Кіріспе

Шолалар – Оңтүстік Үндістанның жоғарғы таулы аймақтарында, негізінен Керала, Карнатака және Тамилнад штаттарында, төмендіктегі жазық шалғынды алқаптар арасындағы аңғарларда кездесетін, өсуі шектеулі тропикалық таулы орманның жергілікті атауы. Бұл шола ормандары көбінесе аңғарларда орналасқан және әдетте бір-бірінен толқынды таулы шалғындықтармен бөлінеді. Шола мен шалғындықтар бірге шола-шалғынды кешенін немесе мозаиканы құрайды. Барлық биік таулы шалғындықтарда шолалар кездеспейді, әсіресе егер олар басқа шалғындықтардан оқшауланған болса, мысалы, Кераланың Ернакулам ауданындағы Идамалайар қорық орманындағы шалғындықтар сияқты. "Шола" сөзі, шамасы, тамил тіліндегі "колай" (சோலை) сөзінен – «тоғай» деген мағынадан туындаған. Шола орманы мен шалғындық кешені климаттық жағдайлармен – аяз немесе топырақ ерекшеліктерімен – шектелген орманның жаңаруы мен кеңеюіне байланысты климаттық төңкеріс өсімдігі ретінде сипатталған, ал басқалар оның ерте малшылар мен көшпенді шаруалардың орманды өртеуі мен жоюы нәтижесінде пайда болғанын ұсынады.

Тарату және шығу тегі

Шола ормандары Нилгири, Анаймалай, Анамуди, Пални төбелері, Мегхамалаи, Агастиамалаи төңірегіндегі және Мальнад, Вайанда, Куорг, Баба Будангири, Кудремухтың солтүстік бөлігіндегі, Гоа, Сатара және Синдхудург аудандарындағы Карнатака, Керала, Гоа, Махараштра және Тамил Наду штаттарындағы жоғары биіктіктегі төбелі аймақтарда кездеседі. Әдетте теңіз деңгейінен 2000 метрден жоғары биіктікте таралғанымен, шола ормандары көптеген тау жоталарында (мысалы, Билигириранга тауларында) 1600 метр биіктікте де кездеседі. Шола орманы мен шалғынды алқаптарының пайда болуы ғылыми талқылаулардың нысаны болып табылады. Алғашқы зерттеушілердің кейбірі флоралық құрамының тұрақты соңғы күйді немесе климакс өсімдік жамылғысын көрсететінін ұсынды. Бұл тұрақтылықты қырау сияқты климаттық жағдайлар сақтайды, ол шөптердің өсуіне мүмкіндік береді, бірақ орман жас өсімдіктерін жояды. Басқалары шөптесі даланың ертедегі мал өсірушілер тарапынан құрылып, күтілгенін болжайды және шөптесі даланың күтілуінде оттың маңызды рөл атқаратынын көрсетеді. Екеуінің де дәлелдері бар, сонымен қатар орман ағаштары мен шөптесі даланың бірнеше ерекшеліктері қарастырылып, талқыланды. Нилгиридегі батпақтардан алынған тозаң талдауы шөптесі және орманнан тұратын кешеннің 35 000 жыл бұрын, адамның әсері басталғанға дейін көп бұрын болғанын көрсетеді. Өсімдік жамылғысының өзгеруінің динамикалық процестерін ұзақ мерзімді зерттеулер жалғасуда.

Фауна

Шола ормандарының оқшауланған орналасуы, биіктігі және мәңгі жасыл болуының арқасында, олар көптеген қауіп төнген және эндемикалық түрлерге мекен. Мұнда кездесетін кейбір түрлердің жақын туыстары тек Солтүстік-Шығыс Үндістанның, Гималайдың және Оңтүстік-Шығыс Азияның қашықтағы мәңгі жасыл ормандарында ғана кездеседі. Ал кейбіреулері әлемнің басқа еш жерінде табылмайды. Батыс Гаттар – әлемдік деңгейде танылған биологиялық әртүрліліктің ошағы. Colias nilagiriensis – 2000 метрден жоғары шола шалғынды жерлерге тән, кейде Colias erate түрінің нұсқасы саналатын көбелек түрі. Колия туысына жататын көптеген түрлер сияқты, ол биік және субтропиктік климатта кездеседі. Дегенмен, бұл түр Оңтүстік Үндістанда ғана табылған. Шола шалғынды жерлерінде қоныстанған ірі жануарлардың ішінде жолбарыстар, барыстар, пілдер және гаур бар. Құрып бара жатқан Нилгири тахры (газельдер, антилопалар және жабайы бұқаларды қамтитын Bovidae тұқымдасына жататын) шола шалғынды жерлеріне тән, ал қазіргі кезде оның ареалы Нилгири тауларынан Агастиамалай тауларына дейінгі 400 шақырымдық шола шалғынды жерлер мозаикасымен шектелген. Күлкілі торғайлар, Нилгири орман көгершіндері, қысқа қанаттылар және кейбір эндемикалық ұшқыштар (қара-сары ұшқыш және Нилгири ұшқышы) – бұл аймақты мекендейтін 300-ден астам құс түрінің бір бөлігі. Аймақта эндемизмнің жоғары деңгейі байқалады және оған тек Солтүстік-Шығыс Үндістанның ормандары ғана теңесе алады: өсімдіктердің 35 пайызы, балықтардың 42 пайызы, жорғалаушылардың 48 пайызы, қосмекенділердің 75 пайызы және шамамен 13 пайызы жәндіктердің, оның шамамен 25 пайызы Бангалордың шығысында табылмайтын, осы ормандарда өмір сүретін эндемикалық түрлер.

Флора

Нилгири тауларының негізгі шолаларында кем дегенде 25 түрлі ағаш кездеседі. Осы орман типінде басым ағаштар – Magnolia nilagirica, Bischofia javanica (бишоп ағашы), Calophyllum tomentosum, Toona ciliata (индиялық махогани), Eugenia (мирт) түрлері, Ficus glomerata (атти немесе шоғырлы инжір немесе гулар инжирі) және Mallotus түрлері. Шола ормандарының жоғарғы қабатында көбінесе Prunus ceylanica, Heptapleurum racemosum, Chionanthus ramiflorus, Syzygium түрлері, Rhododendron arboreum subsp. nilagiricum, Berberis napaulensis, Elaeocarpus recurvatus, Ilex denticulata, Magnolia nilagirica, Actinodaphne bourdillonii және Litsea wightiana сияқты шағын ағаштар өседі. Жоғарғы қабаттың төменінде жақынғы қабат пен тығыз бұталы қабат орналасқан. Strobilanthes kunthiana, тамил тілінде Куринджи немесе Нилакуринджи деп аталатын, Батыс Гаттарға ендемик бұта, 12 жылда бір рет гүлдейді. Жақынғы қабатта қалың мох қабаттары өседі, ал күнге толы тар аймақтарда көптеген папоротниктер кездеседі. Шола ормандары тау шалғындықтарымен араласып, мұз және отқа төзімді шөп түрлерімен сипатталады, мысалы Chrysopogon nodulibarbis, Cymbopogon flexuosus, Arundinella ciliata, Arundinella mesophylla, Arundinella tuberculata, Themeda tremula және Sehima nervosa.

Қауіптер

Инвазивті әкелінген түрлер осы биік орналасқан экожүйеге қауіпті угроза тудырады. Мысалы, Акация меарнси және Эвкалипт глобулы сияқты түрлер коммерциялық плантациялар мен ағаш отырғызу науқандарының нәтижесінде пайда болған, әсіресе Нилгири тауларында. Lantana camara және Ageratina adenophora да басқа қауіпті инвазивті түрлерге жатады.

Қорғау

Мерзімді өрттер шөлейтті сақтауға көмектеседі деп саналған, бірақ шамадан тыс өртеу орман участаларының қысқаруына және жағымсыз түрлердің өсуіне әкеп соқты. Шола биомының суды сақтап қалу қабілеті жоғары, және ол жоғары биіктіктегі тірі организмдер үшін судың басты көзі болып табылады, сонымен қатар Батыс Гатыдағы көптеген арналар мен өзендердің бастауы болып табылады.