Кіріспе

1876 жылы Пётр Ильич Чайковскийдің "Құл маршы", сондай-ақ "Славян маршы" (maʁʃ(ə) slav) B-бемоль минорында, Op. 31 – Пётр Ильич Чайковскийдің 1876 жылы жарық көрген оркестрлік тоналы поэмасы. Ол Ресейдің серб-османдар соғысына араласуын мерекелеу үшін жазылған.

Атауы

Ол «Славян маршы» (/ Slovenski marš; Славянский марш), «Славян маршы» және «Серб-Ресей маршы» (/ Srpsko ruski marš; Сербско русский марш) деп әртүрлі жарияланды.

Өмірбаян

1876 жылдың маусымында Сербия мен Осман империясы Сербия-Осман соғысына қатысты, онда Ресей Сербияны ашық қолдады. Ресей музыкалық қоғамы Чайковскийден Қызыл Крест қоғамына көмек көрсету концерті үшін оркестрлік шығарма тапсырды, ал соңында жарақат алған серб ардагерлерінің игілігі үшін. Көптеген ресейліктер өздерінің славян және православиелік достарымен жанашырлық танытып, Сербияға көмек көрсету үшін ерікті сарбаздар мен көмек жіберді. Чайковский бұл шығарманы жазған кезде оны "Серб-орыс маршы" деп атады. Марш 1876 жылдың 17 қарашасында Мәскеуде Николай Рубинштейн дирижерлігімен тұңғыш рет орындалды. Марш формасы мен құрылымы бойынша жоғары бағдарламалық. Бірінші бөлім, се-минордың қараңғы тонында жазылған, сербтердің Осман түрктерінен басымдық көргенін бейнелейді. Онда Исидор Чиричтің "Sunce jarko, ne sijaš jednako" ("Жарқын күн, бірдей жарқырамадың") және Йосип Руньяниннің "Rado ide Srbin u vojnike" ("Серб салдатка қуана барады") екі серб халық әні қолданылған. Бұл ақырында ре-бемоль мажор тонында жазылған екінші бөлімге жол ашады, онда ресейліктердің сербтерге көмектесуге жиналғандығы көрсетіледі. Бұл қарапайым мелодияға негізделген, оркестр айналасында ауысып-түйісетін рустикалық бидің сипатына ие, соңында Ресей империясының "Құдай патшаны сақтасын" әнұранының салтанатты жариялануына айналады. Шығарманың үшінші бөлімі – бірінші бөлімдегі Чайковскийдің күйреген оркестрлік шыңының қайталануы, сербтердің көмекке шақыруын нығайтады. Төртінші және соңғы бөлімде сербтерге көмек көрсету үшін шайқасқа аттанған ресейлік еріктілер бейнеленген. Онда орыс халық әуені қолданылады, бұл жолы B-бемоль мажор тонында, және "Құдай патшаны сақтасын" әнұранының тағы бір жарқын орындалуын қамтиды, славян халқының Осман империясы үстінен жеңісін болжайды. Увертюра толық оркестрге арналған виртуоздық кодамен аяқталады. Бұл шығарма Чайковскийдің "1812 жылғы увертюрасымен" жиі орындалады, онда да "Құдай патшаны сақтасын" сөздері келтірілген. Ресейде Кеңес кезеңінде екі шығарманың да ішінде патшалық әнұран "Славься, славься, святая Русь!" (Даңқ, даңқ, қасиетті Ресей!) хорымен ауыстырылды, бұл ирониялық түрде Михаил Глинканың "Цар үшін өмір" операсының финалынан алынған, патриоттық қарапайым адам Иван Сусанин туралы тарихи драма. Әннің Василий Жуковский мен Егор Федорович Розен жазған түпнұсқасы патшаны және Ресей патшалығын мадақтаған, ал Сергей Городецкийдің кейінгі нұсқасы патриоттық сипатта болды және ХХ ғасырда және тіпті бүгінде де Ресейдің бейресми әнұраны ретінде қарастырылады. Кеңес Одағының ыдырауымен, суық соғыстың соңында екі шығарманың да бастапқы ноталары қайта оралды.

Аспаптар

Марш екі флейта, екі пикколо, екі гобой, екі B-flat кларинет, екі фагот, төрт F мүйізі, екі B-flat корнет, екі B-flat труба, үш тромбон (екі тенор, бір бас), туба, үш тимпан, барабан, сымбалдар, бас барабан, тамтам және скрипкалар тобы үшін жазылған.