Теңіздің тікенді балығы (Teñizdiñ tikenı balığı)

Кіріспе

Балықтар тұқымдасы (Америка Құрама Штаттары Әскери-теңіз күштерінің суасты кемесі)

Ланцетбалықтар – Alepisaurus ("қабықсыз кесіртке") туысына жататын ірі мұхиттық жыртқыш балықтар, олар Alepisauridae тұқымдасының жалғыз өкілі. Ланцетбалықтардың ұзындығы шамамен 3 метрге дейін жетеді. Олардың биологиясы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ олар полярлық теңіздерден басқа барлық мұхиттарда кеңінен таралған. Олардың үлгілері Гренландияға дейін табылған. Көбінесе олар тон балығын ұзақ желімен аулайтын кемелерде кездейсоқ түрінде ұсталады. Туыстың атауы грек тілінен алынған, онда "alepis" – "қабықсыз", ал "sauros" – "кесіртке" деген мағынаны білдіреді.

Сипаттама

Ланцет балықтарының ұзын және өте биік арқа қанаты бар, ол басынан аяғына дейін жұмсақ сәулелермен жабдықталған, ал оның артында майлы қанат орналасқан. Арқа қанатында 41-44 сәуле болады және ол арқаның көп бөлігін алып жатыр. Бұл қанаттың контуры дөңгелек келген, биіктігі балықтың тереңдігінен екі есе артық, және оны арқа бойындағы ойысқа жиыруға болады. Денесі жіңішке, бүйірлерінен жалпақ, ең терең жері - жаңқа қабығы, ал артқа қарай тартылып, жұқа құйрық сабасына жетеді. Аузы кең, көздің артқы бөлігіне дейін ашылады, және әр жақ сүйегінде көптеген кішкентай тістерден басқа, екі-үш ірі, тіс тәрізді тістері бар. Құйрық қанаты өте терең тілімделген, жоғарғы бөлігі ұзын жіпшеге ұласады, бірақ көптеген ланцет балықтары тұтқынға түскен кезде осы жіпшені жоғалтады. Аналдық қанаты соңғы арқа сәулесінің астынан басталады және контуры терең қисық. Құрсақ қанаттары анальдық қанат пен мұрын ұшының арасында шамамен ортасында орналасқан, ал кеуде қанаттары балықтың тереңдігінен әлдеқайда ұзын және бүйірлерінде өте төмен орналасқан. Қабыршақтары жоқ, және қанаттары өте нәзік. Ланцет балықтары - тірі балық түрлерінің ішіндегі ең ірілерінің бірі. Ұзындығы шамадан асып, жағаға шығарылған өлі балықтардан жиналған мысалдар бар. Ауллопиформ тәртібінің Alepisauroidei подтәртібіндегі жақын туыстары сияқты, ланцет балықтарында жүзу қабысы жоқ және олар бір мезгілде екі жынысты (гермафродиттер).

Экология және тіршілік тарихы

Ланцет балықтарының аузы үлкен, тістері өткір, бұл олардың жыртқыш өмір салғанын көрсетеді. Олардың сулы бұлшық еттері жылдам жүзуге және ұзақ қууға жарамсыз, сондықтан олар көбінесе тынығумен (түскілікпен) азықтанады, тар дене пішіні мен күміс түсті түсін пайдаланып, өздерін жасырады. Ланцет балықтары су қабатында қалқып жүзеді, үлкен көздерімен олжаны іздейді, анықтағаннан кейін, шағын жылдамдықпен шабуылдау үшін екі бөлінген құйрықтарын пайдаланады, үлкен арқалық қанаттары нысанаға қарай тұрақты бағытты сақтауға көмектеседі, ал үлкен ауыздары мен тістері олжаны қашуға мүмкіндік бермей бағындырады. Олар ашкөз жыртқыштар және олардың кеңейе алатын асқазанында әртүрлі тағамдар, негізінен балықтар, сегіз аяқтылар, кальмарлар, туникаттар және шабақтар кездеседі. Ланцет балықтарының көбею әдеттері туралы өте аз мәлімет бар. Олардың бір уақытта екі жынысты екені белгілі, бірақ шашырауы ешқашан байқалған емес. Ұрықтарының кішкентай өлшемі және пелагикалық таралуына байланысты, олар планктондық шашыраушылар болып саналады. Кейбір мұхит алаптарында ланцет балықтарының маусымдық пайда болуы мен жоғалуы байқалғанмен, шашыраудың маусымдық болатыны белгісіз. Ланцет балықтарын коммерциялық мақсатта ауламайды. Олардың еті сулы және желатин тәрізді, бірақ жеуге жарамды және тәтті деп есептеледі. Олар тунец балықтарын аулау кезінде қосымша улов ретінде ұсталады және көбінесе зиянкестер саналады, өйткені олар құнды түрлерге арналған жемді алады. Тынық мұхиттың орталық және батыс бөлігіндегі ұзын аумен балық аулау деректері ланцет балықтарының қосымша уловының өскенін көрсетеді. Зерттеушілер бұл өсімді жануарлар әлемінің өзгеруімен байланыстырады, себебі сары қанатты және үлкен көзді тунецтер сияқты коммерциялық түрлердің популяциясы балық аулау арқылы азаяды. Ланцет балықтары Орегон мен Мексика шығанағында 10 қалыңдыққа дейін тереңдікте ұзын аумен ұсталған. Кейбір деректерде Исландия суларында жаз айларында 30-40 жеке балықтан тұратын топтардың бетте байқалғаны айтылады. Жағалау аймақтарында ланцет балықтарын ілгекпен және арқанмен аулау сирек емес, ал диеталық зерттеулер жағалау суларында да тамақтанатынын көрсетеді. Дегенмен, ланцет балықтары көбінесе жалғыз, мезопелагикалық және батипелагикалық балықтар болып саналады, 100 мен 2000 метр арасындағы тереңдіктерде тіршілік етеді. Олардың тік миграцияға қатысатыны көрсетілмеген, бірақ олар тереңдіктің әртүрлі деңгейлерінде кездеседі. Тетрафиллидтік таспа құрты Pelichnibothrium speciosum - ұзын мұрынды ланцет балықтарының маңызды паразиті. Бұл түр таспа құртының аралық немесе паратендік қожайыны болып көрінеді. Ланцет балықтарының үлкен өлшемі, тереңдіктегі кең таралуы және мүмкіндікті пайдаланушы диетасы оларды басқа пелагикалық биологиялық әртүрлілікті зерттеуге ыңғайлы етеді, өйткені олардың ашкөздігін теңіздің тереңдігінде басқа тәсілдермен ұстау қиын кіші организмдерді зерттеу үшін пайдалануға болады. Ересек ланцет балықтары көбінесе ұзын аумен балық аулау кезінде қосымша улов ретінде ұсталады және олардың ішектерінің құрамын талдау аймақтық пелагикалық биологиялық әртүрлілікті зерттеу үшін ыңғайлы, бірақ біршама бұрмаланған әдіс ұсынады, сондықтан теңіздің тереңдігіндегі кейбір балық түрлері алғаш рет ланцет балықтарының асқазанында табылған үлгілерден сипатталған. Бұл, мүмкін, асқазанның өте баяу қорыту қабілетіне байланысты, себебі асқазанның нақты қорытуы жұқа ішек пайда болғанға дейін басталмайды. Адамды жейтін және желатинозды тағамдарды жейтін канибализмге қоса, тропикалық Солтүстік Тынық мұхитында ланцет балықтарының асқазанында пластикалық қалдықтар табылған. Бұл ингредиенттің нақты жолы әлі белгісіз, бірақ ланцет балықтарының эпипелагикалық аймақпен байланысы болуы мүмкін, бірақ бұл тікелей миграция немесе бетте пластик жеп, тереңдікке оралған олжаның миграциясы арқылы болуы мүмкін. Жер бетіндегі суларға деген осындай жақындықтың ерекше мысалы Үнді мұхитындағы ланцет балықтарының ішек зерттеуінен алынған, онда тек ересек (>100 см) балықтардың асқазанында жүзетін макробалдырлардың көп мөлшері (24,1%) тіркелген. Бұл үлкен ланцет балықтарының эпипелагикалық баспаналарға қашатын қиын олжа түрлерін іздеуін көрсетеді. Ашыққан тамақ, азық-түлік таңдау қабілеті төмен, тереңдіктің кең таралуы, ас қорыту жылдамдығы баяу және ұзын аумен үлгіні алу оңайлығы ланцет балықтарын терең орта суларындағы жануарлар дүниесінің үлкен экологиясын зерттеу үшін пайдалы платформаға айналдырады. 2023 жылы бірнеше ланцет балықтары Орегон штатының жағалаундағы пляждарға шайылып қалды. Бұл балықтар көбінесе тропикалық немесе субтропикалық суларда тіршілік етеді, бірақ олар тамақ табу үшін Алясканың Беринг теңізіне дейін саяхаттауы керек. Балықты көретін жағалауда демалушылардан суретке түсіріп, NOAA Fisheries West Coast аймағына белгі қою сұралады.

Lancetfish have large mouths and sharp teeth, indicating a predatory mode of life. Their watery muscle is not suited to fast swimming and long pursuit, so they likely are ambush predators, using their narrow body profile and silvery coloration to conceal their presence. Lancetfish float in the water column, using their large eyes to scan for prey, which once detected, they attack using their forked tails for rapid bursts of speed, their large dorsal sails are likely used to maintain a stable trajectory toward their target, and their large mouths and teeth are used to subdue prey before it can escape. They are voracious predators and their distensible stomachs have often been found to contain a variety of food, mainly fishes, octopods, squid, tunicates, and crustacea. Extremely little is known of lancetfish reproductive habits. While they are known to be simultaneous hermaphrodites, spawning has never been observed. They likely are planktonic spawners from the small size and pelagic transmission of their larva. While seasonal presences and absences of lancetfish capture have been noted in certain ocean basins, it remains unclear whether spawning is a seasonal occurrence. No commercial fisheries exist for lancetfishes. Their flesh is watery and gelatinous, although edible and reportedly sweet to taste. They are caught as bycatch by tuna fisheries and are often considered pests, taking bait intended for more valuable species. Data from longline fisheries in the central and western Pacific indicates shows an apparent increases in lancetfish bycatch. This increase is thought by researchers to reflect a faunal regime shift as other commercially target species, like yellowfin and bigeye tuna populations are reduced through fishing. Lancetfishes have been caught on longlines as shallow as ten fathoms in Oregon and the Gulf of Mexico. Some anecdotal reports have observed shoals of 30 40 individuals at the surface in Icelandic waters during spring. Hook and line capture of lancetfish from surf zones is not unheard of and dietary surveys suggest at least some feeding occurs within inshore waters. However, lancetfish are generally considered solitary, mesopelagic, and bathypelagic fishes occupying depths between 100 and 2000 m. While they have not been shown to participate in diel vertical migration, they have been found in a huge variety of depths. The tetraphyllidean tapeworm Pelichnibothrium speciosum is a significant parasite of long snouted lancetfish. The species seems to be an intermediate or paratenic host for the tapeworm. The large size, wide depth distribution, and opportunistic diet of lancetfish have lent them to the study of other pelagic biodiversity because their voraciousness can be used to survey smaller organisms throughout the deep sea that are difficult to capture by other means. Adult lancetfish are commonly caught as bycatch in longline fisheries and analysis of their gut contents provides a convenient, if somewhat biased, method for surveying regional pelagic biodiversity, so much so that some species of deep sea fishes were first described from specimens found in the stomachs of lancetfish. This may be partially due to the unusually slow rate of digestion apparent in lancetfish, where actual digestion seemingly does not begin in earnest until the beginning of the small intestines. In addition to a high degree of cannibalism and consumption of gelatinous foods, lancetfishes have also been documented with plastic refuse in their stomachs in the tropical north Pacific. While the exact pathway of this ingestion is not yet clear, lancetfish likely have some affinity with the epipelagic, but this could be by way of direct migration or migration of prey which had eaten plastic at the surface and returned to depth. One particularly bizarre example of this affinity for surface waters comes from a gut survey of lancetfish in the Indian Ocean where a large amount (24.1%) of floating macroalgae was documented in the stomachs of exclusively adult (>100 cm) individuals. This is most likely indicative of the pursuit of evasive prey types by larger lancetfish into epipelagic refuges. The voracious appetite, low degree of prey selectivity, broad depth distribution, slow rate of digestion and ease of sampling via longline bycatch make lancetfishes useful platforms by which to study the greater ecology of deep mid water fauna. In 2023, several lancetfish have washed up on the coastline of beaches of Oregon. While the fish tend to live in tropical or subtropical water, they often need to travel to Alaska's Bering Sea to find food. Beach goers that see the fish have been requested to take a photo and tag the NOAA Fisheries West Coast region.