality was removed from the American Psychiatric Association's list of mental disorders in 1973. The Associated Press and New York Times style guides restrict usage of the terms. Same gender oriented people seldom apply such terms to themselves, and public officials and agencies often avoid them. For instance, the Safe Schools Coalition of Washington's Glossary for School Employees advises that gay is the "preferred synonym for homosexual", and goes on to suggest avoiding the term homosexual as it is "clinical, distancing, and archaic". However, the terms homosexual and homosexuality are sometimes deemed appropriate in referring to behavior (although same gender is the preferred adjective). Using homosexuality or homosexual to refer to behavior may be inaccurate but does not carry the same potentially offensive connotations that using homosexual to describe a person does. When referring to people, homosexual is considered derogatory and the terms gay and lesbian are preferred. Some have argued that homosexual places emphasis on sexuality over humanity, and is to be avoided when describing a person. Gay man or lesbian are the preferred nouns for referring to people, which stress cultural and social matters over sex. says that gay is the preferred term. People with a same gender sexual orientation generally prefer the terms gay, lesbian, or bisexual. The most common terms are gay (both men and women) and lesbian (women only). Other terms include same gender loving and same sex oriented. Some scholars, however, have argued that there are significant continuities between past and present conceptualizations of sexuality, with various terms having been used for homosexuality. In his Symposium, the ancient Greek philosopher Plato described (through the character of the profane comedian Aristophanes) three sexual orientations – heterosexuality, male homosexuality, and female homosexuality – and provided explanations for their existence using an invented creation myth.

Трибадизм

Бұл термин қазіргі кезде әйелдер арасындағы нақты бір жыныстық актіні білдірсе де, бұрын ол әйелдердің бір-біріне деген жыныстық сезімін, жалпы әйелдердің жыныстық махаббатын сипаттау үшін қолданылған. Әйелдермен жыныстық қатынасқа түскен әйелдер Трибадтар немесе Трибадтар деп аталған. Автор Риктор Нортон түсіндіргендей:

"Tribas", лесбиянка, грек тіліндегі "tribein" сөзінен шыққан, "сүрту" (яғни, кіндіктерді бір-біріне сүрту, немесе клиторды ұялы сүйекке сүрту, т.б.) мағынасын береді. Бұл термин бірінші ғасырдың соңындағы грек және латын сатираларында кездеседі. Трибада көп ғасырлар бойы Еуропалық мәтіндердегі ең көп таралған (вульгарлық) лесбиянка болып келген. "Трибада" сөзі ағылшын тіліндегі мәтіндерде кем дегенде 1601 жылдан бастап, кем дегенде 19 ғасырдың ортасына дейін қолданылған, содан кейін ол көне сөз болып саналды – шамамен үш ғасыр бойы қолданыста болды. "Фрикатрица" – трибаданың синонимі, ол да сүртуді білдіреді, бірақ грек тілінен емес, латын тілінен шыққан. Бұл сөз ағылшын тілінде 1605 жылы (Бен Джонсонның "Volpone" пьесасында) пайда болды. Оның қолданылуы, ол трибадаға қарағанда көбірек күнделікті тілде қолданылып, жамандау мағынасы бар екенін көрсетеді. Оның басқа түрлеріне латынша "конфрикатрица" және ағылшынша "rubster" жатады.

Содомия

Содомия деген термин гомосексуалистік және гетеросексуалистік "табиғи емес әрекеттердің" спектрін білдіргенімен, "содомит" термині көбінесе гомосексуалистік еркектерді атау үшін қолданылады, бірақ оның нақты мағынасы – ұрпақсыздықты тудыратын жыныстық қатынас. Бұл термин Киелі кітаптағы Содом және Гоморра туралы айтылған оқиғадан шыққан, ал христиан шіркеулері ғасырлар бойы "содомдықтардың қылмысы" (crimen sodomitae) деп аталатын құқық бұзу туралы айтып келген. Гомосексуализммен байланысы б.з. 96 жылға дейін, еврей тарихшысы Иосиф Флавийдің жазбаларында кездеседі. V ғасырдың басында дін қызметкері, тарихшы және теолог Иероним Содомдық, Содомис, Содомор, Содома, Содомита сөздерін қолданған. Қазіргі неміс тіліндегі "Sodomie" және норвег тіліндегі "sodomi" сөздері де жануарлармен жыныстық қатынас жасауды білдіреді. Тарихи тұрғыдан алғанда, Библиядағы содомия гомосексуализм актілерімен байланысты болмауы мүмкін, бірақ жануарлармен жыныстық қатынас жасау және жыныстық құлдыққа салу мақсатында әйелдер мен еркектерді кастрациялау сияқты әрекеттерді қамтуы мүмкін.

Лесбияндық

Лесбиянка жазушы Эмма Донохью "лесбиянка" терминінің (қазіргі мағынасында) ағылшын тілінде кем дегенде 18 ғасырдан бері қолданылып келе жатқанын тапты. Уильям Кингтің 1732 жылғы "Тост" атты эпостық өлеңінде "лесбиянкалық махаббат" және "трибадизм" бір-бірімен ауыстырыла қолданылады: "Ол әйелдерді еркектердің сүйгенідей сүйді; ол трибад еді".

Сафизм

Лесбос аралында өмір сүрген және әйелдерге махаббат өлеңдерін жазған грек ақыны Сапфоның есімімен аталған бұл термин, кем дегенде 18 ғасырдан бері лесбияндық мағынасында қолданылып келеді. 1773 жылы Лондон журналы әйелдер арасындағы сексуалдық қатынасты "Сапфолық құмарлық" деп сипаттаған. "Сапфолық" сөзінің сын есім түрі кейде қазіргі кезде, бисексуалдарды, гендерлік білімдері жоқ және транс адамдарды қоса алғанда, квир әйелдердің сексуалдық және романтикалық тартымдылығын білдіретін, қамтитын жалпы термин ретінде қолданылады. Дегенмен, бұл лесбиянка деп өзін анықтайтын барлық әйелдер тарапынан қабылданбайды.

Педерастия

Қазіргі кезде педерастия ерлердің жасөспірім ұлдарға деген тартымдылығын немесе ежелгі Грекиядағыдай осындай қатынастарды қолдайтын мәдени институттарды білдіреді. Дегенмен, 18-шы және 19-шы ғасырларда бұл сөз көбінесе ерлердің гомосексуализмін жалпы түрде білдірген. Педераст – анальдық жыныстық қатынаста белсенді рольдегі серіктес болған, ол серіктес ер немесе әйел болуы мүмкін. Бұл қарым-қатынас қазіргі мәдениеттерде әлеуметтік жеңілсіздікке ұшырайды және заңмен белгіленген жасқа қарай анықталады.

Соңғы академиялық терминдер

Барлық бір жынысты қатынасты сипаттауға қолданылған терминдер қазіргі гомосексуализм терминімен толыққанды синоним емес. Гейлердің құқықтарын ашық қорғаған алғашқы әйелдердің бірі – Анна Рюлинг гейлерді ерлер мен әйелдерден өзгеше үшінші жыныс деп санаған. Гинефилия және андрофилия сияқты терминдер жеке тұлғаның өзінің жыныстық идентификациясы туралы ешқандай мәлімдеме жасамай, сексуалдық бағдарды түсіндіруді жеңілдетуге тырысты. Дегенмен, олар кеңінен қолданылмайды.

Бүйір

Side – анальдық секс жасайтын болмайтын адамды сипаттайды, сондықтан ол өзін "жоғары", "төмен" немесе "әмбебап" деп санамайды. Бұл термин кейде американдық әдебиетте таңдаған жыныстық позицияны, мысалы "жоғары" немесе "төмен" деп көрсететін екіұшты жіктемеге альтернатива ретінде қолданылады; "side" термині адамның осы екіұшты жіктемеге ешқайсысына жақын болмауын білдіреді.

Ән айту

Белгілі бір сленг тілдері бар (кейде "кәнтер" деп те аталады), мысалы, Ұлыбританиядағы Полари, Филиппиндегі Свордспик, Индонезиядағы Бахаса Бинан, Түркиядағы Любунка және Грекиядағы Калиарда (Καλιαρντά).

Сленг

ЛГБТ қауымдастығында тарихи және қазіргі уақытта әртүрлі ЛГБТ жаргон терминдері қолданылып келген. Гомосексуализмге байланысты стигмадан басқа, терминдерге жалпы жыныстық қатынас туралы табулар да әсер етіп, көптеген эвфемизмдердің пайда болуына себеп болды. Гей адамды "сондай", "кейбір қылықты", "аяқ киімдерінен жарық", "автобуста", "басқа командадан ойнайтын", "Доротидің досы", "ыңғайлы аяқ киім киетін әйелдер" (лесбиян) деп сипаттауға болады, бірақ гомосексуализмге ашық көзқарас қалыптасқан сайын мұндай эвфемизмдер азайып барады. Гарри Хей 1930-1940 жылдары гейлер өздерін темпераментті деп атағанын жиі айтқан.

Гейлер

Алғашында бұл сөз бақытты немесе көңілді мағынасында қолданылса, 20-шы ғасырда бірте-бірте өз жынысымен немесе бір жынысты адамға романтикалық немесе сексуалдық тартымдылық сезінетін адамды білдіруге бастады.